بخش ۲۰
هوش مصنوعی: داستان در مورد رستم و سهراب است. رستم به سهراب میگوید که بر روی جویبار جامهای بیفکند و در آنجا بخوابد. وقتی رستم به شاه خبر میدهد که سهراب از دنیا رفته، غمگین و پریشان میشود. او به یاد جوانی که کشته شده، حسرت میخورد و نگران است که چگونه پاسخ خانواده و مادر سهراب را بدهد. او از سرنوشت تلخ و غمانگیز خود میگوید و به حوادثی که در زندگیاش افتاده فکر میکند. در نهایت، رستم به این نتیجه میرسد که باید به دلیل دوری از سرنوشت خود، صبور باشد و این درد را تحمل کند.
بفرمود رستم که تا پیشکاریکی جامه افگند بر جویبار
هوش مصنوعی: رستم دستور داد که یکی از خدمتگزاران لباسی را بر روی جوی آب بیاندازد.
جوان را بران جامه آن جایگاهبخوابید و آمد به نزدیک شاه
هوش مصنوعی: جوان در جایی خوابیده بود که لباسش را بر بدنتان انداخته بودند و به نزد شاه نزدیک شد.
گو پیلتن سر سوی راه کردکس آمد پسش زود و آگاه کرد
هوش مصنوعی: او به سمت راه رفت و در این بین، کسی به سرعت به او رسید و او را آگاه کرد.
که سهراب شد زین جهان فراخهمی از تو تابوت خواهد نه کاخ
هوش مصنوعی: سهراب از دنیای وسیع و پهناور این جهان گذشته است و حالا از تو درخواست تابوت میکند، نه کاخ و کاخنشینی.
پدر جست و برزد یکی سرد بادبنالید و مژگان به هم بر نهاد
هوش مصنوعی: پدر به جستجوی چیزی رفت و در حالی که باد سردی میوزید نالهای سر داد و چشمانش را به هم فشرد.
همی گفت زار ای نبرده جوانسرافراز و از تخمه پهلوان
هوش مصنوعی: او به خاطر از دست دادن جوانی سرافراز و فرزندان قهرمانش، با دلتنگی و اندوه صحبت میکند.
نبیند چو تو نیز خورشید و ماهنه جوشن نه تخت و نه تاج و کلاه
هوش مصنوعی: هیچ خورشید و ماهی را نمیتوان دید که به زیبایی و درخشانی تو باشد؛ نه زرهای، نه تختی، و نه تاج یا کلاهی بر سرش قابل مقایسه با تو نیست.
کرا آمد این پیش کامد مرابکشتم جوانی به پیران سرا
هوش مصنوعی: کسی که به اینجا آمد، مرا در میان خود جا داد؛ من جوانی را در خانهاش کشتم و به جمع سالخوردگان پیوستم.
نبیره جهاندار سام سوارسوی مادر از تخمهٔ نامدار
هوش مصنوعی: نوهٔ شخصیت بزرگ و شجاعی به سمت مادرش میرود و از خانوادهٔ معروف و با افتخار خود صحبت میکند.
بریدن دو دستم سزاوار هستجز از خاک تیره مبادم نشست
هوش مصنوعی: بریدن دو دستم حق من است، اما نخواهم که بر روی خاک سیاه بنشینم.
کدامین پدر هرگز این کار کردسزاوارم اکنون به گفتار سرد
هوش مصنوعی: کدام پدر تا به حال این کار را انجام داده که اکنون من مستحق این وضعیت سرد و بیاحساس باشم؟
به گیتی که کشتست فرزند رادلیر و جوان و خردمند را
چه کسی تابهحال فرزند جوان و شجاع و خردمند خود را کشته؟
نکوهش فراوان کند زال زرهمان نیز رودابهٔ پرهنر
هوش مصنوعی: زال زر که به خوبیها و هنرها شناخته شده، پر از انتقاد و سرزنش میشود، مانند رودابه که خود دارای هنرمندی و زیبایی زیادی است.
بدین کار پوزش چه پیش آورمکه دل‌شان به گفتار خویش آورم
هوش مصنوعی: من چگونه میتوانم از این کار عذرخواهی کنم، در حالی که میخواهم دل آنها را به سخنان خودم راضی کنم؟
چه گویند گردان و گردنکشانچو زین سان شود نزد ایشان نشان
هوش مصنوعی: وقتی که در مقابل این افراد بزرگ و قدرتمند، چنین نشانی دیده شود، چه چیزی میتوانند بگویند یا چه جوابی خواهند داشت؟
چه گویم چو آگه شود مادرشچه گونه فرستم کسی را برش
هوش مصنوعی: چطور میتوانم بگویم وقتی که مادرش از موضوع باخبر شود، چگونه کسی را به او بفرستم؟
چه گویم چرا کشتمش بی‌گناهچرا روز کردم برو بر سیاه
هوش مصنوعی: در این بیت، گویا شخصی درباره عمل خود که به ناحق به کسی آسیب رسانده، میاندیشد. او از خود میپرسد که چرا شخص بیگناه را مورد آزار قرار داده و چرا در عوض روز را به شب تبدیل کرده است. این احساس گناه و تردید از انجام عمل نادرست به وضوح در کلماتش قابل مشاهده است.
