شمارهٔ ۸۳ - درمرثیه ی شاهزاده ی بیرام شاه
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به ماتم و غم از دست دادن یک فرد نازنین از جمله شاه بیرام اشاره می‌کند. او توصیف می‌کند که آسمان به خاطر این فراق، پر از آتش و اشک شده و روحانیون به عزاداری پرداخته‌اند. شاعر به لطافت و پاکی وجود این فرد اشاره می‌کند و می‌گوید که هرچند او در خاک پنهان شده، ولی خاطره‌اش در دل‌ها باقی مانده است.
شاعر به بی‌ثباتی این دنیا و فانی بودن آن تاکید می‌کند و خاطرنشان می‌سازد که در نهایت، باید به حال و روز جوانان و زندگی‌اش توجه کرد. او به این نکته اشاره می‌کند که اگرچه زندگی کوتاه است، اما انسان باید به یاد داشته باشد که در دنیا نباید دل بست، زیرا این جهان به سرعت فانی می‌شود. در انتها، شاعر بر لزوم حفظ یاد و خاطره آن فرد تاکید دارد و به پایندگی یاد او در سایه‌ی الطاف الهی اشاره می‌کند.
آسمان با سینه ی پر آتش و پشتی دو تا هشد به های های گریان بر سر بیرام شاه
هوش مصنوعی: آسمان با صدای بلند و پر از اضطراب، مانند کسی که در حال گریه است، بر سر بیرام شاه ناله می‌کند.
شد وجودی نازنین صافی تر از آب حیاتدر میان خاک ریزان (طیب الله ثراه)
هوش مصنوعی: یک موجود گرانقدر و پاکتر از آب زندگی، در میان خاکریزها قرار گرفت.
در میان خاک پنهان چون تواند دیدنشآنکه نتوانست دیدن کرد مشکین گرد ماه
هوش مصنوعی: در میان خاک، چطور میتواند آن کسی که نتوانسته ببیند، آن را ببیند؟ مانند مشکینی که گرد ماه است، اما کسی نتوانسته بانگرش کند.
بر سرش روحانیون فریاد وزاری می کشندهمچون مرغان بر سر سرو سهی بی گاه وگاه
هوش مصنوعی: بر روی او کسانی که به امور دینی مشغول هستند، همانند پرندگانی که بر درخت بلندی نشستهاند، عزا و ناله میکنند.
گر در این ماتم نبودی روی خاک از اشک ترکرده بودی آسمان صد باره بر سر خاک را ه
هوش مصنوعی: اگر در این عزا و اندوه نبودیم، زمین از اشکهای ما آنچنان تر شده بود که انگار آسمان بارها بر سر آن میبارید.
از لطافت بود چون جان بلکه نازک تر زجاننازنین جانی که بودش در همه دل جایگاه
هوش مصنوعی: این متن به لطافت و ظرافت موجودی اشاره می‌کند که از جان نیز نازکتر و لطیفتر است. این موجود به قدری عزیز و گرامی است که در قلبها جای دارد و محبت و عشق به او در دل‌ها قرار گرفته است.
عقل دعوی می کند کو بود در سیرت ملکیافتم بر صدق این دعوی ملایک را کواه
هوش مصنوعی: عقل ادعا می‌کند که من در ویژگیهای درونی پادشاهی را یافتهام. برای اثبات این ادعا، فرشتگان را به عنوان گواه مطرح می‌کند.
بود اصل مردمی در خاک بنهادش جهانوان چه زین پس روید از خاکش بود مردم گیاه
هوش مصنوعی: انسانیت در خاک قرار دارد و جهان از آن نشأت میگیرد. هر چیزی که بعد از این از خاک به وجود میآید، آدمی است و مانند گیاه رشد می‌کند.
ای دریغان سر به باغ کامرانی کاسمانکرد در طفلی چو گل پیراهن عمرش قباه
هوش مصنوعی: ای دریغ، سرنوشت او خوش بود و در دوران کودکی مانند گلی زیبا، لباس زندگیش با رنگ و بوی شاداب و دلپذیر آراسته شده بود.
