سنگریزه
هوش مصنوعی: این شعر داستانی است دربارهٔ یک سنگریزه که فردی آن را به زرگری می‌برد تا بر انگشتری نهد. زرگر به این سنگریزه به دیدهٔ تحقیر نگاه می‌کند و آن را بی‌ارزش می‌داند، در حالی که راوی با خشم به او یادآوری می‌کند که لعل‌ها (گوهرهای قیمتی) نیز از دل سنگ‌ها بیرون آمده‌اند و ارزششان به ندرت بودنشان است.
سپس داستان به یادآوری یک روز به همراه معشوقش می‌گذرد. هنگامی که معشوقه‌اش زمین می‌افتد و پایش آسیب می‌بیند، راوی تلاش می‌کند تا به او کمک کند و پای او را با اشک‌هایش شستشو می‌دهد. او متوجه می‌شود که این سنگریزه ساده در واقع گوهری است که بر پای معشوقه‌اش بوسه داده و به این ترتیب اشاره می‌کند که ارزش واقعی چیزها در عشق و احساسات نهفته است، نه در ظاهر و قیمت.
روزی به جای لعل و گهر سنگریزه‌ایبردم به زرگری که بر انگشتری نهد
هوش مصنوعی: روزی به جای سنگهای قیمتی، یک سنگ معمولی را به یک زرگر بردم تا آن را روی انگشتری قرار دهد.
بنشاندش به حلقه زرین عقیق‌وارآن سان که داغ بر دل هر مشتری نهد
هوش مصنوعی: او را به حلقهای از طلا و با سنگ عقیق مینشاند، به گونهای که داغی عمیق بر دل هر کسی که او را می‌بیند، بگذارد.
زرگر ز من ستاند و بر او خیره بنگریستوآنگه به خنده گفت که این سنگریزه چیست؟
هوش مصنوعی: زرگر از من گرفتی و به این سنگریزه خیره نگاه کرد و سپس با خنده گفت: «این چه چیزی است؟»
حیف آیدم ز حلقه زرین که این نگینناچیز و خوارمایه و بی‌قدر و بی‌بهاست
هوش مصنوعی: دلم نمیآید که این حلقهی زیبا را بپوشم، چون این نگین کمارزش و بیاهمیت است.
شایان دست مردم گوهرشناس نیستدر زیر پا فکن که بر انگشتری خطاست
هوش مصنوعی: این متن به این اشاره دارد که ارزشهای گرانبها باید مورد توجه و حفظ شوند و نباید به راحتی نادیده گرفته شوند. یعنی مردم باهوش و تشخیصدهنده، باید چیزهای ارزشمند را بشناسند و از آنها محافظت کنند؛ و اگر به چیزی بیاعتنا باشند، ممکن است به اشتباه از ارزش واقعی آن غافل شوند.
هر سنگ بدگهر نه سزاوار زینت استبا زر سرخ سنگ سیه را چه نسبت است؟
هوش مصنوعی: هر سنگی که ذات بد و ناچاگون دارد، شایسته زینت و زیور نیست. با وجود طلا و زر قرمز، سنگ سیاه هیچ نسبتی ندارد.
گفتم به خشم زرگر ظاهرپرست راکای خواجه لعل نیز از آغوش سنگ خاست
هوش مصنوعی: به یک زرگر که فقط به ظاهر اهمیت می‌دهد، گفتم که حتی جواهرات هم از دل سنگ بیرون آمده‌اند و در حقیقت ارزش واقعی از درون است.
زآن رو گران‌بهاست که همتای آن کم استآری هرآنچه نیست فراوان گران‌بهاست
هوش مصنوعی: چون چیزی کمتر از آن وجود دارد، ارزش آن بیشتر است. بهراستی هرچه کمتر باشد، ارزشش بالاتر میرود.
وین سنگریزه‌ای که فراچنگ من بُوَدخوارش مبین که لعل گران‌سنگ من بود
هوش مصنوعی: این سنگریزه‌ای که در دست من است را کوچک نشمار، چرا که در واقع، سنگ قیمتی و باارزشی است.
روزی به کوهپایه من و سرو ناز منبودیم ره سپر به خم کوچه‌باغ‌ها
هوش مصنوعی: روزهایی بود که من و سرو زیبایم به سمت خم کوچه باغها راه میرفتیم.
این سو روان به شادی و آن سو دوان به شوقلبریز کردە از می عشرت ایاغ‌ها
هوش مصنوعی: در اینجا افرادی را میبینیم که یکی به سمت شادی و دیگری به سمت اشتیاق میشتابند، و هر دو از لذت و خوشی پر شدهاند.
ناگاه چون پری‌زدگان آن پری فتادوز درد پا ز پویه و بازیگری فتاد
هوش مصنوعی: ناگهان، مانند پریها که به زمین میافتند، آن پری نیز به زمین افتاد و از درد پا و بازیکردن تسلیم شد.
آسیمه سر دویدم و در بر گرفتمشکز دست رفت طاقتم از درد پای او
هوش مصنوعی: با نگرانی و در هم ریخته دویدم و او را در آغوش گرفتم؛ چرا که طاقت تحمل درد پای او را از دست داده بودم.
بر پای نازنین چو نکو بنگریستمآگه شدم ز حادثه جان‌گزای او
هوش مصنوعی: وقتی به پای زیبای او توجه کردم، متوجه شدم که چه حادثه دردناک و جانسوزی در زندگیاش رخ داده است.
دریافتم که پنجه آن ماه رنجه استوز سنگریزه‌ای بت من در شکنجه است
هوش مصنوعی: متوجه شدم که دستهای آن ماه، لطیف و زیباست و همچنین از سنگریزه‌ای به من آسیب میزند.
من خم شدم به چاره‌گری در برابر خویشوآن مه نهاد بر کف من پای نرم خویش
هوش مصنوعی: من برای پیدا کردن راهحل در مقابل خودم خم شدم و آن معشوق با پای نرمش بر دستانم گذاشت.
شستم به اشک پای وی و چاره ساختمآن داغ را به بوسه لب‌های گرم خویش
هوش مصنوعی: با اشکهایم پای او را شستم و برای تسکین آن درد، لب‌های گرم خود را به بوسه زدم.
وین گوهری که در نظرت سنگ ساده استبر پای آن پری چو رهی بوسه داده است
هوش مصنوعی: این جواهر که به نظر تو یک سنگ بی‌ارزش است، بر پای آن پری که شبیه یک راهنماست، بوسه زده است.