بخش ۴
هوش مصنوعی: پس از آنکه جهانجوی خسته و دلتنگ، مردی چون پرنده به پرواز درآمد و به سوی زابلستان فرستاد تا به دستان و رستم درود بگوید. حالا بختش تیره شده و تاج و تخت را در خاک می‌بیند. او در درد و اندوهی عمیق، به یاد پندهای دستان می‌افتد و احساس می‌کند که اگر به نصیحت‌های او گوش می‌داد، دچار این بلا نمی‌شد.
وقتی پوینده به نزد دستان می‌رسد، از گنج و لشکر نامدار و دلاوری‌ها می‌گوید. دستان به رستم هشدار می‌دهد که در برابر دشمنان با سلاح خود آماده شود و از او می‌خواهد که به نبرد برود. رستم نیز به دستان می‌گوید که راه‌های زیادی وجود دارد، اما او تصمیم دارد که با دلی امیدوار و پرتوان به جنگ برود و از یزدان درخواست کمک می‌کند.
رستم با اراده‌ای قوی به میدان می‌رود و احساس می‌کند که می‌تواند بر دشمنان غلبه کند. پس از وداع با مادرش، از او می‌خواهد که در غم او نماند و به یزدان اعتماد کند. او همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که باید بر مشکلات فائق آید و امیدش را از دست ندهد. پایان شعر نشان می‌دهد که دنیا به همین شکل ادامه خواهد داشت و هر روز جدیدی پیش روی انسان‌هاست.
ازان پس جهانجوی خسته جگربرون کرد مردی چو مرغی به پر
هوش مصنوعی: پس از آن، جهانگردی که دلش خسته بود، گامی بلند برداشت مانند پرندهای که پر میزند.
سوی زابلستان فرستاد زودبه نزدیک دستان و رستم درود
هوش مصنوعی: به زابلستان سریعاً فرستاد تا به دستان و رستم سلام برساند.
کنون چشم شد تیره و تیره بختبه خاک اندر آمد سر تاج و تخت
هوش مصنوعی: اکنون چشمانم به خاطر بدشانسی و تیرگی زندگی ناامید شده است و دیگر خبری از قدرت و مقام نیست؛ همه چیز به خاک افتاده است.
جگر خسته در چنگ آهرمنمهمی بگسلد زار جان از تنم
هوش مصنوعی: دل خسته و ناامید من در چنگال شیطان به شدت در حال درد کشیدن است و به زودی روح از بدنم جدا خواهد شد.
چو از پندهای تو یادآورمهمی از جگر سرد باد آورم
هوش مصنوعی: وقتی به یاد نصیحت‌های تو میافتم، از دل نادم و غمگین میشوم و ناراحتی فراوانی را حس میکنم.
نرفتم به گفتار تو هوشمندز کم دانشی بر من آمد گزند
هوش مصنوعی: من به سخنان تو گوش ندادم، زیرا نادانیام باعث شد که آسیب ببینم.
اگر تو نبندی بدین بد میانهمه سود را مایه باشد زیان
هوش مصنوعی: اگر تو به این کار نادرست مبتلا نشوی، در میان همه چیزهایی که به ظاهر خوب هستند، به یقین ضرر و زیان خواهد بود.
چو پوینده نزدیک دستان رسیدبگفت آنچ دانست و دید و شنید
هوش مصنوعی: وقتی جستجوگر به دستان نزدیک شد، آنچه را که دانسته، دیده و شنیده بود، بیان کرد.
هم آن گنج و هم لشکر نامداربیاراسته چون گل اندر بهار
هوش مصنوعی: او هم مانند گنج ارزشمند و هم مانند لشکریان معروف، در طراوت و زیبایی همچون گل در فصل بهار است.
همه چرخ گردان به دیوان سپردتو گویی که باد اندر آمد ببرد
هوش مصنوعی: همهٔ جهان تحت فرمان و تدابیر خاصی قرار دارد و تو گویی که ناگهان یک وزش باد همه چیز را به هم ریخته و از جا کنده است.
چو بشنید بر تن بدرید پوستز دشمن نهان داشت این هم ز دوست
هوش مصنوعی: وقتی با شنیدن خبر، از دشمن ضربهای به تنش وارد شد، پوستش را درید و این درد را از دوستانش پنهان کرد.
به روشن دل از دور بدها بدیدکه زین بر زمانه چه خواهد رسید
هوش مصنوعی: با دل روشن و پاک از دور، بدیها را مشاهده کرد که از این لحظه به بعد، چه چیزهایی بر دنیا خواهد گذشت.
به رستم چنین گفت دستان سامکه شمشیر کوته شد اندر نیام
هوش مصنوعی: دستان سام به رستم گفت که دیگر شمشیرش در نیام کوتاه شده و دیگر به کار نمیآید.
نشاید کزین پس چمیم و چریموگر تخت را خویشتن پروریم
هوش مصنوعی: بعد از این نباید تمام تلاشمان را صرف حیف و میل کردن و تنبلی کنیم، بلکه باید به فکر نجات و حفظ مقام و منزلتمان باشیم.
