غزل شمارهٔ ۱۲۱۸
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ واقعیات زندگی و انسان‌هاست. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که ماهیت انسان‌ها بر اساس طبع و مزاجشان شکل می‌گیرد و نه چیز دیگری. او همچنین به ناپایداری و شکست‌های دنیا اشاره می‌کند و می‌گوید که این مشکلات به خاطر افکار و حالات ذهنی اوست. شاعر تأکید می‌کند که همه‌چیز در میدان قیامت باورنکردنی و غیرقابل پاک شدن است و انسان‌ها در جستجوی ثروت و مقام، هیچ‌گاه به اندازهٔ خودشان در این دنیا نمی‌توانند بیشتر از آنچه که هستند، باشند. در نهایت، او به خطرات زندگی و تجملات اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که در نهایت، آنچه که اهمیت دارد، روح و ذات انسان است و نه مال و دارایی.
بنای رنگ فطرت بر مزاج دون نمی‌باشدزمین خانهٔ خورشید جز گردون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: رنگ و سرشت اصلی انسان بر اساس خصوصیات ناپایدار و پایین نیست و زمین، محل زندگی خورشید، چیزی جز آسمان و گردون نیست.
شکست کار دنیا نیست تشویش دماغ منخیال موی چینی در سر مجنون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: مشکلات دنیا به خاطر پریشانی ذهن من نیست، بلکه فکر کردن به موهای چینی در سر مجنون هم نیست.
کمند همتم گیرایی دارد که چون گردونسر من نیز از فتراک من بیرون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: عزم و اراده من قدرتی دارد که مانند دایرهای، سرنوشت من نیز از چنگ آن رها نمیشود.
به دامان قیامت پاک نتوان کرد مژگانمنم چشمی که من دارم به صد جیحون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: من نمیتوانم اشکهایم را در روز قیامت پاک کنم، چون چشمانم پر از اشک است و این اشکها به اندازهی صد جیحون ارزش دارند.
که دارد طاقت سنگ ترازوی عدم بودکمم چندانکه از من هیچکس افزون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: کسی که توانایی تحمل سنگینی عدم و نبود را دارد، کم نیست؛ به اندازهای که هیچ کس بیشتر از من نمیتواند باشد.
دم تقریر اگر گاهی نفس دزدم مکن عیبمبه طور اهل معنی سکته ناموزون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: اگر در حین بیان واژهها گاهی نفس من گرفته شود، نگران نباش و عیب آن را به حساب عدم تسلط اهل فن نگذار، چرا که این سکته در گفتار طبیعی و قابل قبول است.
سواد راست‌بینی کردنست ای بیخبر روشنخط ترسا هم اینجا آنقدر واژون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: رؤیت صحیح و حقیقت را درک کردن، ای کسی که از آن بیخبری. حتی فردی که به ظاهر روشنفکر میآید، در اینجا به اندازه کافی شفاف و واضح نیست.
به سامان لباس از سعی رسوایی تبرا کنعبارت جز گریبان‌چاکی مضمون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: به خودت رسیدگی کن و تلاش کن تا از شر رسوایی رهایی یابی، زیرا تنها چیزی که از این تلاش به دست میآوری، جز چاک بودن گریبان چیز دیگری نیست.
حذر کن از شکفتن تا نبازی رنگ جمعیتجراحتها جز آغوش وداع خون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: مواظب باش که در مقابل فشارهای اجتماعی و دردهایت از خودت نرنجی، چون تنها چیزی که در پایان برایت میماند، وداعی همراه با زخمهای ناشی از این دوسوگرایی است.
درین عبرت فضا تا کی بساط کر و فرچیدنزمانی بیش گرد سیل در هامون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: در این فضا که پر از عبرت و نشانههای عبرتآموز است، تا چه مدت میخواهی بیتحرک بمانی؟ زمان زیادی نیست که حال و روزت تغییر کند و مانند سیلابی در هامون ناپدید شوی.
زر و مال‌آنقدر خوشترکه‌خاکش‌کم خوردبیدلتلاش‌گنج جز سرمنزل قارون نمی‌باشد
هوش مصنوعی: ثروت و دارایی آنقدر جذاب و دلچسب است که حتی در خاک هم کمارزش میشود و برای بیدل، تلاش برای دستیابی به گنجی که به منزلت قارون برسد، جز در خیالی نمیگنجد.