غزل شمارهٔ ۵۷
هوش مصنوعی: این شعر به بیان ناپایداری و فریبندگی دنیای مادی می‌پردازد. شاعر به مشاهده می‌رسد که گذشتگان نیز به دنیا نگریسته‌اند و همچون ما، دچار آرزوها و آرمان‌های ناپایدار بوده‌اند. او می‌گوید که زندگی در این دنیا لحظه‌ای و بی‌دوام است و هیچکس نمی‌تواند در آن باقی بماند. شاعر از دل شکسته و تجربه‌های متفاوت انسان‌ها سخن می‌گوید و به احتیاط در زندگی اشاره می‌کند، زیرا بسیاری با درد و رنج از حوادث دنیا آشنا هستند. در نهایت، بیدل توصیه می‌کند که به درستی از زندگی و زمان خود استفاده کنیم، چرا که همه در این دنیا از مرگ و بی‌ثباتی آگاهند.
گذشتگان که هوس دیده‌اند دنیا رابه پیش خود همه پس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: گذشتگان که آرزو کردند دنیا را ببینند، اکنون در نظر خود همه چیز را درباره دنیا پشت سر گذاشتهاند.
دوام‌کلفت دل آرزو نخواهی کرددر آینه دو نفس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به دنبال آرزوها و خواستههای خود باشی، نباید به دنیا توجه کنی؛ زیرا در آینهنشینی دو نفس، به حقیقت زندگی پیمیبری و از آن عبور میکنی.
چوصبح هیچکس اینجا بقا نمی‌خواهدهزار بار ز بس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: در صبح زود هیچکس نمیخواهد که در اینجا بماند، چرا که بارها دنیای پر از تغییرات و مشکلات را دیده‌اند و این تجربهها آنها را خسته کرده است.
دل دو نیم چوگندم نموده‌اند انباراگر به قدر عدس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: دل من به اندازهٔ دو نیم شده است، مثل گندم که در انباری نگهداری میشود. اگر دنیا را به اندازهٔ یک دانهٔ عدس ببینند، چه دور به نظر می‌رسد.
به احتیاط قدم زن‌که عافیت‌طلبانسگ گسسته مرس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: با احتیاط قدم بردار، زیرا افرادی که به دنبال آسایش و راحتی هستند، دنیا را به گونهای دیده‌اند که انگار با حیوانات وحشی رو به رو شدهاند.
مقیدان به چه نازند ازین تماشاگاهبه چشم باز قفس دیده‌انددنیا را
هوش مصنوعی: کسانی که به زندگی مادی وابستهاند، چرا از این تماشای دنیای فریبنده ناز و نازکدلی میکنند، وقتی که با چشم باز قفس این دنیا را دیده‌اند؟
دمی به حکم هوس چشم آب باید دادکه دود آتش خس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: لحظه‌ای برای خواستههای دل، باید چشم را به آب بسپاریم؛ زیرا دنیا مشکلات و دردهای زیادی را دیده است.
به‌قدر جاه و حشم انفعال در جوش استهما کجاست مگس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: به اندازه مقام و زندگیاش، تأثیر او در محیطش محسوس است. آیا کسی غیر از مگس، دنیا را دیده است؟
چه‌آگهی وچه‌غفلت چه‌زندگی‌وچه‌مرگقیامت همه‌کس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: آیا کسی از آدمها میداند که زندگی و مرگ چقدر در تب و تابند؟ همه افراد دنیا را دیده‌اند و از آن آگاهند.
وداع قافلهٔ اعتبارکن بیدلهمین صدای جرس دیده‌اند دنیا را
هوش مصنوعی: وداع با کاروان شهرت و اعتبار، در دل بیدل، فقط صدای زنگ مسیر را میشنویم که نشاندهندهٔ عبور از دنیا است.