که شاه جهان در دم اژدهاستبه ایرانیان بر چه مایه بلاست
هوش مصنوعی: شاه جهانی که در دست اژدها قرار دارد، چقدر بر ایرانیان مصیبت و درد و رنج میآورد.
کنون کرد باید ترا رخش زینبخواهی به تیغ جهان بخش کین
هوش مصنوعی: اکنون باید با شمشیر خود به دنیا نشان دهی که برای چه هدفی آمدهای و به دنبال چه چیزی هستی.
همانا که از بهر این روزگارترا پرورانید پروردگار
هوش مصنوعی: بدان که خالق تو را برای زندگی در این دنیا تربیت کرده است.
نشاید بدین کار آهرمنیکه آسایش آری و گر دم زنی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که نباید در کارهایی که نیکو و پسندیده نیست، به راحتی آسایش پیدا کرد و اگر هم سخنی از آن به میان آید، باید به دقت و با احتیاط عمل کرد. در واقع، اشاره به این دارد که در کارهای خوب نباید از راحتی و آسایش خود غافل شویم و نسبت به مسئولیتها و اخلاقیات بیتوجه باشیم.
برت را به ببر بیان سخت کنسر از خواب و اندیشه پردخت کن
ببر بیان ( لباس رزم ویژه رستم ) را بپوش و خواب و فکر کردن را از خود دور کن
هران تن که چشمش سنان تو دیدکه گوید که او را روان آرمید
هوش مصنوعی: هر کسی که چشمش به جمال و زیبایی تو بیفتد، چگونه می‌تواند بگوید که روحش آرامش یافته است؟
اگر جنگ دریا کنی خون شوداز آوای تو کوه هامون شود
هوش مصنوعی: اگر در دریا جنگ کنی، صدای تو آنچنان طنینافکن است که می‌تواند درختان و کوهها را به لرزه درآورد و خون به پا کند.
نباید که ارژنگ و دیو سپیدبه جان از تو دارند هرگز امید
تو نباید به ارژنگ و دیو سپید اجازه بدهی که به زنده ماندن از دست تو امید داشته بلشند
کنون گردن شاه مازندرانهمه خرد بشکن بگرز گران
هوش مصنوعی: اکنون گردن شاه مازندران را با ضربت سنگین شمشیر بشکن.
چنین پاسخش داد رستم که راهدرازست و من چون شوم کینه خواه
هوش مصنوعی: رستم در پاسخ گفت که راه طولانی است و من چگونه میتوانم به دنبال کینه بروم.
ازین پادشاهی بدان گفت زالدو راهست و هر دو به رنج و وبال
هوش مصنوعی: زال به این نکته اشاره می‌کند که در این سلطنت دو مسیر وجود دارد که هر دو باعث سختی و مشکلات میشوند.
یکی از دو راه آنک کاووس رفتدگر کوه و بالا و منزل دو هفت
هوش مصنوعی: یکی از دو مسیر که کاووس انتخاب کرد، به کوه و ارتفاعات و اقامتگاه دو هفت می‌رسد.
پر از دیو و شیرست و پر تیرگیبماند بدو چشمت از خیرگی
هوش مصنوعی: این دنیا مملو از نیکی و بدی است و در آن، چشمانت از زیباییها خیره میماند.
تو کوتاه بگزین شگفتی ببینکه یار تو باشد جهان‌آفرین
هوش مصنوعی: اگر با انتخابی صحیح و هوشمندانه، در زندگی خود تغییراتی ایجاد کنی، شگفتیهای بزرگی را تجربه خواهی کرد و ممکن است به مقامات و دستاوردهایی دست یابی که خود را به جهانی جدید و حیرتانگیز برسانی.
اگرچه به رنجست هم بگذردپی رخش فرخ زمین بسپرد
هوش مصنوعی: هرچند که با سختی و رنج همراه است، اما در نهایت زیبایی و خوشبختی آن به دست میآید.
شب تیره تا برکشد روز چاکنیایش کنم پیش یزدان پاک
هوش مصنوعی: در شب تاریک، تا زمانی که روز فرا برسد، من نیایش خود را به درگاه خداوند پاک انجام میدهم.
مگر باز بینم بر و یال توهمان پهلوی چنگ و گوپال تو
هوش مصنوعی: آیا دوباره میتوانم چهره و زیبایی تو را ببینم، همانند آن زمان که پهلوی چنگ و خدایان بودی؟
و گر هوش تو نیز بر دست دیوبرآید به فرمان گیهان خدیو
اگر مرگ تو به حکم خداوند به دست دیو باشد
تواند کسی این سخن بازداشتچنان کاو گذارد بباید گذاشت
هوش مصنوعی: کسی می‌تواند این سخن را در دل نگه دارد که بتواند آن را رها کند.
نخواهد همی ماند ایدر کسیبخوانند اگرچه بماند بسی
هوش مصنوعی: هیچ کس نخواهد ماند و در دل مردم باقی نخواهد ماند، حتی اگر مدت زیادی در یادها بماند.
