غزل شمارهٔ ۱۲۰۱
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی موضوعاتی چون گمگشتگی، تقدیر، عشق و احساسات می‌پردازد. شاعر به نوعی تسلیم سرنوشت است و از احساس حیرت و سرگشتگی سخن می‌گوید. او به یادآوری دلدار و غم عدم شناخت ارزش آن اشاره می‌کند. همچنین از حسرت عشق و چگونگی دست نیافتن به آن صحبت می‌کند. در نهایت، شاعر به زیبایی و معنای زندگی و هستی نیز پرداخته و به این نکته اشاره دارد که باید قدر برخی چیزها را بیشتر بدانیم.
ما راکه نفس آینه پرداخته باشدتدبیر صفا حیرت بی‌ساخته باشد
هوش مصنوعی: اگر کسی نفسش را به آینه‌ای تبدیل کرده باشد، دیگر نیازی به تدبیر و تلاش برای پاکی و صفا ندارد؛ چرا که این حالت به صورت طبیعی و بدون حیرت ایجاد شده است.
فرداست که زیر سپر خاک نهانیمگو تیغ تو هم به سپهر آخته باشد
هوش مصنوعی: فردا ما زیر لایهای از خاک خواهیم بود، مگر اینکه شمشیر تو در آسمان آماده باشد.
تسلیم سرشتیم رعونت چه خیال استمو تا به کجا گردنش افراخته باشد
هوش مصنوعی: ما به طبیعت خود تسلیم شدهایم و رعونت و تکبر چه اوهامی است، تا کجا میتواند گردنفرازی کند؟
با طینت ظالم چه کند ساز تجرّدماری به هوس پوستی انداخته باشد
هوش مصنوعی: وقتی که ماهیت یک ظالم با روح رو به کمال و بینیازی سازگار نیست، چه بر سرش میآورند؟ مانند ماری که به خاطر هوس و تمایلش، پوستهای را به تن کرده است.
شور طلب از ما به فنا هم نتوان بردخاکستر عاشق قفس فاخته باشد
هوش مصنوعی: شور و اشتیاق ما را حتی به فنا نمیتوان برداشت، زیرا خاکستر عشق همانند قفس فاخته است.
بی بوی گلی نیست غبار نفس امروزیاد که در اندیشهٔ ما تاخته باشد
هوش مصنوعی: هیچ بلا و غباری بدون یاد یک گل وجود ندارد، که این یاد در دل ما همچنان در حال زنده نگهداشتن است.
دلدار گذشت و خبر از دل نگرفتیماین آینه‌ای نیست که نگداخته باشد
هوش مصنوعی: محبوب ما رفت و ما هیچ خبری از دل خودمان نگرفتیم. این وضعیت شبیه آینه‌ای نیست که چیزی را در خود نشان ندهد.
از شرم نثار تو به این هستی موهومرنگی که ندارم چقدر باخته باشد
هوش مصنوعی: به خاطر شرمی که از تو دارم، به این دنیای بیمفهوم که هیچ رنگ و جلوهای برای من ندارد، چقدر چیزی را از دست دادهام.
بیدل به هوس دامنت ازکف نتوان دادای کاش کسی قدر تو نشناخته باشد
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به تمایل و محبت اشاره دارد و می‌گوید که نمیتوان عشق و علاقهاش را به کسی که ارزشش را نمیداند، کاهش دهد. آرزوی او این است که فردی که مورد علاقهاش است، هرگز قدر و ارزش او را نشناسد تا بتواند در کنار او بماند.