غزل شمارهٔ ۸۷۴
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی حال و احوال انسانی می‌پردازد که در جستجوی حقیقت و معرفت است، اما در عین حال دچار گیجی و سردرگمی است. شاعر از "جنون ساز غریبانت" و "افسون حقیقت" سخن می‌گوید و به این نکته تأکید می‌کند که اگرچه انسان‌ها در پی یافتن معنا و حقیقت هستند، اما بسیاری از آن‌ها خود را در دنیای توهم و نادانی غرق کرده‌اند. همچنین، شاعر به احساساتی چون شوق و حیرت اشاره می‌کند و این سؤال را مطرح می‌سازد که آیا ما در پی تحقیق و فهم حقیقت هستیم یا در حال فرار از آن. با استفاده از تصاویری شاعرانه، این شعر ما را به تأمل درباره شناخت خود و واقعیت‌های زندگی دعوت می‌کند.
زهی هنگامهٔ امکان، جنون‌ساز غریبانتزمین و آسمان یک چاک دامن تا گریبانت
هوش مصنوعی: بسیار خوشا به حال این لحظه که امکانات زیادی را فراهم کرده است، دیوانهوار برای مردمان غریب. زمین و آسمان به یکدیگر پیوند خوردهاند تا به تو نزدیکتر شوند.
کتاب معرفت سطری ز درس فهم مجهولتدو عالم آگهی تعبیری از خواب پریشانت
هوش مصنوعی: کتاب دانش، یک خط از درس درک ناشناختههایت است؛ دو جهان را میشناسد و تفسیر خوابهای آشفتهات می‌کند.
کدامین راه و کو منزل، کجا می‌تازی ای غافلبه فکر دشت و در مُردی و در جیب است میدانت
هوش مصنوعی: کدام مسیر و کجا به مقصد میروی، ای غافل! به فکر زمین و دشت باش که تو در جایی قرار داری که آنجا مرده و در جیبات چیزی از میدان نیست.
به انداز تغافل تا به کی خواهی جنون کردنغبار انگیخت از عالم به پای خفته جولانت
هوش مصنوعی: به اندازهای که میخواهی بیتوجهی کنی، تا کی میخواهی به دیوانگی وادار شوی؟ غباری که روی جهان نشسته، به خاطر پای خفته توست.
به پیش پا نمی‌بینی چه افسون است تحقیقتزبان خود نمی‌فهمی چه نیرنگ است عرفانت
هوش مصنوعی: به پای خود نگاه نمیکنی و نمیدانی که چه جادویی در آن نهفته است. زبان خود را درک نمیکنی و نمیدانی که چه فریبی در دانش و آگاهیات وجود دارد.
نه‌غیری خوانده‌افسونت نه لیلی‌کرده مجنونتهمان شوق تو مفتونت همان چشم تو حیرانت
هوش مصنوعی: هیچ کس جز تو را جادو نکرده است و هیچ کس به خاطر تو مجنون نیست. همان شوق و عشق تو، مرا مسحور کرده است و همان چشمان تو، مرا در حیرت فرو برده است.
پی تحقیق‌گردی می‌کنی از دور و بیتابیندانم اینقدر بر خود که افشانده‌ست دامانت
هوش مصنوعی: در جستجوی حقیقت به دور و نزدیک میگردی، اما نمیدانم چرا اینقدر بیتابی می‌کنی که دامنات پر از آشفتگی و پریشانی شده است.
شهادت تا رموز غیب پر بی پرده بود اینجااگر می‌گشتی آگاه از گشاد و بست مژگانت
هوش مصنوعی: اگر در اینجا مشغول کنکاش و جستجو بودی، به رازهای پنهان و زوایای ناشناخته آگاهی مییافتی و از گستردگی و تنگی چشمهایت مطلع میشدی.
جهانی نقش بستی لیک ننمود‌ی به‌کس بیدلبه این‌حیرت چه مکتوبی که نتوان خواند عنوانت
هوش مصنوعی: دنیا را به زیبایی ترسیم کردی، اما هیچکس قادر به دیدن آن نیست. بیدل، در این حالت شگفتی، چه نوشتهای وجود دارد که نتوان آن را خواند؟