غزل شمارهٔ ۱۱۸۷
هوش مصنوعی: این شعر به مضامینی چون جهل، غفلت و ناتوانی انسان در درک واقعیات زندگی اشاره دارد. شاعر با تأکید بر ارزش‌های واقعی و درونی انسان، در مقابل دنیاپرستی و ظواهر اجتماعی می‌ایستد. او می‌گوید که معرفت و اندیشه صحیح از وراثت به دست نمی‌آید و طبع سلیم و فضل از خود فرد است. همچنین، غفلت از حقیقت و عدم آگاهی به درد و رنج زندگی اشاره می‌کند. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که ارزش انسان به مال و جاه او نیست و باید به شناخت درونی و حقیقی خود پرداخته شود.
رمز آشنای معنی هر خیره‌سر نباشدطبع سلیم فضل است ارث پدر نباشد
هوش مصنوعی: درک عمیق و صحیح از معانی و مفاهیم، مختص همه نیست و تنها به برخی افراد با تفکر سالم و طبیعی نسبت داده میشود، زیرا این ویژگیها اغلب به ارث برده نمیشوند.
غفلت بهانه‌مشتاق خوابت فسانه‌مایلبر دیده سخت ظلم است گر گوش کر نباشد
هوش مصنوعی: غفلت و بیتوجهی به خواب و آرزوی تو، مانند داستانی است که فقط دلخواه است و برچشم بیتوجهی سایهای از ظلمت میافکند، اگر گوش کسی نشنود.
افشای راز الفت بر شرم واگذار‌یدنگشاید این گره را دستی که تر نباشد
هوش مصنوعی: راز محبت را فاش نکنید، زیرا این مشکل با دستی که تر است، باز نمیشود.
بر آسمان رسیدیم راز درون ندیدیماین حلقه شبهه دارد بیرون در نباشد
هوش مصنوعی: به بلندی آسمان رسیدیم، اما نتوانستیم اسرار درون آن را ببینیم. این حلقهی شک و تردید وجود دارد و بیرون از آن، چیزی وجود ندارد.
خلق و هزار سودا ما و جنون و دشتیکانجا ز بیکسی‌ها خاکی به سر نباشد
هوش مصنوعی: بیداد و آشفتگیهای زندگی ما و جنونهایی که در دل داریم، در این دشت، دیگر جایی برای غم و اندوه نیست و کسی به خاک نمیافتد.
چین کدورتی هست بر جبههٔ نگین‌هاتحصیل نامداری بی‌دردسر نباشد
هوش مصنوعی: چین و چروکهایی بر پیشانی نگینها وجود دارد، بدین معنا که کسب نام و شهرت بدون تلاش و زحمت ممکن نیست.
امروز قدر هرکس مقدار مال و جاه استآدم نمی‌توان گفت آنرا که خر نباشد
هوش مصنوعی: امروز ارزش هرکس به اندازه ثروت و مقام اوست و کسی پیدا نمیشود که بتوان به او انسان گفت اگر که جاه و مال نداشته باشد.
در یاد دامن او ماییم و دل‌تپیدنمشت غبار ما را شغل دگر نباشد
هوش مصنوعی: ما همیشه در خاطر و یاد او هستیم و عشق و شوق ما مانند غباری است که هیچ کار دیگری جز یاد او برایمان مهم نیست.
نقد حباب تا کی در کیسهٔ توهمآهی که ما نداریم گو در جگر نباشد
هوش مصنوعی: زندگی را تا چه زمانی در ذهن خود به اشتباه نگه میداری، در حالی که ما چیزی نداریم و این درد در دل ما نیست.
آن به که برق غیرت بنیاد ما بسوزدآیینه‌ایم و ما را تاب نظر نباشد
هوش مصنوعی: بهتر است که غیرت و شرافت ما زیر فشار ناخالصیها آسیب ببیند، ما مانند آینه هستیم و تحمل دیدن برخی از امور را نداریم.
پیداست از ندامت عذر ضعیفی ماشبنم چه وانماید گر چشم تر نباشد
هوش مصنوعی: از احساس پشیمانی ما مشخص است که اگر اشک چشم نداشته باشیم، حتی شبنم هم نمیتواند خود را نشان دهد.
گردانده گیر بیدل اوراق نسخهٔ وهمفرصت بهار رنگست رنگ این‌قدر نباشد
هوش مصنوعی: گیر بیدل، با دقت و احساس، زمان را در دست بگیر. در این دوران که فصل بهار را تجربه میکنیم، زیباییها و رنگها به اوج خود رسیدهاند. اما بدان که چنین زیبایی و شگفتی همیشه باقی نمیماند و این رنگها و لحظات گذرا هستند.