پدرش آن گرانمایهٔ پهلوانچه گوید بدان پاک‌دخت جوان
هوش مصنوعی: پدر این جوان باارزش چه حرفی میتواند درباره آن دختر پاک بزند؟
برین تخمهٔ سام نفرین کنندهمه نام من نیز بی‌دین کنند
هوش مصنوعی: همه کسانی که از تخم سام به دنیا آمدهاند، مرا نفرین خواهند کرد و نام من را نیز به باد فراموشی خواهند سپرد.
که دانست کاین کودک ارجمندبدین سال گردد چو سرو بلند
هوش مصنوعی: این کودک عزیز در آینده به قد و قامت بلندی چون درخت سرو خواهد رسید.
به جنگ آیدش رای و سازد سپاهبه من برکند روز روشن سیاه
هوش مصنوعی: او با تدبیر و نقشه، به نبرد میرود و برای مقابله با دشمنان سپاه تشکیل میدهد. در روزی روشن، او فرصتی را غنیمت شمرده و سیاهی را از بین میبرد.
بفرمود تا دیبهٔ خسروانکشیدند بر روی پور جوان
هوش مصنوعی: فرمان دادند که پارچهٔ گرانبهای خسروانی را بر روی جوان بکشند.
همی آرزوگاه و شهر آمدشیکی تنگ تابوت بهر آمدش
هوش مصنوعی: او با آرزوها و شهر خود به تنگنای تابوتی رسید که برایش آماده شده بود.
ازان دشت بردند تابوت اویسوی خیمهٔ خویش بنهاد روی
هوش مصنوعی: در آن دشت، تابوت او را بردند و به سمت چادر خود بردند و روی او را گذاشتند.
به پرده سرای آتش اندر زدندهمه لشکرش خاک بر سر زدند
هوش مصنوعی: همه سپاه به صحنه جنگ آمده و به آتش افروخته حمله کردند و گرد و خاک بر سر خود ریختند.
همان خیمه و دیبهٔ هفت رنگهمه تخت پرمایه زرین پلنگ
هوش مصنوعی: همان چادر و پوشش رنگارنگ، همه تختی که از جنس طلا و باکیفیت است مانند پوست پلنگ.
برآتش نهادند و برخاست غوهمی گفت زار ای جهاندار نو
هوش مصنوعی: آتش را روشن کردند و صدای زوغ و غوغایی برخاست، در حالی که کسی با درد و اندوه از جهاندار نو شکایت میکرد.
دریغ آن رخ و برز و بالای تودریغ آن همه مردی و رای تو
هوش مصنوعی: ای کاش آن چهره زیبا و قامت و زیبایی تو را نمیداشتیم، ای کاش آن همه مردانگی و اندیشهات را نمیداشتیم.
دریغ این غم و حسرت جان گسلز مادر جدا وز پدر داغدل
هوش مصنوعی: این غم و حسرتی که من دارم، همچون درد و رنجی است که از جدا شدن از مادر و از داغ دل پدر ناشی میشود.
همی ریخت خون و همی کند خاکهمه جامهٔ خسروی کرد چاک
هوش مصنوعی: خون بر زمین میریزد و خاک را آلوده میکند، در حالی که لباس پادشاهی پاره و آسیبدیده میشود.
همه پهلوانان کاووس شاهنشستند بر خاک با او به راه
هوش مصنوعی: همهی قهرمانان و پهلوانان در کنار کاووس شاه نشستهاند و بر زمین با او به گفتگو و آرامش مشغولند.
زبان بزرگان پر از پند بودتهمتن به درد از جگربند بود
هوش مصنوعی: زبان بزرگترها پر از نصیحت و پند است، اما تهمتن (رستم) که قهرمان است، خودش از مشکلات و دردهایش خبر دارد و به پندها توجهی نمیکند.
چنینست کردار چرخ بلندبه دستی کلاه و به دیگر کمند
هوش مصنوعی: سرنوشت انسانها مانند چرخ بالایی است که در یک دست کلاهی دارد و در دست دیگر کمندی. این نشان میدهد که زندگی پر از موقعیتها و چالشهاست و گاهی سختیها و دشواریها به دنبال خوشیها میآید.
چو شادان نشیند کسی با کلاهبخم کمندش رباید ز گاه
هوش مصنوعی: وقتی کسی با کلاه بر افراشته و شاداب نشسته باشد، ممکن است به راحتی در دام و تلهای بیفتد که دیگران برای او فراهم کردهاند.
