غزل شمارهٔ ۱۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به وضعیت نابسامان جامعه و افراد آن اشاره میکند. او به دعوت نشدن دیگران، صدای نان شکسته، و احساس گرسنگی گدایان اشاره دارد. همچنین به مسائل انسانی و نارضایتی از سلطنت و ناآرامی در روابط اشاره میکند. شاعر بیان میکند که شرف و غیرت در برخی افراد به تنگنا افتاده و در جامعه، عفت و حیا کم رنگ شده است. در نهایت، او بیان میکند که انسان‌ها در تنهایی و افسردگی به سر می‌برند و جایی برای دلهای پر از احساس وجود ندارد.
به دعوت هم‌کسی راکس نمی‌گوید بیا اینجاصدای نان شکستن‌گشت بانگ آسیا اینجا
هوش مصنوعی: اگر کسی به مهمانی دعوت کند، هیچکس نمی‌گوید بیا اینجا، چون صدای نان خوردن و آسیاب کردن در اینجا شنیده میشود.
اگربااین نگونی هاست خوان جود سرپوششز وضع تاج برکشکول می‌گریدگدا اینجا
هوش مصنوعی: اگر با این حال و روز، سفرهی بخشش بر سر ماست، به خاطر وضعیت و زرق و برق تاج بر کاسهی صدقه، گدا در اینجا گریان است.
فلک در خاک پنهان‌کرد یکسر صورت آدممصورگرده‌ای می‌خواهد از مردم گیا اینجا
هوش مصنوعی: آسمان تمام ویژگیهای انسان را در خاک پنهان کرده است و اکنون به دنبال تجلی دوباره این ویژگیها از میان مردم است.
عیار ربط الفت دیگر از یاران‌که می‌گیردسر وگردن چوجام وشیشه است ازهم جدا اینجا
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که ارتباط و دوستی میان گروهی از افراد، دیگر مانند گذشته محکم و نزدیک نیست. مانند این است که سر و گردن یک شخص از یکدیگر جدا شدهاند، مانند جام و شیشهای که از هم تفکیک شدهاند. به عبارتی، این نزدیک بودن و الفت، دیگر وجود ندارد و فاصلهها و جداییها شکل گرفته است.
جهان نامنفعل‌گل‌کرد، اثر هم موقعی داردعرق‌واری به روی‌کس نمی‌شاشد حیا اینجا
هوش مصنوعی: جهان پر از تحرک و تغییر است و هر چیزی در زمان مناسب خود شکل میگیرد. در اینجا هیچکس با نادانی یا بیاعتنایی به دیگران رفتار نمیکند و همه در رفتارشان حیا را رعایت میکنند.
ز بی‌مغزی شکوه سلطنت شد ننگ‌کناسیبه‌جای استخوان‌گه خورده می گردد هما اینجا
هوش مصنوعی: به خاطر بیخود بودن و نداشتن دانایی، گرفتاریهای سلطنت و مقام به وجود آمده است. به جای استخوان، عذابی به جا مانده که یادآور ذلت و بی‌مغزی است و اینجا به صورت درد و رنج خود را نشان میدهد.
که می‌آرد پیام دوستان رفته زین محفلمگر از نقش پایی بشنویم آواز پا اینجا
هوش مصنوعی: کسی که پیام دوستانی را که از این جمع رفتهاند، به ما میرساند، آیا میتواند از رد پاهایشان بگوید که آیا صدای آنها هنوز در اینجا به گوش میرسد؟
غبار صبح دیدی شرم‌دار از سیر این‌گلشنز عبرت خاک بر سرکرده می‌آید هوا اینجا
هوش مصنوعی: صبح غبار آلودی را دیدید که از حالت ننگین این باغ ویران، خاک بر سر میریزد و نشاندهندهی حال و هوای اینجا است.
اگر در طبع غیرت ننگ اظهار غرض باشدکف پا میکند سرکوبی دست دعا اینجا
هوش مصنوعی: اگر در ذات انسان، غیرت و شرافت نشانهای از هدفگذاری ناپسند باشد، در چنین حالتی، در دست دعا کردن برای کمک نیز احساس حقارت میکند و از نشان دادن راستین خودداری مینماید.
طرب عمری‌ست با سازکدورت برنمی‌آبدسیاهی پیشتاز افتاد از رنگ حنا اینجا
هوش مصنوعی: شادی و خوشی همیشه در زندگی وجود دارد، اما غم و اندوه هرگز از بین نمیرود. در اینجا، سیاهی و اندوه بر شادی غالب شده و رنگ حنا که نماد زیبایی و خوشی است، به سختی دیده میشود.
روم درکنج تنهایی زمانی واکشم بیدل که‌از دلهای پر در بزم‌صحبت نیست جا اینجا
هوش مصنوعی: در گوشهای از تنهاییام مینشینم و زمانی به تفکر و تأمل میپردازم که در مجالس و گردهماییها جایی برای دلهای پر از احساس نباشد.