کسی کاو جهان را بنام بلندگذارد به رفتن نباشد نژند
هوش مصنوعی: کسی که نام بزرگ و ارزشمندی را در جهان بر جای میگذارد، هرگز در رفتن و ترک این دنیا نگران نیست.
چنین گفت رستم به فرخ پدرکه من بسته دارم به فرمان کمر
هوش مصنوعی: رستم به پدر فرخ گفت که من برای انجام این کار آمادهام و به دستورات و فرمانها پایبند هستم.
ولیکن بدوزخ چمیدن به پایبزرگان پیشین ندیدند رای
هوش مصنوعی: اما کسی رأی و نظری از بزرگان گذشته را ندید که به جهنم رفته باشد.
همان از تن خویش نابوده سیرنیاید کسی پیش درنده شیر
هوش مصنوعی: هیچ کس بدون این که از وجود خود رها شود، نمیتواند در برابر خطرات بزرگ مانند درنده شیر قرار بگیرد.
کنون من کمربسته و رفته‌گیرنخواهم جز از دادگر دستگیر
هوش مصنوعی: اکنون من آمادهام و دیگر نمیخواهم جز از کسی که انصاف و عدل دارد کمک بگیرم.
تن و جان فدای سپهبد کنمطلسم دل جادوان بشکنم
هوش مصنوعی: من جان و تنم را فدای سردار میکنم و طلسم دل جادوگران را میشکنم.
هرانکس که زنده است ز ایرانیانبیارم ببندم کمر بر میان
هوش مصنوعی: هر کسی که هنوز زنده است و از ایرانیان است، بیاید و کمرش را به دور میان ببندد.
نه ارژنگ مانم نه دیو سپیدنه سنجه نه پولاد غندی نه بید
هوش مصنوعی: من نه همچون ارژنگ (موجودی افسانهای) هستم، نه شبیه دیو سپید، نه سنجه (وزنه) هستم، نه از پولاد ساخته شدهام، و نه مانند درخت بید.
به نام جهان‌آفرین یک خدایکه رستم نگرداند از رخش پای
هوش مصنوعی: به نام خداوندی که جهان را خلق کرده و رستم، پهلوان بزرگ، هیچگاه از اسب خود نتوانست پایین بیفتد.
مگر دست ارژنگ بسته چو سنگفگنده به گردنش در پالهنگ
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که دست ارژنگ به قدری محکم بسته شده که مانند سنگی به گردن او افتاده و نمیتواند آزاد حرکت کند.
سر و مغز پولاد را زیر پایپی رخش برده زمین را ز جای
هوش مصنوعی: سر و مغز پولاد به معنای قدرت و استحکام بسیار زیاد است که در زیر پای اسب رستم، یعنی پی رخش، قرار دارد و زمین را از جایش حرکت می‌دهد. این تصویر به عظمت و شجاعت رستم اشاره دارد که به راحتی با قدرتش می‌تواند زمین را تغییر دهد.
بپوشید ببر و برآورد یالبرو آفرین خواند بسیار زال
هوش مصنوعی: ببر را بپوشانید و یالش را بلند کنید، سپس زال را ستایش کنید و به او توجه زیادی نشان دهید.
چو رستم برخش اندر آورد پایرخش رنگ بر جای و دل هم به جای
هوش مصنوعی: زمانی که رستم با قدرت و شجاعت بر روی اسب رخش میایستد، رنگ رخسار او در این لحظه ثابت میماند و دلش نیز در آن حال متزلزل نمیشود.
بیامد پر از آب رودابه رویهمی زار بگریست دستان بروی
هوش مصنوعی: رودابه به شدت نگران و غمگین به سراغ فردی میآید و با اشکهایش بر صورتش میریزد.
بدو گفت کای مادر نیکخوینه بگزیدم این راه برآرزوی
هوش مصنوعی: او به مادرش گفت: ای مادر خوب و نیکخواه، من این راه را به خاطر آرزوهایم انتخاب نکردهام.
مرا در غم خود گذاری همیبه یزدان چه امیدداری همی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که از خداوند امیدی نداشته باشی در حالی که من را در اندوه و غم خود تنها گذاشتهای. به عبارتی، نمیتوان انتظار داشت که خداوند به کسی کمک کند در حالی که آن شخص دیگران را آسیبپذیر و رها کرده است.
چنین آمدم بخشش روزگارتو جان و تن من به زنهار دار
هوش مصنوعی: من به دنیا آمدهام تا از بخشندگی و پشتیبانی تو بهرهمند شوم، پس جان و وجودم را از خطرات حفظ کن.
به پدرود کردنش رفتند پیشکه دانست کش باز بینند بیش
هوش مصنوعی: به خاطر خداحافظیاش، نزد او رفتند تا بدانند که آیا او دوباره بازمیگردد یا نه.
زمانه بدین سان همی بگذرددمش مرد دانا همی بشمرد
هوش مصنوعی: زمان به همین شکل ادامه دارد و شخص عاقل لحظات را به شمارش میآورد.
هران روز بد کز تو اندر گذشتبر آنی کزو گیتی آباد گشت
هوش مصنوعی: هر روزی که به خاطر تو بد گذشت، همان روزی است که به خاطرش دنیا آباد شد.