غزل شمارهٔ ۶۹۵
هوش مصنوعی: این شعر به تأمل در مورد مرگ، زندگی و عشق می‌پردازد. شاعر به یاد مرگ و میراثی که افراد از خود بر جای می‌گذارند اشاره می‌کند. او به زندگی به عنوان وامی از وجود اشاره دارد و زندگی را محلی برای آزمایش و عبرت می‌داند. همچنین از قدرت عشق و جدایی سخن می‌گوید و به پیری و گذر زمان اشاره می‌کند. در پایان، شاعر دعوت می‌کند که از سکوت و خاموشی فراتر برویم و به معنی عمیق‌تر زندگی پی ببریم. کل شعر به نوعی فلسفی و تأملی است و به جستجوی معنا در زندگی و مرگ می‌پردازد.
جایی‌که مرگ شهرت انجام داشته‌ستلوح مزار هم به نگین نام داشته‌ست
هوش مصنوعی: در جایی که زندگی و نام فردی به پایان رسیده است، حتی سنگ قبر او نیز به زیبایی و با نامش مزین شده است.
یاران تأملی‌که درتن عبرت انجمنچینی مو نهفته چه پیغام داشته‌ست
هوش مصنوعی: دوستان، بر آنچه در بدن عبرت گرفته آن رازی که در موهای چیندار نهفته است، تأمل کنید و به پیام آن توجه کنید.
غیر از ادای حق عدم چیست زندگیبیش وکم نفس همه یک وام داشته‌ست
هوش مصنوعی: زندگی جز صداقت و حقگویی چیزی بیشتر ندارد و همه ما فقط در دیون نفس خود هستیم.
راحت درین قلمرو از آثار هوش نیستخوابیده است اگرکسی آرام داشته‌ست
هوش مصنوعی: در این مکان، از نشانههای هوش و فهم خبری نیست؛ فقط کسانی که در آرامش و سکوت زندگی کردهاند، میتوانند از این وضعیت بهرهمند شوند.
دل در خم‌کمند نفس ناله می‌کندما راگمان گه زلف بتان دام داشته‌ست
هوش مصنوعی: دل در تنگنای غم و اضطراب به شدت ناله و شکایت می‌کند و ما متوجه میشویم که شاید زیباییهای معشوق مانند دام، ما را به این درد و رنج کشانده است.
موی سفیدکم‌کمت از هوش می‌بردپیری قماش جامهٔ احرام داشته‌ست
هوش مصنوعی: وقتی موهای سفیدم رو به افزایش است، پیری به سراغم میآید و مانند لباسی که به مناسک خاصی پوشیده شده، حال و هوای خاصی به زندگیام میبخشد.
در هر سر آتش دگر [ست از هوای دلیک خانه آینه چقدر بام داشته‌ست
هوش مصنوعی: در هر جا که آتش شعله میکشد، نشاندهنده احساسات و درونمایههای مختلفی است. پس از آنکه به یاد میآوریم، باید در نظر داشته باشیم که چقدر در زندگیمان زیبایی و روشنایی وجود دارد.
هرجا خرام خوش نگهان‌گرد ناز بیختتا چشم نقش پا گل بادام داشته‌ست
هوش مصنوعی: هر جا که معشوق با ناز و زیبایی راه میرود، رد پای او به قدری زیباست که گویی گل بادام در دل زمین شکفته است.
بخت سیاه رونق بازارکس مباددر روز نیز سایه همین شام داشته‌ست
هوش مصنوعی: روزی که بخت بدی بر انسان حاکم است، حتی در روز روشن هم نشانههای شب تاریک و ناامیدی در زندگیاش وجود دارد.
دل تیره به‌که چشم ندوزد به خوب و زشتتا صیقلی‌ست آینه ابرام داشته‌ست
هوش مصنوعی: دل تاریک بهتر است که به خوب و بد ننگرد، زیرا آینه هر چه صافتر باشد، بیشتر به خودی خود میدرخشد.
قدر سخن بلندکن از مشق خامشیحرف نگفته معنی الهام داشته‌ست
هوش مصنوعی: سخن را با ارزش و تاثیرگذار بیان کن، زیرا سکوت نیز میتواند حامل معانی عمیق و الهامبخش باشد.
از هر خمی‌که جوش معانی بلند شدبیدل به‌گردش قلمت جام داشته‌ست
هوش مصنوعی: هرگاه از دل برخی از مسائل و معانی، نکات عمیق و ارزشمندی آشکار شد، بیدل، در سفر قلمان، خود را مسرور و خوشحال یافته است.