غزل شمارهٔ ۵۰۶
هوش مصنوعی: این شعر درباره نزدیکی و دوری مقصود و اهداف انسانی است. شاعر به بررسی موانع و خودبینی‌ها می‌پردازد که انسان را از رسیدن به منزل مقصود دور می‌کند. او یادآوری می‌کند که اگر از خواب غفلت بیدار شویم، مقصد به ما نزدیک‌تر خواهد شد. روح انسان همچون غواص نیاز به پاسداری دارد تا به گوهر حقیقت دست یابد. همچنین به خطرات خودخواهی و فریب هوس‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید که هرچند همه می‌گویند معشوقی جدا نیست، ولی این دوری ناشی از نگرش و خیالات ماست. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که نزدیک‌ترین منزل‌ها ممکن است در دسترس ما باشد اگر به درستی عمل کنیم و از غفلت دوری کنیم.
در ندامت‌گل مقصود به بر نزدیک استدامنی هست به دستی‌که به سر نزدیک است
هوش مصنوعی: در حالتی که احساس پشیمانی و افسوس وجود دارد، هدف و مقصود به صفری نزدیک‌تر است، همانطور که دامن به دستی که بالا سر قرار دارد، نزدیک است.
دوری منزل مقصود ز خودبینی‌هاستاگر از خویش‌کنی قطع نظر نزدیک است
هوش مصنوعی: برای رسیدن به هدف اصلی، باید از خودبینی و خودخواهی دوری کرد. اگر از خواب و خیالهای بیمورد خود دست برداری، نزدیک‌تر به مقصد خواهی بود.
رهبرکام تو پاس نفس است ای غواصسر این رشته نگهدارگهر نزدیک است
هوش مصنوعی: ای غواص، تو هماکنون باید مراقب نفس خود باشی، زیرا نزدیک به گنج و حقیقت هستی. پس هوشیار باش و این مسیر را درست بپیمای.
ای هوس آنهمه مغرور اقامت نشوینسبت سنگ‌هم اینجا به‌شرر نزدیک است
هوش مصنوعی: ای دل! تو به این مکان دلخوش نباش، چرا که حتی سنگها هم میتوانند با شعلههای آتش در اینجا نزدیک شوند و آرامش تو را برهم زنند.
همه‌گویند جدا نیست زما دلبرماما چنین دور چراییم اگر نزدیک است
هوش مصنوعی: همه می‌گویند که محبوب ما از ما جدا نیست، اما اگر او به ما نزدیک است، پس چرا ما اینقدر دور هستیم؟
ترک اوهام جسد مژدهٔ‌گردون‌تازی‌ستبیضه هرگه شکند رستن پرنزدیک است
هوش مصنوعی: ترک اوهام جسد به منزلهٔ خبر خوش از آسمان است و این که هرگز نمیگذارد خواستهها شکسته شوند، به زودی به حقیقت نزدیک میشود.
ناتوانی ز چه رو صید خیالم نکندتاب این رشته به آن موی‌کمر نزدیک است
هوش مصنوعی: ناتوانی من در چیست که توانایی به تصویر کشیدن خیالاتم را ندارم؟ این موضوع به اندازهای دشوار است که اندکی تا آن خیال نزدیک میشود.
سیرها در هوس‌آباد تمنا کردیممنزل یاس، ز هر راهگذر نزدیک است
هوش مصنوعی: ما در آرزوی رسیدن به منزل یاس، از هر رهگذری درخواست کردیم و سیرهای ما در جستجوی آنجا هستند.
همه مقصدطلبان دام لغزش گیرندگر بدانندکه منزل چه‌قدر نزدیک است
هوش مصنوعی: همه افرادی که به دنبال مقاصد خود هستند، اگر بدانند که هدفشان چقدر به آنها نزدیک است، ممکن است دچار اشتباه و لغزش شوند.
نفست‌گام فنا، می‌شمرد غفلت چندآنچه دور است‌کنون وقت دگر نزدیک است
هوش مصنوعی: نفست در حال پیشرفت به سوی زوال است و غفلت تو باعث شده تا تعداد لحظاتی که از دست رفته را نتوانی بشماری؛ حال آنکه آنچه در دور دست بود، اکنون به زودی به تو نزدیک میشود.
بیدل‌آنجاکه جنون منصب عزت بخشدنسبت آبله با دیدهٔ تر نزدیک است
هوش مصنوعی: در جایی که عشق و دیوانگی باعث پیدایش مقام و احترام میشود، تفاوت درد و رنج ناشی از آن با احساسات عمیق و اشکهای عاشقانه بسیار نزدیک و مشابه است.