غزل شمارهٔ ۸۸۵
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی مفهوم وجود و پدیده‌ها می‌پردازد و به نوعی نشان می‌دهد که زیبایی و حقیقت انسان‌ها تنها در خیال و توهمات آنها وجود دارد. شاعر به تضاد بین واقعیت و خیال اشاره می‌کند و می‌گوید که هیچ چیز نمی‌تواند رنگ وجود را از آینه وجود ما بزداید. او به چمن، جنگ، صلح و مراتب معنوی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که زندگی پر از نیرنگ و واقعیت‌های متضاد است. همچنین به حسرت و پشیمانی از بی‌فایده بودن تلاش‌های بشر اشاره می‌کند و در نهایت به تلاش‌های ناموفق انسان در درک حقیقت اشاره دارد. شعر به نوعی تفکر عمیق فلسفی و عرفانی را منتقل می‌کند.
نتوان برد زآینهٔ ما رنگ حدوثشیشه‌ای‌داشت قدم‌آمده بر سنگ حدوث
هوش مصنوعی: نمیتوان رنگ تغییر و نو شدن را از آینهای که وجودش ثابت است، برداشت. این آینه انگار که قدمی بر سنگی که نماد پایانیست، گذاشته است.
نیست تمهید خزان در چمن دهر امروزبر قدیم است زهم ریختن رنگ حدوث
هوش مصنوعی: امروز در زندگی، دیری است که رنگ و حالتی که به وجود آمده، از ریزش و تغییرات سالهای گذشته نشأت میگیرد و هیچگونه تدبیر جدیدی در این تغییرات وجود ندارد.
سیر بال و پر اوهام بهشت است اینجاهمه طاووس خیالیم ز نیرنگ حدوث
هوش مصنوعی: زیبایی و ظرافت دنیا، به شکلی شگفتانگیز ما را فریب می‌دهد. همه ما مانند طاووسهایی هستیم که در دام خیال و توهم زندگی میکنیم و در واقع این دنیای فانی، مجازی و حاصل نیرنگهاست.
بحر و آسودگی امواج و تپش‌فرساییاینک آیینهٔ صلح قدم و جنگ حدوث
هوش مصنوعی: در اینجا به تصویر کشیده شده است که دریا با آرامش امواج و ضربان قلبش، تجسمی از صلح و در عین حال نشانههای جنگ و حوادث را نشان می‌دهد. به نوعی تعارض بین آرامش و آشوب در این تصویر نهفته است.
دیر و ناقوس نوا، کعبه و لبیک صدارشته بسته است نفس این‌همه بر چنگ حدوث
هوش مصنوعی: در دیر صدای ناقوس به گوش میرسد و در کعبه به ندای لبیک پاسخ داده میشود. این نشانه نشاندهندهی درگیری نفس انسان با تغییر و تحولات زندگی است.
می‌سزد هر نفسم پای نفس بوسیدنکز ادبگاه قدم می رسد این لنگ حدوث
هوش مصنوعی: هر نفسی که میکشم، شایسته است که به پاهای تو بوسه بزنم، زیرا از جایی که قدمت میرسد، نشانهای از وجود تو نمایان است.
صبح تا دم زند از خویش برون می‌آیدبه دریدن نرسد پیرهن تنگ حدوث
هوش مصنوعی: صبح تا شب باید با خود درگیر باشی، اما زمانی برای فرار از مشکلات و تنگیهای زندگی پیدا نمیکنی.
دو جهان جلوه ز آغوش تخیل جوشیدچقدر آینه دارد اثر بنگ حدوث
هوش مصنوعی: دو جهان از دل تخیل بیرون آمدهاند و چه اندازه آینهها از تأثیر این خلاقیت پر شدهاند.
عذر بی‌حاصلی ما عرقی می‌خواهدتا خجالت نکشی آب‌شو از ننگ حدوث
هوش مصنوعی: برای از بین بردن شرم و ننگ ناشی از ناتوانیام، نیاز به نوشیدنی خاصی دارم تا خجالت نکشم و بتوانم با وضعیتی که دارم کنار بیایم.
غیب غیب است شهادت چه خیال است اینجابیدل از ساز قدم نشنوی آهنگ حدوث
هوش مصنوعی: ناپیدا بودن حقیقت و وجود غیبت، گواهی بر وقوع چیزی نیست؛ در این جا، بیدل نمی‌تواند آهنگ و نشانهای از وقوع را با نواختن پا بشنود.