چرا مهر باید همی بر جهانچو باید خرامید با همرهان
هوش مصنوعی: چرا محبت باید بر دنیا همچنان بگردد، همانطور که با همراهانش قدم میزند؟
چو اندیشهٔ گنج گردد درازهمی گشت باید سوی خاک باز
هوش مصنوعی: وقتی که فکر و خیال دربارهٔ ثروت و گنجینهها بیش از حد طولانی و عمیق شود، لازمهاش این است که به مسائل زندگی واقعی و مادی بپردازیم و دوباره به زمین و واقعیتها بازگردیم.
اگر چرخ را هست ازین آگهیهمانا که گشتست مغزش تهی
هوش مصنوعی: اگر چرخ و فلک از این موضوع مطلع است، به یقین باید بگویم که عقلش خالی شده است.
چنان دان کزین گردش آگاه نیستکه چون و چرا سوی او راه نیست
هوش مصنوعی: بدان که این گردش زمان به قدری بیخبر است که هیچ دلیلی برای رسیدن به او وجود ندارد.
بدین رفتن اکنون نباید گریستندانم که کارش به فرجام چیست
هوش مصنوعی: نباید به این جدایی اندوهگین بود، زیرا نمیدانم سرنوشت او به کجا خواهد انجامید.
به رستم چنین گفت کاووس کیکه از کوه البرز تا برگ نی
هوش مصنوعی: کاووس کی به رستم میگوید که از کوه البرز تا جایی که برگ نی رشد میکند، برافراشته و بزرگ است.
همی برد خواهد به گردش سپهرنباید فگندن بدین خاک مهر
هوش مصنوعی: دوران زندگی و سرنوشت به طور مداوم تغییر میکند و نباید ما را از محبت و دوستی با دیگران باز دارد.
یکی زود سازد یکی دیرترسرانجام بر مرگ باشد گذر
هوش مصنوعی: برخی افراد به سرعت به پایان زندگی میرسند و برخی دیگر دیرتر، اما در نهایت همه باید با مرگ روبرو شوند.
تو دل را بدین رفته خرسند کنهمه گوش سوی خردمند کن
هوش مصنوعی: خودت را با دل شاد کن و به سخنان حکمتآمیز گوش بده.
اگر آسمان بر زمین بر زنیوگر آتش اندر جهان در زنی
هوش مصنوعی: اگر آسمان بر زمین بیفتد و یا اگر آتش در دنیا ایجاد شود، این دو واقعه تاثیری بر تو نخواهد گذاشت.
نیابی همان رفته را باز جایروانش کهن شد به دیگر سرای
هوش مصنوعی: تو نمیتوانی کسی را که رفته است دوباره به جای خودش برگردانی، زیرا روح او به مکان دیگری منتقل شده و دیگر در اینجا نیست.
من از دور دیدم بر و یال اویچنان برز و بالا و گوپال اوی
هوش مصنوعی: من از دور بر ویژگیها و زیباییهای او نگریستم، که همچون برز و بلندی که دارد، دلانگیز و جذاب است.
زمانه برانگیختش با سپاهکه ایدر به دست تو گردد تباه
هوش مصنوعی: زمانه او را به جنگ فرستاد تا به دست تو نابود شود.
چه سازی و درمان این کار چیستبرین رفته تا چند خواهی گریست
هوش مصنوعی: چه ساز و درمانی برای این مشکل وجود دارد؟ تا چه زمانی میخواهی ادامه دهی و در غم این موضوع بگداری؟
بدو گفت رستم که او خود گذشتنشستست هومان درین پهن دشت
هوش مصنوعی: رستم به هومان گفت که او به جلو رفت و در این دشت وسیع نشسته است.
ز توران سرانند و چندی ز چینازیشان بدل در مدار ایچ کین
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که افرادی از سرزمینهای دور مانند توران و چین به اینجا آمدهاند و به خاطر این ارتباط، نباید اغتشاش و کینهای در دل داشته باشیم.
زواره سپه را گذارد به راهبه نیروی یزدان و فرمان شاه
هوش مصنوعی: سپهبد زواره، سپاه را به راهی هدایت کرد، به یاری نیروی خداوند و با دستور شاه.
بدو گفت شاه ای گو نامجویازین رزم اندوهت آید به روی
هوش مصنوعی: شاه به او گفت: "ای جوینده نام، از این جنگ غمگین نباش و ناراحت نشو."
گر ایشان به من چند بد کرده‌اندو گر دود از ایران برآورده‌اند
هوش مصنوعی: اگر آنها به من آسیب رساندهاند و اگر دشمنی باعث بروز مشکلاتی برای ایران شده است،
دل من ز درد تو شد پر ز دردنخواهم از ایشان همی یاد کرد
هوش مصنوعی: دل من از ناراحتی تو پر شده و به خاطر این درد دیگر نمیخواهم به یاد آنها بیفتم.