بخش ۴۷
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی دیالوگ میان گوینده و سپهر (آسمان) است که در آن گوینده از دردها و سختی‌های پیری خود شکایت می‌کند. او از سپهر می‌پرسد چرا در دوران جوانی مورد لطف و عنایت قرار داشت، اما اکنون که پیر شده، خوار شده است. او به زوال زیبایی‌ها و جوانی‌اش اشاره می‌کند و به تغییرات طبیعی و عدم توجه سپهر به رنج‌هایش انتقاد می‌کند.
سپهر در پاسخ به گوینده می‌گوید که نمی‌توان تنها بر اساس نیکی یا بدی، خداوند را قضاوت کرد و هرکس بر اساس دانش و آگاهی خود باید راه خود را پیدا کند. او تأکید می‌کند که زندگی دارای آغاز و انجام است و انسان‌ها باید به فرمان آفریننده متکی باشند. در نهایت، سپهر توصیه می‌کند که برای درک بهتر زندگی و رنج‌ها باید به خداوند پناه برد و از او کمک خواست. این شعر در واقع نمایانگر تنهایی، رنج و جستجوی حکمت در دوران پیری است.
الا ای برآورده چرخ بلندچه داری به پیری مرا مستمند
هوش مصنوعی: ای چرخ بلند، به من نظر کن که در پیری چه به حال من مانده است و چقدر دچار نیاز و تنگدستی هستم.
چو بودم جوان در برم داشتیبه پیری چرا خوار بگذاشتی
هوش مصنوعی: زمانی که جوان بودم، تو مرا در آغوش میگرفتی و محبت میکردی، اما حالا که پیر شدم، چرا مرا رها کرده و نادیده میگیری؟
همی زرد گردد گل کامگارهمی پرنیان گردد از رنج خار
هوش مصنوعی: گل خوشبختی به آرامی زرد میشود و پارچه نرم و لطیف پرنیان نیز به خاطر درد خارها تغییر حالت میدهد.
دو تا گشت آن سرو نازان به باغهمان تیره گشت آن گرامی چراغ
هوش مصنوعی: دو جوانی که در باغ میچرخیدند، مانند آن معشوق زیبا شدند که در دل تاریکی همچون چراغی گرامی میدرخشید.
پر از برف شد کوهسار سیاههمی لشکر از شاه بیند گناه
مراد از کوهسار سیاه موهای سیاه سر است که از برف پیری پوشیده شده است و وقتی که شاه یعنی سر دچار ضعف و پریشانی شود لشکر یعنی اعضای بدن نیز آشفته می گردند .
به کردار مادر بدی تاکنونهمی ریخت باید ز رنج تو خون
هوش مصنوعی: به مانند مادری که همیشه از درد و رنج فرزندش ناراحت است، تا به حال به خاطر رنجی که تو متحمل شدهای، اشکهایش را ریخته است.
وفا و خرد نیست نزدیک توپر از رنجم از رای تاریک تو
هوش مصنوعی: وفا و عقل در وجود تو نیست، و از فکر تیرهات پر از درد و رنج هستم.
مرا کاچ هرگز نپروردیییچو پرورده بودی نیازردییی
هوش مصنوعی: هرگز مرا مانند کسی که نیازهایش را برآوردهاید، نپروردهای؛ زیرا به او آزار نمیزدی.
هرانگه که زین تیرگی بگذرمبگویم جفای تو با داورم
هوش مصنوعی: هر وقت از این تاریکی عبور کنم، به قاضی خودم خواهم گفت که تو چقدر به من ظلم کردهای.
بنالم ز تو پیش یزدان پاکخروشان به‌سربر پراگنده خاک
هوش مصنوعی: من از دوری تو به درگاه خدا شکایت میکنم، در حالی که دلم پر از اندوه و غم است و مانند غباری پراکنده بر زمین است.
چنین داد پاسخ سپهر بلندکه ای مرد گویندهٔ بی‌گزند
هوش مصنوعی: سپهر بلند به تو این پاسخ را داد که ای مرد، سخنگو که از آسیب در امان هستی.
چرا بینی از من همی نیک و بدچنین ناله از دانشی کی سزد
هوش مصنوعی: چرا از من که هم خوب و هم بد را میبینی، اینچنین ناله میکنی؟ آیا این رفتار از دانایی تو مناسب است؟
تو از من به هر باره‌ای برتریروان را به دانش همی‌پروری
هوش مصنوعی: تو همیشه از من برتر هستی و به دانش و آگاهیات توجه بیشتری میکنی.
بدین هرچ گفتی مرا راه نیستخور و ماه زین دانش آگاه نیست
هوش مصنوعی: هر چه را که گفتی، برای من راهی وجود ندارد؛ چون این آگاهی که درباره خورشید و ماه داری، کافی نیست.
خور و خواب و رای و نشست ترابه نیک و به بد راه و دست ترا
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که رفتار و تصمیمهای تو، چه خوب و چه بد، تحت تأثیر خوراک، خواب، فکر و نحوه نشستن تو قرار دارد. یعنی سبک زندگی و عادات تو بر روی انتخابها و مسیر زندگیات تأثیرگذار است.
ازان خواه راهت که راه آفریدشب و روز و خورشید و ماه آفرید
هوش مصنوعی: خواستهات را از آن کسی بخواه که شب و روز و خورشید و ماه را خلق کرده است.
یکی آنک هستیش را راز نیستبه کاریش فرجام و آغاز نیست
هوش مصنوعی: کسی که وجودش برایش راز است، نه شروع کارش مشخص است و نه پایان آن.
چو گوید بباش آنچ خواهد بُدستکسی کو جزین داند آن بیهده‌ست
هوش مصنوعی: هرگاه کسی بگوید باید از آنچه میخواهد برخوردار باشد، این سخن بیمعنی است برای کسی که جز این نمیداند.
من از داد چون تو یکی بنده‌امپرستندهٔ آفریننده‌ام
هوش مصنوعی: من به خاطر تو در جستجوی عدالت هستم، چرا که تو همانند من یک بنده و پرستندهی خداوند هستی.
نگردم همی جز به فرمان اوینیارم گذشتن ز پیمان اوی
هوش مصنوعی: من تنها به دستور او مینگرم و از عهد او هرگز دور نمیشوم.
به یزدان گرای و به یزدان پناهبراندازه زو هرچ باید بخواه
هوش مصنوعی: خود را به خدا نزدیک کن و از او یاری بخواه؛ زیرا هر چه که نیاز داری، فقط از او بخواه.
جز او را مخوان کردگار سپهرفروزندهٔ ماه و ناهید و مهر
هوش مصنوعی: به جز او، کسی را نخوان، ای خدای آسمان که نوربخش ماه و ستارههای زهره و خورشید هستی.
وزو بر روان محمد درودبه یارانش بر هر یکی برفزود
هوش مصنوعی: درود و سلام بر روح محمد، که به هر یک از دوستانش افزونهای عطا می‌کند.