بخش ۲۲ - محکمات عالم قرآنی خلافت آدم - اقبال لاهوری

در دو عالم هر کجا آثار عشقابن آدم سری از اسرار عشق

سر عشق از عالم ارحام نیستاو ز سام و حام و روم و شام نیست

کوکب بی شرق و غرب و بی غروبدر مدارش نی شمال و نی جنوب

حرف انی جاعل تقدیر اواز زمین تا آسمان تفسیر او

مرگ و قبر و حشر و نشر احوال اوستنور و نار آن جهان اعمال اوست

او امام و او صلوت و او حرماو مداد و او کتاب و او قلم

خرده خرده غیب او گردد حضورنی حدود او را نه ملکش را ثغور

از وجودش اعتبار ممکناتاعتدال او عیار ممکنات

من چه گویم از یم بی ساحلشغرق اعصار و دهور اندر دلش

آنچه در آدم بگنجد عالم استآنچه در عالم نگنجد آدم است

آشکارا مهر و مه از جلوتشنیست ره جبریل را در خلوتش

برتر از گردون مقام آدم استاصل تهذیب احترام آدم است

زندگی ای زنده دل دانی که چیستعشق یک بین در تماشای دوئی است

مرد و زن وابستهٔ یکدیگرندکائنات شوق را صورتگرند

زن نگهدارندهٔ نار حیاتفطرت او لوح اسرار حیات

آتش ما را بجان خود زندجوهر او خاک را آدم کند

در ضمیرش ممکنات زندگیاز تب و تابش ثبات زندگی

شعله ئی کز وی شرر ها در گسستجان و تن بی سوز او صورت نبست

ارج ما از ارجمندیهای اوما همه از نقشبندیهای او

حق ترا داد است اگر تاب نظرپاک شو قدسیت او را نگر

ای ز دینت عصر حاضر برده تابفاش گویم با تو اسرار حجاب

ذوق تخلیق آتشی اندر بدناز فروغ او فروغ انجمن

هر که بردارد ازین آتش نصیبسوز و ساز خویش را گردد رقیب

هر زمان بر نقش خود بندد نظرتا نگیرد لوح او نقش دگر

مصطفی اندر حرا خلوت گزیدمدتی جز خویشتن کس را ندید

نقش ما را در دل او ریختندملتی از خلوتش انگیختند

می توانی منکر یزدان شدنمنکر از شأن نبی نتوان شدن

گرچه داری جان روشن چون کلیمهست افکار تو بی خلوت عقیم

از کم آمیزی تخیل زنده ترزنده تر جوینده تر یابنده تر

علم و هم شوق از مقامات حیاتهر دو می گیرد نصیب از واردات

علم از تحقیق لذت می بردعشق از تخلیق لذت می برد

صاحب تحقیق را جلوت عزیزصاحب تخلیق را خلوت عزیز

چشم موسی خواست دیدار وجوداین همه از لذت تحقیق بود

لن ترانی نکته ها دارد رقیقاندکی گم شو درین بحر عمیق

هر کجا بی پرده آثار حیاتچشمه زارش در ضمیر کائنات

در نگر هنگامهٔ آفاق رازحمت جلوت مده خلاق را

حفظ هر نقش آفرین از خلوت استخاتم او را نگین از خلوت است