بخش ۱ - فراقنامه
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به راز آفرینش و رابطه بین انسان و خداوند می‌پردازد. شاعر با اشاره به بلای آشنایی و جدایی بین روح و جسم، به فلسفه وجود و علت‌های جدایی و ارتباط انسان با خدا اشاره می‌کند. او می‌گوید که تنها خداوند می‌داند که این آشنایی و جدایی چه معنایی دارد و انسان‌ها در جستجوی خداوند هستند. همچنین، شاعر به زیبایی‌های خلقت و شب و روز اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که خداوند یکی است و هر چیزی در جهان به بافتی از دوگانگی و جدایی وابسته است، اما در عین حال در هر کجا که باشد، در نهایت به سوی خداوند جستجو می‌گردد. شرایط انسانی به زاری و حسرت تنهایی اشاره دارد و نشان‌دهنده دوری از اصل وجودی خود است.
به نام خدایی که با تیره خاکبر آمیخت این جوهر جان پاک
هوش مصنوعی: به نام خدایی که با خاک تیره مخلوط شد، این ذات روحانی و پاک را خلق کرد.
چو با یکدگر کردشان آشنادگر بارشان کرد از هم جدا
هوش مصنوعی: وقتی که آنها با یکدیگر آشنا شدند، بار دیگر از هم فاصله گرفتند.
که دانست کان آشنائی چه بود؟پس از آشنائی جدائی چه بود؟
هوش مصنوعی: آیا میدانی که آشنایی چه معنایی دارد؟ جدایی بعد از آشنایی چه احساسی به همراه میآورد؟
درین پرده کس را ندادند بارنمی‌داند این راز جز کردگار
هوش مصنوعی: در این دنیای پنهان، هیچکس را به دوش نمیگذارند و تنها خالق، این راز را می‌داند.
به بوئی که در نافه افزون کندبسی آهوان را جگر خون کند
هوش مصنوعی: بویی که از عطر نافه منتشر میشود، میتواند بسیاری از آهوان را دچار عشق و احساسات عمیق کند و قلب آنها را به درد آورد.
صدف تا کند دانه در پدیدبسی شور و تلخش بباید چشید
هوش مصنوعی: برای آنکه صدف بتواند دانهای درون خود بسازد، باید بسیار تلخ و دردناک را تجربه کند.
بر افراخت نه پرده لاجوردده و دو مقام اندر و راست کرد
هوش مصنوعی: در این بیت به زیبایی و جلوهای اشاره شده که با استفاده از رنگ لاجوردی به وجود آمده است. این رنگ به بالا افراشته شده و دو جایگاه در سمت راست و چپ آن قرار گرفته است. به طور کلی، تصویرسازی از محیطی با نقوش و چینش خاص را به ذهن متبادر می‌کند.
بهر پرده و هر مقامی که ساختیکی را زد و دیگری را نواخت
هوش مصنوعی: در هر موقعیت و هر نقش، یکی به ساز زدن پرداخته و دیگری به نواختن.
شکر را زنی خانه‌ای بر فراختگره کاری و بند گیریش ساخت
هوش مصنوعی: شکر باعث میشود که خانه‌ای ساخته شود که در آن کارهای سخت و دشوار به سهولت انجام میگیرد و مشکلات به راحتی حل می‌شوند.
مگس خواست حلوائی از خوان اوعسل آیتی گشت در شان او
هوش مصنوعی: مگس که به دنبال خوردن حلوایی بود، به محض نزدیک شدن به سفره او، به نشانهای از زیبایی و عظمت آن شخص تبدیل شد.
خداوند هفت آسمان و زمینزمین گستر و آسمان آفرین
هوش مصنوعی: خداوند آسمانهای هفتگانه و زمین وسیعی را خلق کرده است و به وجودآورنده آسمانهاست.
ز خورشید مه را جدائی دهدشب و روزشان روشنائی دهد
هوش مصنوعی: خورشید به ماه از هم جدا میشود و روشنایی روز و شب را فراهم میآورد.
نپرسی چرا اختر و آسمانشب و روز گردند گرد جهان؟
هوش مصنوعی: نپرس چرا ستارهها و آسمان هر شب و روز دور دنیا میچرخند؟
مپندار کین بی سبب می‌کنندخداوند خود را طلب می‌کنند
هوش مصنوعی: مد نظر داشته باش که این کارها بی دلیل انجام نمیشود؛ در واقع، آنها به دنبال ارتباط با خداوند هستند.
نمی‌گنجد او در تمنای توتو او را بجو کوست جویای تو
هوش مصنوعی: او در آرزوی تو نمی‌گنجد، پس آن را که در جستجوی تو است، بیاب.
گل ما بنا کرده قدرتشدل ما سرا پرده عزتش
هوش مصنوعی: گل ما با زیباییاش قدرت را به نمایش گذاشته و دلهای ما را به احترام و ستایش وا داشته است.
به نورش دو چشم جهان ناظر استاز آن نور مردم شده ظاهر است
هوش مصنوعی: چشمهای جهان به نور او روشن است و از همان نور، انسان‌ها به وضوح و روشنی دیده می‌شوند.
خداوند چار و دو و سه یکی استبماند شش و چار و نه اندکی
هوش مصنوعی: خداوند واحد و یکتا است و نباید به تعداد و تقسیمات آن توجه کرد؛ آنچه مهم است، یکتایی و وحدت خداست و عددها و تقسیمات دنیایی اهمیت کمتری دارند.
به مسمار هفت اخترش دوختهفلک حلقه‌ای بر درش دوخته
هوش مصنوعی: آسمان به مانند یک گردنبند، هفت ستاره را به هم متصل کرده و در ورودی آن حلقه‌ای قرار داده است.
به حکمت رسانیده است آن بدینروان ز آسمان و تن از زمین
هوش مصنوعی: خداوند با حکمت خویش، روح را از آسمان به زمین آورده و به انسان جهت داده است.
فزون از زمین است تا آسمانتفاوت مر این هر دو را در میان
هوش مصنوعی: اختلاف میان زمین و آسمان بسیار زیاد است و این دو را نمیتوان با هم مقایسه کرد.
دگر بارشان کرد از هم جدادو بیگانه با هم شدند آشنا
هوش مصنوعی: دو بیگانه که قبلاً از هم جدا بودند، دوباره به هم نزدیک شده و آشنا شدند.
که آن از گل تیره است این ز نورز تن تا به جان نسبتی هست دور
هوش مصنوعی: این مصرع اشاره دارد به تفاوت میان دو چیز. یکی از آنها به رنگی تیره و زمینی شبیه است، در حالی که دیگری از نوری برخوردار است و به جنبهای آسمانی یا روحانی اشاره دارد. این جمله همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که هر دو را میتوان به نوعی به یکدیگر نسبت داد، هرچند که این نسبت ممکن است دور و ناچیز باشد.
به زاری و حسرت جدا می‌شوندچو با یکدگر آشنا می‌شوند
هوش مصنوعی: وقتی که دو نفر به هم نزدیک می‌شوند و آشنا می‌شوند، از دلتنگی و افسوس جدا می‌شوند.
نمی‌بودشان کاشکی اتصالچون جان را و تن را چنین بود حال
هوش مصنوعی: کاش رابطه میان انسان‌ها همچون پیوند میان جان و بدن بود، که همیشه همراه و متصل باشند.