بخش ۱
هوش مصنوعی: در این شعر به ستایش شهریار زمین، ابوالقاسم که همان محمود غزنوی است، پرداخته شده است. شاعر او را به عنوان پادشاهی نیکوکار و دادگر معرفی می‌کند که جهان را با عدالت و محبت آراسته است. او بر این باور است که زندگی و تاج پادشاهی او نتیجهٔ نیکی و دادگری‌اش است و از این رو، باید از رنج و سختی‌های او قدردانی شود.
شاعر همچنین به یاد بزرگان تاریخ ایران، چون گشتاسپ و اردشیر، می‌پردازد و برجستگی‌های آنها را مورد توجه قرار می‌دهد. او به پروژه‌های بزرگ محمود اشاره می‌کند، از جمله ساختن رودخانه و شهری با نام "داراب گرد"، که به شکوفایی ایران کمک کرده است. در نهایت، شاعر ابراز امیدواری می‌کند که جهان از بدی‌ها در امان بماند و دل‌ها شاد شود.
کنون آفرین جهان‌آفرینبخوانیم بر شهریار زمین
هوش مصنوعی: حال زمان آن است که برای خالق جهان دعای خیر کنیم و شکرگزاری کنیم برای پادشاه زمین.
ابوالقاسم آن شاه خورشید چهربیاراست گیتی به داد و به مهر
هوش مصنوعی: ابوالقاسم، آن شاه با چهرهای مانند خورشید، دنیا را با عدالت و محبت زینت بخشید.
نجوید جز از خوبی و راستینیارد بداد اندرون کاستی
هوش مصنوعی: فقط از خوبی و راستگویی طلب کن و هیچ نقصی در خود نکشید.
جهان روشن از تاج محمود بادهمه روزگارانش مسعود باد
هوش مصنوعی: جهان به خاطر وجود تاج محمود، همیشه روشن و پر از خیر و برکت باشد و روزگار او همواره خوش و خرم باشد.
همیشه جوان تا جوانی بودهمان زنده تا زندگانی بود
هوش مصنوعی: تا زمانی که جوانی وجود دارد، همیشه جوان هم خواهد بود و تا زمانی که زندگی ادامه دارد، زندگی و سرزندگی نیز پایدار خواهد ماند.
چه گفت آن سراینده دهقان پیرز گشتاسپ وز نامدار اردشیر
هوش مصنوعی: دهقان پیر درباره گشتاسپ و اردشیر سخن گفته است.
وزان نامداران پاکیزه‌رایز داراب وز رسم و رای همای
هوش مصنوعی: از آن مردان بافرهنگ و با اراده، که از خاندان داراب و رفتار و تفکر همای هستند.
چو دارا به تخت مهی برنشستکمر بر میان بست و بگشاد دست
هوش مصنوعی: هنگامی که مرد ثروتمند بر تختی زیبا نشسته، کمرش را به واسطهٔ فرمانروایی محکم می‌کند و دستانش را باز می‌کند.
چنین گفت با موبدان و ردانبزرگان و بیداردل بخردان
هوش مصنوعی: او با بزرگترها و دانایان گفتگو کرد و سخنانی با خردمندان و هوشیارانی که در دلشان بیداری و آگاهی وجود داشت، در میان گذاشت.
که گیتی نجستم به رنج و به دادمرا تاج یزدان به سر بر نهاد
هوش مصنوعی: من در زندگی به سختی و زحمت تلاش نکردم، اما خداوند مرا بزرگ و محترم کرده است.
شگفتی‌تر از کار من در جهاننبیند کسی آشکار و نهان
هوش مصنوعی: هیچ کس در جهان نه تنها کار مرا بهوضوح نمیبیند، بلکه در خفا هم از آن حیرتزده نمیشود.
ندانیم جز داد پاداش اینکه بر ما پس از ما کنند آفرین
هوش مصنوعی: ما نمیدانیم جز این که پاداش ما چیزی نیست جز این که بعد از رفتن ما، دیگران دربارهمان خوب صحبت کنند و ما را ستایش کنند.
نباید که پیچد کس از رنج ماز بیشی و آگندن گنج ما
هوش مصنوعی: هیچکس نباید از رنج و درد ما آگاه شود و آن را به زبان بیاورد، زیرا ما گنج و ثروتی داریم که در دلمان نهفته است.
زمانه ز داد من آباد باددل زیر دستان ما شاد باد
هوش مصنوعی: زمانه باید به خاطر حقخواهی من سرزنده و شاداب باشد و دل کسانی که در زیر دست من هستند باید خوش باشد.
ازان پس ز هندوستان و ز رومز هر مرز باارز و آباد بوم
هوش مصنوعی: پس از آن، از هندوستان و روم، از هر سرزمین پرسن و آباد به کشور ما خواهد آمد.
برفتند با هدیه و با نثاربجستند خشنودی شهریار
هوش مصنوعی: با هدایایی به سفر رفتند و تلاش کردند تا رضایت پادشاه را جلب کنند.
چنان بد که روزی ز بهر گلهبیامد که اسپان ببیند یله
هوش مصنوعی: چنان حالتی پیش آمد که برای رسیدگی به گله، به دیدن اسبها آمده بود.
ز پستی برآمد به کوهی رسیدیکی بی‌کران ژرف دریا بدید
هوش مصنوعی: از پاییندستی برخواسته و به قلهای رسید که در آنجا دریای عمیق و بیانتهایی را مشاهده کرد.
بفرمود کز روم و وز هندوانبیارند کارآزموده گوان
هوش مصنوعی: فرمان داد که از روم و هند، افراد ماهر و مجرب را بیاورند.
بجویند زان آب دریا دریرسانند رودی به هر کشوری
هوش مصنوعی: آب دریا را جستجو میکنند تا جریانی را به هر سرزمینی برسانند.
چو بگشاد داننده از آب بندیکی شهر فرمود بس سودمند
هوش مصنوعی: وقتی دانای فرزانه دریا را باز کرد، شهری را به وجود آورد که بسیار پربار و مفید بود.
چو دیوار شهر اندرآورد گردورا نام کردند داراب گرد
هوش مصنوعی: وقتی دیوار شهر دور او را احاطه کرد، او را داراب نامیدند.
یکی آتش افروخت از تیغ کوهپرستندهٔ آذر آمد گروه
هوش مصنوعی: یک نفر آتش را با شمشیر روشن کرد و گروهی از پرستندگان آتش به سمت آن آمدند.
ز هر پیشه‌ای کارگر خواستندهمی شهر ایران بیاراستند
هوش مصنوعی: از هر حرفهای کارگران را خواستند و به این ترتیب شهرهای ایران را زیبا و آباد کردند.
به هر سو فرستاد بی‌مر سپاهز دشمن همی داشت گیتی نگاه
هوش مصنوعی: او سپاهی بزرگ را به هر سمتی فرستاد و در عین حال همواره مراقب دنیا و اوضاع دشمنان بود.
جهان از بداندیش بی‌بیم کرددل بدسگالان بدو نیم کرد
هوش مصنوعی: دنیا به خاطر بداندیشان، ترس و اضطراب را در دل افراد بدخواه ایجاد کرد و آنها را دو نیم کرد.