غزل شمارهٔ ۱۰۱۵
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی ناپایداری و بی‌ثباتی دنیا و زندگی می‌پردازد. شاعر اشاره می‌کند که در این عالم، اسرار و حقایق قابل دسترسی نیستند و همه چیز در حال تغییر و تباهی است. زندگی پر از احساسات و توهمات است و هرگاه تلاش می‌کنیم از تنگناها فرار کنیم، مشکلات جدیدی پیش می‌آید. همچنین، در بحث از مرگ و فقدان، شاعر به تنهایی و بی‌کسیِ آنان که رفته‌اند اشاره می‌کند. او به عمق تصورات و خیالات می‌نگرد و بیان می‌کند که عشق و هوس به تنهایی به معنای واقعی زندگی دست نمی‌یابند. در نهایت، او از فرصتی که به نام «هستی» شناخته می‌شود، صحبت می‌کند و از آن به عنوان فرصتی برای بیداری و فهم بهتر زندگی یاد می‌کند.
اسرار در طبایع ضبط نفس ندارددرپردهٔ خس و خار، آتش قفس ندارد
هوش مصنوعی: رازها و اسرار در طبیعت نمیتوانند در قالبهای بیارزش مانند خس و خار پنهان شوند، زیرا هیچگاه نمیتوانند در قفس آتشین جا بگیرند.
گو وهم سوده باشد بر چرخ تاج شاهانسعی هما بلندی پیش مگس ندارد
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است تاج شاهان بر آسمان به نظر برسد، اما تلاش مرغ هما (نماد بلندی و علو) را نمیتوان با یک مگس مقایسه کرد. این بدان معناست که علو مقام و ارزش واقعی را نمیتوان با امور ناچیز سنجید.
خرد و بزرگ دنیا یکدست خودسرانندخر گر فسار گم کرد سگ هم مرس ندارد
هوش مصنوعی: دنیا با خرد و بزرگیاش، به یک شکل و یکدست به نظر میرسد، زیرا آدمهای خودرای و مستبد در آن پوست را بر سر خود دارند. حتی اگر خر افسارش را گم کند، دیگر هیچ کس بر او تسلطی ندارد.
ای برک‌گل بلند است اقبال پایبوسشرنگ حناست آنجا، کس دسترس ندارد
هوش مصنوعی: ای گل بلندی که اقبال تو را در بر گرفته است، رنگ حنا نشان دهنده مقام و زیبایی توست و هیچکس به تو دسترسی ندارد.
درگلشنی‌که ما را دادند بار تحقیقصبح بهار هستی بوی نفس ندارد
هوش مصنوعی: در باغی که به ما دادهاند، وقتی که صبح بهار می‌آید، هوای آن از نفس کشیدنی بیبهره است.
تا ناله‌وار گاهی‌زین تنگنا برآییمافسوس دامن ما، چین ففس ندارد
هوش مصنوعی: گاهی با ناله از این وضعیت سخت بیرون میآییم، اما ای کاش دامن ما چین و چروک و گرفتاری نداشت.
بر حال رفتگان کیست تا نوحه‌ای کند سراین کاروان شفیقی غیر از جرس ندارد
هوش مصنوعی: کسی نیست که به یاد مسافران درگذشته این کاروان، نوحه‌ای سر دهد، جز صدای زنگ دایم که خبر از حرکت میدهد.
تدبیر عالم وهم بر وهم واگذاریداینجا پریدن چشم پروای خس ندارد
هوش مصنوعی: جهان و تدبیر آن را به خیال و توهم واگذارید، زیرا در اینجا، پرواز چشم پروانهای به هیچوجه نگران خس و مشکلات نیست.
گردون خرام شوقیم پرگار دور ذوقیمبی‌وهم تحت و فوقیم، دل پیش و پس ندارد
هوش مصنوعی: ما در دنیایی سرشار از شوق و ذوق پرسه میزنیم و هیچ مرزی نمیشناسیم؛ دلمان نه به گذشته فکر می‌کند و نه به آینده، بلکه در همین لحظه زندگی می‌کند.
سودا ز سر بینداز، نرد خیال کم بازتشویق بیدماغان عشق و هوس ندارد
هوش مصنوعی: افکار آشفته را کنار بگذار و از خیال پردازی دست بردار، چرا که عشق و تمایلات پوچ هیچ ارزشی ندارند.
بر فرصتی که نامش هستی‌ست دامن‌افشانبیدل نفس مدارا با هیچکس ندارد
هوش مصنوعی: در این دنیا فرصتی که به آن هستی میگویند، باید با شادابی و عشق زندگی کرد، زیرا بیدل، این روح شاعر، هیچگاه با کسی مدارا نمیکند.