غزل شمارهٔ ۱۱۹۳
هوش مصنوعی: این شعر به بازتاب مفهوم عدم و وجود، محدودیت‌های انسانی و ناکامی در تحقق آرزوها پرداخته است. شاعر به بررسی مسائلی چون حیا، ثروت، انتظار و تقدیر می‌پردازد و به ناکافی بودن چیزهای مادی در مقابل روحی و معنوی اشاره دارد. او بر این باور است که برای رسیدن به حقیقت و آرامش، باید از دنیای ظواهر و مادیات گذر کرد و به باطن زندگی نگریست. در انتها، شاعر با تأکید بر سرنوشت و گذر عمر از دست رفته، به ناامیدی و احساس تنهایی در این دنیای فانی اشاره می‌کند.
هرچند خودنمایی تخت و حشم نباشددر عرض بی‌حیایی آیینه کم نباشد
هوش مصنوعی: هرچند که زیبا و باشکوه بودن ظاهر و تجملات مهم نیست، اما در مقابل بی‌حیایی و بیملاحظگی، زیبایی و جذابیت درونی میتواند تأثیر زیادی داشته باشد.
پیش از خیال هستی باید در عدم زداین دستگاه خجلت‌کاو یک دو دم نباشد
هوش مصنوعی: قبل از اینکه به فکر وجود و هستی بیفتی، باید در از بین رفتن و عدم قرار بگیری. این دنیا به قدری شرمآور و زودگذر است که حتی برای مدت کوتاهی هم نمیتواند پایدار باشد.
موضوع کسوت جود دامن‌فشانیی هستدر بند آستین‌ها دست کرم نباشد
هوش مصنوعی: موضوع بخشش و سخاوت، شبیه به پوششی است که در آستین‌ها پنهان شده و نباید به دست کرم اشارهای شود.
از خوان این بزرگان دستی بشوی و بگذرکانجا ز خوردنیها غیر از قسم نباشد
هوش مصنوعی: از سفره این بزرگان دوری کن و بگذر، زیرا در اینجا جز قسم و وعدهای دروغین چیزی پیدا نمیشود.
حیف است ننگ افلاس دامان مردگیردتا ناخنی‌ست در دست کس بی‌درم نباشد
هوش مصنوعی: شایسته نیست که انسان به خاطر فقر و ناداری به خوار و ذلیل شدن تن بدهد، چرا که حتی اگر یکی از دستانش ناخن داشته باشد، باید عزت و خودداری خود را حفظ کند و از بیپولی و حقارت دوری کند.
غفلت هزار رنگ است در کارگاه اجسامچون چشم خواب پا را م‌ژگان بهم نباشد
هوش مصنوعی: غفلت در دنیای مادی مانند کارگاهی پر از رنگهای مختلف است و وقتی در خواب به سر میبریم، نمیتوانیم واقعیتها را درست ببینیم. مانند چشمهایی که در خواب هستند و نمیتوانند به درستی حرکت کنند.
بی‌انتظار نتوان از وصل کام دل بردشادی چه قدر دارد جایی‌که غم نباشد
بدون انتظار برای وصل نمی توان از وصال محبوب لذت برد. شادی هم جایی که غم وجود نداشته باشد ارزش و معنایی ندارد.
روزی‌دو، این‌تب و تاب‌باید غنمیت انگاشتای راحت انتظاران، هستی، عدم نباشد
هوش مصنوعی: در زندگی، باید از روزهایی که پر از شور و شوق است، بهره برد و این لحظات را ارزشمند تصور کرد. ای کسانی که به انتظار نشستهاید، بدانید که وجود و عدم دو حالت متفاوت هستند و باید از فرصتها استفاده کرد.
دل داغ سرنوشت است از انفعال تقدیرتا سرنگون نگردد خط در قلم نباشد
هوش مصنوعی: دل از سرنوشت داغ و دلتنگ است؛ تا زمانی که تقدیر بیتحرکی خود را تغییر ندهد، هیچ نوشتهای در سرنوشتش تغییر نخواهد کرد.
در عرصه‌ای که بالد گرد ضعیفی مامژگان بلندکردن کم از علم نباشد
هوش مصنوعی: در جایی که ما با ضعف و ناتوانی روبهرو هستیم، نشان دادن جاذبه و زیبایی به مانند بلند کردن م‌ژگان، کمتر از علم و دانش نیست.
از ما سراغ ما کن، وهم دویی رها کنجایی‌که ما نباشیم آیینه هم نباشد
هوش مصنوعی: از ما درباره خودمان بپرس، و از تفکیک و دوگانگی کنار برو. به جایی برو که ما حضور نداریم و آینهای هم آنجا نباشد.
هر دم زدن در اینجا صدکفر و دین مهیاستدل معبد تماشاست، دیر و حرم نباشد
هوش مصنوعی: در هر لحظه در این مکان، کفر و دین آماده هستند. دل معبد برای تماشا باز است و دیگر نیازی به مکانهای مذهبی مانند کلیسا یا مسجد نیست.
از شاخ بید گیرید معیار بی‌بریهاکاین بار برندارد دوشی که خم نباشد
هوش مصنوعی: از شاخهی بید باید معیار بیخود شدن را بگیرید، زیرا این بار به دوشی منتقل نمیشود که خم شده باشد.
عمری‌ست گوهر ما رفته‌ست از کف مااین آبله ببینید زیر قدم نباشد
هوش مصنوعی: مدت زیادی است که گنجینه وجودمان از دست رفته و این لکهها را زیر پاهایمان میبینیم که نشانهای از آن است.
وحشت‌کمین نشسته‌ست گرد هزار مجنونمگذار پا به خاکم تا دیده نم نباشد
هوش مصنوعی: وحشت در کمین است و دور تا دور من هزاران مجنون هستند. اجازه نده که کسی به سرزمین من پا بگذارد تا نبیند که چگونه اشک من جاری است.
چو عمر رفته بیدل پر بی‌نشان سراغمجز دست سوده ما را نقش قدم نباشد
هوش مصنوعی: زمانی که عمر گذشت و بیدردسر و بیعلامت از آن عبور کردیم، جز دستان خالی ما، هیچ نشانی از ما باقی نمانده است.