ای دریغ آن شمع بز م افروز ملک خسرویکش به یک دم کشت دور غم فضای عمر کاه
هوش مصنوعی: ای کاش آن شمعی که نور افشان ملک و پادشاهی است، به یک دم بتواند غم و اندوه زندگی را از بین ببرد.
دور ها باید به جان گردیدنی افلاک راتا چنان ماهی شود طالع ز دور سال وماه
هوش مصنوعی: برای اینکه سرنوشت و بخت خوبی داشته باشیم، باید به دور از امور و بالاتر از مشکلات موجود در هستی باشیم، تا به مانند ماهی، که نماد روشنی و زیبایی است، به این سرنوشت دست یابیم.
انجمن چون انجم چرخند زین غم در کبودمردمان چون مردم چشمند یک سر در سیاه
هوش مصنوعی: جمعیت مانند ستارهها در آسمان میچرخند، به خاطر این درد و غم. مردم در آبی تیره و تار به صورت مردم عادی دیده میشوند، گویی که همه در یک نقطه در سیاهی فرو رفتهاند.
حرمت سلطان رعایت کرد یعنی کو سرستو رنه بر می داشت از سر آسمان زرین کلاه
هوش مصنوعی: مراقبت از مقام و جایگاه پادشاه ضروری است، مانند اینکه کسی که تاج بر سر دارد، به راحتی آن را از سر خود برنمیدارد و به آسمان میرسد.
این حکایت گر به گوش سخره ی صما رسدنشنوند از کوه سنگین دل صدا الا که (آه)
هوش مصنوعی: اگر این داستان به گوش صخرهی صما برسد، سنگینی دل کوه فقط صدای آه را خواهد شنید.
ای خرد مندان چه در ابیست بودش غیر عمراز جوانی وجمال وهمت ومردی وجاه
هوش مصنوعی: ای خردمندان! جز عمر چه چیزی در زندگی ارزشمند است؟ غیر از جوانی، زیبایی، تلاش، شجاعت و افتخار.
دیده اید این اعتبار العتبار العتباردیده اید این احتشام الانتباه الانتباه
هوش مصنوعی: آیا تابهحال دیدهاید که این اعتبار و شکوه چگونه جلب توجه می‌کند؟
بی ثبات است این جهان ای دل ورت باید یقیناولت باید به حال این جوان کردن نگاه
هوش مصنوعی: این جهان به شدت ناپایدار و بیثبات است، ای دل. تو باید یقین داشته باشی و نخستین تأملت را به حال این جوان اختصاص دهی.
وارث عمر جهان پیر بودی این جوانگر به جا ه و مال بودی یا به تد بیروسپاه
هوش مصنوعی: این جوان، وارث عمر دنیا کهن است، اگر دارایی و ثروتی داشته باشد یا به تدبیر و آمادگی برای آینده بیاندیشد.
آفتاب عمر او گر یافت از دوران زوالجودان پاینده بادا سایه ی (ظل اله)
هوش مصنوعی: اگر عمر او از روزگاری که به زوال میرسد، بیشتر باشد، امیدواریم که سایهاش همیشه پاینده باشد.
پادشا ها گر عزیزی کرد از این دنیا سفربه سریر مصر جنت رفت چون یوسف زجاه
هوش مصنوعی: اگر پادشاهی در این دنیا مورد احترام و عزیز باشد، پس از مرگ به بهشت برین میرود، مانند یوسف که از مقامش در مصر به جایگاهی والاتر رسید.
این جهان فانی است نتوان دل نهادن بر فناتا جهان باقی بود باد دا بقای پادشاه
هوش مصنوعی: این دنیا زوالپذیر است و نباید به آن دل بست. تا زمانی که دنیا باقی است، امیدوار به پایدار بودن حاکم باید بود.