غزل شمارهٔ ۱۳۱۰
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بررسی وضعیت افرادی می‌پردازد که در جستجوی حقیقت و کمال‌اند، اما به نوعی جهل و ناتوانی گرفتار آمده‌اند. او به نوعی ناتوانی انسانی اشاره می‌کند که باعث شده تا بسیاری نتوانند به واقعیات پی ببرند و به عمق وجودشان نرسند. تصاویر مختلفی از طبیعت و اشیاء برای ابراز این جهل و ناگوار بودن وضعیت به کار می‌برد، نظیر هلال، خورشید، سایه‌ها و پرندگان. شاعر همچنین به افراط‌کاری و خودخواهی افرادی اشاره می‌کند که به قدرت و مقام خود می‌بالند، در حالی که از حقیقت و وفای انسانی بی‌بهره‌اند. در نهایت، شاعر از نادانی عمومی و عدم شناخت واقعی افراد از عالم می‌گوید و به این نکته می‌رسد که ارزش‌گذاری در دنیای امروز معنا ندارد. شاعر نام «بیدل» را بر خود می‌گذارد، که نشان‌دهنده درک عمیق او از مسائل انسانی و هستی است.
پی تحقیق کسانی که گرو تاخته‌اندهمه چون صبح به خمیازه نفس باخته‌اند
هوش مصنوعی: به دنبال بررسی افرادی که به طرز افراطی به دنبال خواستههای خود رفتهاند، متوجه میشویم که همه آنها همچون صبح که با خمیازه از خواب بیدار میشوند، انرژی و نفس خود را از دست دادهاند.
عاجزی‌کسب‌کمال است‌که یکسر چو هلالتیغ‌بازان تعین سپر نداخته‌اند
هوش مصنوعی: ناتوانی در رسیدن به کمال، به گونهای است که مانند هلال، جنگجویان تمام سلاح و زره خود را کنار گذاشتهاند.
حسن خورشید ازل در نظراما چه علاجسایه‌ها آینه از زنگ نپرداخته‌اند
هوش مصنوعی: زیبایی خورشید اولیه در نظر من است، اما چه راهی برای از بین بردن سایه‌ها وجود دارد وقتی که آینهها هنوز از کثیفی پاک نشدهاند؟
علمی کوکه هوس گردن ناز افرازدبسملی چند به حیرت مژه افراخته‌اند
هوش مصنوعی: علمی که باعث میشود انسان خود را برتر از دیگران ببیند و گردن افرازد، باعث میشود که افرادی بیخبر، در حیرت و حیرانی بمانند. جماعتی با چشمان متعجب به این دنیای خودپسندانه مینگرند.
راحت و وضع تکلف چه خیال است اینجامفت جمعی که به بی‌ساختگی ساخته‌اند
هوش مصنوعی: اینجا چه خیال راحت و بیدردسری است که افرادی بیسر و سامان و بیتکلف دور هم جمع شدهاند.
کم نشد شور طلب ازکف خاکستر ماوصل‌جوبان فنا، هم‌قفس فاخته‌اند
هوش مصنوعی: شور و اشتیاق ما برای طلب عشق دیگه کم نشده است، حتی اگر زندگیمان به خاموشی و خاکستر تبدیل شده باشد. در کنار ما، پرندههای غمگین نیز در این قفس وجود دارند.
از اسیران وفا جرات پرواز مخواهپر ما جمله برون قفس انداخته‌اند
هوش مصنوعی: از افراد وفادار انتظار نداشته باش که جرات پرواز داشته باشند، زیرا همه ما را از قفس بیرون انداخته‌اند.
آستینها همه دست است به قدرتگه لافخودسران تیغ نیامی به هوا آخته‌اند
هوش مصنوعی: آستینها مملو از قدرت و توانمندی هستند و افرادی که بدون فکر و بدون رعایت احتیاط عمل میکنند، تیغهای خود را به سمت آسمان بلند کردهاند.
قدردانی چه خیال است در ابنای زمانبیدل اینها همه از عالم نشناخته‌اند
هوش مصنوعی: قدردانی و شکرگزاری در این دنیا چه تصور بیاساسی است؛ افراد مختلف در زمان حاضر، هیچیک از حقیقتهای عالم را نشناخته‌اند.