غزل شمارهٔ ۷۵۲
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به نکات فلسفی و اجتماعی می‌پردازد و به درد و رنج انسان‌ها اشاره می‌کند. او به بی‌فایده بودن تکیه بر ظواهر و مادیات اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که بسیاری از مردم در خواب و غفلتند و از واقعیت‌ها بی‌خبرند. همچنین به تضادها و نابرابری‌های زندگی اشاره می‌کند و می‌گوید که در جهان، احساسات و روابط انسانی را نمی‌توان با ظواهر فریبنده قضاوت کرد. در نهایت، شاعر اهمیت آگاهی و بیداری را یادآور می‌شود و می‌گوید که باید از خواب غفلت بیدار شد تا از حقیقت زندگی باخبر شویم.
دیدهٔ حیرت نگاهان را به مژگان کار نیستخانهٔ آیینه در بندِ در و دیوار نیست
هوش مصنوعی: چشمان پر از حیرت و شگفتی نیازی به مژههای زیبا ندارند، زیرا در و دیوار خانهی آیینهای که در آن زندگی میکنیم، ما را محصور نکردهاند.
انقیادِ دورِ گردون برنتابد همّتمهمچو مرکز حلقهٔ گوشم خطِ پرگار نیست
هوش مصنوعی: دنیا و حوادث آن نمیتوانند بر من تسلط یابند؛ زیرا ارادهام مانند مرکز یک دایره است که هیچ چیز نمیتواند آن را تغییر دهد. من در واقع مانند نقطهای میمانم که پیرامونش تغییرات رخ میدهد، اما خودم ثابت و پابرجا هستم.
ناتوانی سرمه در کارِ ضعیفان می‌کندرنگِ گل را در شکستِ خود لبِ اظهار نیست
هوش مصنوعی: سرمه، که نماد ناتوانی است، نمیتواند چهرهی ضعیفان را زیبا کند و در عوض، رنگ گلها را در ناکامیاش نشان میدهد، اما هیچ گاه نمیتواند احساس خود را ابراز کند.
می‌کشد بی‌مغز، رنج از دستگاهِ اعتبارجز خم و پیچ از بزرگی حاصلِ دستار نیست
هوش مصنوعی: بی‌مغز، با رنج و زحمت از سیستم اعتبار میزند، و تنها اثر بزرگی در انتها، حالت خمیدگی و پیچیدگی دستار است.
فارغ است از دود تا شد شعله خاکسترنشینبر نمدپوشان غبارِ تهمتِ زنّار نیست
هوش مصنوعی: دود از بین رفته و شعلهای که بر روی خاکستر نشسته، دیگر خبری از غبار تهمت و اتهام نیست. انسانهای فاقد گناه دیگر از اتهامات دور شدهاند.
سایه اینجا پرتو خورشید دارد در بغلزنگ هم چون خلوتِ آیینه بی‌دیدار نیست
هوش مصنوعی: سایهای که اینجا وجود دارد، نوری شبیه نور خورشید را در خود دارد. مانند جایی که در آینه خلوت است و هیچ کس را نمیبیند.
سدِِّ راهِ کس مبادا دورباشِ امتیازهر دو عالم خلوتِ یار است و ما را بار نیست
هوش مصنوعی: هرگز نباید مانع راه کسی باشی، زیرا برتری و ارزش واقعی در نزد حقتعالی وجود دارد. در این دنیا، فضای خلوت و نزدیکی به معشوق برای ما اهمیت دارد و ما آنها را بر هر چیزی مقدم میدانیم.
از اثرهای نفس چون صبح بویی برده‌ایمبیش ازین آیینهٔ ما قابلِ زنگار نیست
هوش مصنوعی: ما از تأثیرات نفس خود مانند بوی صبح چیزی دریافت کردهایم و دیگر آیینهمان قابل آلوده شدن نیست.
غنچهٔ دل چون حباب از خامشی دارد ثباتخامهٔ ما را به جز پاسِ نفس دیوار نیست
هوش مصنوعی: دل مانند حبابی از سکوت و آرامش ساخته شده است و تنها چیزی که میتواند قلممان را ثابت نگه دارد، دیواری است که جز از نفس و روح ما تشکیل نمیشود.
گر ز دنیا بگذریم افسونِ عُقبا حایل استمنزلی تا هست باقی، راهِ ما هموار نیست
هوش مصنوعی: اگر از دنیا بگذریم، جاذبه و زیباییهای آخرت وجود دارد که ما را جذب می‌کند، اما تا زمانی که زندگی ادامه دارد، مسیر ما هموار نیست و دشواریها و چالشهایی در پیش داریم.
دیده‌ها باز است اما خواب می‌بینیم و بستا مژه بر هم نیاید هیچکس بیدار نیست
هوش مصنوعی: چشمهایمان باز است، اما فقط در خواب به سر میبریم و تا زمانی که پلکهایمان بسته نشود، هیچکس بیدار نمیشود.
بسکه مردم دامنِ احسان ز هم واچیده‌اندبیدل از خسّت کسی را سایهٔ دیوار نیست
هوش مصنوعی: بیدل می‌گوید، مردم به قدری از احسان و نیکوکاری دوری کردهاند و دست از کمک به یکدیگر برداشتهاند که حتی کسی سایهای برای کمک و پشتیبانی پیدا نمیکند. در واقع، در جامعهای که افراد از یکدیگر فاصله میگیرند و دست به کارهای نیک نمیزنند، هیچکس به فکر دیگری نیست.