غزل شمارهٔ ۱۱۴۱
هوش مصنوعی: این شعر به بیان احساس ناتوانی و عدم توانایی شاعر در تغییر وضعیت خود می‌پردازد. او از ضعف جسمی و روحی رنج می‌برد و احساس می‌کند که نمی‌تواند از بستر بر خیزد. غم و دلتنگی وی به قدری عمیق است که حتی در مواجهه با دنیای بیرون و امکانات جدید، همچنان در حالتی از انفعال و بی‌تحرکی باقی می‌ماند. شاعر به تنهایی و غم درونی خود اشاره می‌کند و از عدم ارتباط با دیگران و ناامیدی از وفاداری دوری می‌جوید. او به نوعی در بند ناتوانی‌ها و شکست‌ها گرفتار است و از این احساسات عمیق، دیگر امکان شادی یا تغییر را ندارد. در نهایت، شعر غم و ناامیدی را به تصویر می‌کشد، در حالی که تمایل به رهایی از این وضعیت را نیز نشان می‌دهد.
به این ضعفی که جسم زارم از بستر نمی‌خیزداگر بر خاک می‌افتد نگاهم برنمی‌خیزد
هوش مصنوعی: به خاطر ضعفی که دارم و بدنم از بستر برنمی‌خیزد، حتی اگر بر زمین بیفتم، نگاه و حواسم نیز از آنجا نمیرود.
غبار ناتوانم با ضعیفی بسته‌ام عهدیهمه‌گر تا فلک بالم سرم زین در نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: من با ناتوانی خود پیمانی بسته‌ام که تا زمانی که آسمان بر سرم است، از این در بلند نمیشوم.
نفس‌عمر‌ی‌ست‌از دل‌می‌کشد دامن‌چه‌نازست اینغبار از سنگ اگر خیزد به این لنگر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: زندگی انسانی بهسرعت میگذرد و دل از آن میتَرَسد. اما باید توجه داشت که اگر گرد و غبار از سنگی برخیزد، به این سادگی نمی‌تواند جذبه و ثبات را کنار بگذارد.
به وحشت دیده‌ام جون شمع تدبیر گران خوابیکزین محفل قدم تا برندارم سر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: من از شدت ترس به حالت شمعی درآمدهام که برای روشن ماندن، به هر چیزی وابسته است. تا زمانی که از این جمع دور نشوم، نمیتوانم از جایی بلند شوم.
فسردن سخت غمخواری‌ست بیمار تعین راقیامت گر دمد موج از سرگوهر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: حسرت و ناراحتی عمیقی وجود دارد که بیمار را به شدت آزار می‌دهد. با آمدن تغییرات و بحرانها، نتایج و پیامدهای آن، مانند امواجی از ژرفاها، برنمیخیزند و در واقع آرامش و ثباتی نمیتوان یافت.
به درویشی غنیمت دار عیش بی‌کلاهی راکه غیر از درد دوش وگردن از افسر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: از زندگی ساده و بیپیرایه درویش لذت ببر، زیرا جز درد و رنج، چیز دیگری از مقام و ثروت به دست نمیآید.
چنین در بستر خنثی که خوابانید عالم راکه‌گردی هم به نام مرد ازین کشور نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: در این دنیای بیطرف و ساکت که همه چیز به خواب رفته است، نه هیچ تحولی از این سرزمین شکل میگیرد و نه کسی به نام مرد از آن برمیخیزد.
ز شور مجمع امکان به بیمغزی قناعت‌کنکه چون دف جز صدای پوست زین چنبر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: به خاطر هیجان و شلوغی دنیای ممکنات، خود را به تشکیل اعتنا کن؛ زیرا مانند ضرب دِف که تنها صدای پوستش از این حلقه به گوش میرسد، بیشتر از این چیزی نمیتوانی انتظار داشته باشی.
ازین همصحبتان قطع تمنای وفا کردمخوشم کز پهلوی من پهلوی لاغر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: من از این صحبت کردن با این دوستان که امید وفای آنها را دارم، دست کشیدم، چون از اینکه پهلوی من همیشه به همراه یک شخص لاغر و بیروح است، خوشحال نیستم.
ز شرم ما و من دارم بهشتی در نظرکانخاجبین گر بی‌عرق‌شد موجش ازکوثر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: به خاطر شرم و عرق خودمان، بهشتی را در نظرم مجسم کردهام؛ اگر زلالی و پاکی این بهشت بدون عرق و تلاش به دست آید، مانند جویبار کوثر نخواهد بود.
خطی بر صفحهٔ‌امکان‌کشیدم ای هوس بس کنز چین دامن ما صورت دیگر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: در زندگی خود، تجربهای را خلق کردهام. ای آرزو، دیگر دست از تلاش برای تغییر وضعیت من بردار، زیرا دیگر نمیتوانم به شکل قبل برگردم.
به مردن نیز غرق انفعال هستی‌ام بیدلز خاکم تا غباری هست آب از سر نمی‌خیزد
هوش مصنوعی: حتی در زمان مرگ، من همچنان درگیر بیعملی و سردرگمیام. بیدل، تا زمانی که از خاک برخاستم و غباری از آن وجود دارد، نمیتوانم از این وضعیت نجات پیدا کنم.