غزل شمارهٔ ۳۹۷
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر احساسات عمیق شاعر از درد و رنج است. او از داغ دل و سوختن نفس می‌گوید و به آتش سوزان عشق و آزادی اشاره می‌کند. شاعر احساس می‌کند که در جستجوی آزادی و پرواز از قفس محدودیت‌هاست، اما هر بار با موانع مواجه می‌شود. او از ناکامی‌های زندگی و هوس‌ها نیز می‌گوید که باعث از دست رفتن سرمایه‌ی اندیشه‌اش شده است. در نهایت، شاعر از تلاش‌های بی‌ثمرش برای رسیدن به مقصودش حسرت می‌خورد. شعر، تصویری عاشقانه و اندوهناک از نبودن امید و رنج‌های عاشقی را به تصویر می‌کشد.
آیینهٔ دل داغ جلا ماند و نفس سوختفریاد که روشن نشد این آتش و خس سوخت
هوش مصنوعی: دل مانند آینهای است که زخم و درد را در خود نگه داشته و نفسش به شدت به درد آمده است. با ناراحتی فریاد میزند که این آتش دل هرگز خاموش نشده و هنوز به شدت شعلهور است.
واداشت ز آزادی‌ام الفتکدهٔ جسمپرواز من از گرمی آغوش قفس سوخت
هوش مصنوعی: آغوش قفس که با گرما و محبتش من را در خود محبوس کرده بود، باعث شد آزادی‌ام را فراموش کنم و حالم دگرگون شود.
آهنگ رحیل از دو جهان دود برآورداین قافله را شعلهٔ آواز جرس سوخت
هوش مصنوعی: کاروان به یاد رفتن، از هر دو جهان از دل به یاد حیات و زندگی، بخار و دود برمیخیزد و صدای زنگ جرس، آنها را در آتش اشتیاق و شوق سوزانده است.
سرمایه در اندیشهٔ اسباب تلف شدآه از نفسی چند که در شغل هوس سوخت
هوش مصنوعی: فکر و سرمایهام به خاطر دغدغههای بیهوده از بین رفت. آه از جانم که به خاطر این آرزوهای ناچیز و زندگی ناپایدار آسیب دیدم.
از پستی همت نرسیدیم به عنقاپرواز بلندی به ته بال مگس سوخت
هوش مصنوعی: ما به خاطر کمبود تلاش و ارادهی خود نتوانستیم به مقامهای بلند پروازی برسیم و همچنان در محدودیتهای خود باقی ماندهایم، مثل این که یک مگس با بالهای کوتاه حتی نتوانسته است پرواز کند و در آتش بسوزد.
گر خواب عدم بر دو جهان شام گمارددل نیست چراغی که توان بر سر کس سوخت
هوش مصنوعی: اگر وجود و واقعیت را به خواب و غفلت ببریم، دل مانند چراغی نیست که بتواند در تاریکی دیگران را روشن کند.
پا آبله کردیم دگر برگ طلب کوبیدل عرق سعی در این پرده نفس سوخت
هوش مصنوعی: ما به خاطر تلاشهایمان دچار زخم و آزار شدهایم، حالا بگو از کجا میتوانیم آرزوهایمان را پیدا کنیم. بیدل! تلاش و کوشش ما در این دنیا باعث شده که جان ما بسوزد.