غزل شمارهٔ ۱۶۷۳
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مخاطب می‌گوید که در دنیای پر از مشکلات و بی‌عدالتی، یاید تنها به خود و درونیات خویش توجه کند و از مسائل بی‌فایده دوری کند. او به این نکته اشاره می‌کند که جهان، جایی است برای دل‌دادن و نباید در بند حرف‌های دیگران و قضاوت‌های بی‌اساس باشد. شاعر به اهمیت خویشتنداری و دوری از افکار منفی تأکید می‌کند و از مخاطب می‌خواهد که خود را در معرض بی‌احترامی‌ها قرار ندهد و از تجربیات و حسرت‌های بی‌مورد پرهیز کند. در نهایت، او به این نتیجه می‌رسد که فهم جهان و حقیقت‌های آن، نیازمند درک عمیقتر از فطرت و خود واقعیت است و نباید به افسانه‌ها و توهمات دنیای بیرونی اعتنا کرد.
در این ادبکده جز سر به هیچ جا مگذارجهان تمام زمین دل است پا مگذار
هوش مصنوعی: در این مکان پر ادب، به جز سر و فکر هیچ چیز دیگر نگذار. تمام این جهان مانند دلی است که بر روی زمین قرار دارد، پس از آن پا نگذار.
چو خامه تا نکشی خفّت نگون‌ساریبه حرف هیچکس انگشت ژاژخا مگذار
هوش مصنوعی: تا زمانی که قلمت را برنگردانی و به خفت و ذلت نیفتی، به سخنان هیچکس و انتقادهای بیپایه توجه نکن.
تظلم ضعفا چند گیردت دنبالبه هر رهی که روی گرد بر قفا مگذار
هوش مصنوعی: به دنبال انتقام و ظالم بودن افراد ضعیف نباش. در هر مسیری که میروی، از پشت سر به کسانی که نیازمند هستند، بیتوجهی نکن.
در آتشیم ز برق گذشتهٔ فرصتسپند تا نجهی پا به خاک ما مگذار
هوش مصنوعی: ما در آتش هستیم از آنچه که در گذشته فرصتها را از دست دادهایم؛ پس قبل از اینکه وارد عرصه ما شوی، بهتر است پا به سرزمین ما نگذاری.
جهان قلمرو مشق سیاهکاری نیستچو امتحان قلم نقطه جابه‌جا مگذار
هوش مصنوعی: این جهان جایی برای بازیهای بیهوده و ناپسند نیست. در اینجا باید به خوبی و با دقت عمل کنی و هیچ نقطه ضعفی را در کار خود باقی نگذاری.
مقیم خلوت ناموس بی‌نشانی باشدرت اگر همه دست و دل است وامگذار
هوش مصنوعی: در دل خود، به دور از چشم others، رازی را نگهدار و اگرچه ممکن است همه چیز تو را به سمت برملا کردن آن سوق دهد، اما نباید آن را فاش کنی.
قناعت آینه‌ای نیست مختلف تمثالغبار خود به ره منت صفا مگذار
هوش مصنوعی: قناعت مانند آینه‌ای است که تصاویر مختلفی از خود را نشان نمیدهد. بنابراین باید از مسیر زندگی خود، که با مشکلات و دشواریها همراه است، دور نشوید و اجازه ندهید که غبار و زحمتهای زندگی، شما را از مسیر درست باز دارد.
ترانهٔ نگه واپسین چه ابرام استز خود ودیعت حسرت در این سرا مگذار
هوش مصنوعی: مراقب باش که چیزی از حسرت و اندوه در این خانه باقی نگذارد. ترانهٔ پایانی چه اصراری به خود دارد؟
جبین شمع به قدر نم آشیان صباستتو نیز یک دو عرق دامن حیا مگذار
هوش مصنوعی: پیشانی شمع به اندازهی نمک آشیان صبح است، تو هم یک یا دو قطره عرق از دامن حیا نریز.
حمایت تو بهارآفرین چتر گل استبه فرق بی‌کلهان دست بی‌حنا مگذار
هوش مصنوعی: حمایت تو مانند چتر گلی است که بهار را به ارمغان میآورد؛ اما بر سر کسانی که بیسر و سامانند، بیتوجهی نکن.
شنیده‌ام تویی آنجا که کس نمی‌باشدمرا ز قافلهٔ بیکسان جدا مگذار
هوش مصنوعی: شنیدم که تو در مکانی هستی که هیچکس دیگری نیست. مرا از جمع افرادی که سرگردانند جدا نکن.
به داغ می‌رسد از شعله‌های شمع آوازکزین شررکده رفتیم ما، تو جا مگذار
هوش مصنوعی: از گرمای شمع به سوگ مینشینیم، چرا که از این مکان پرشور رفتیم، تو هیچ اثری از خود نگذاشتهای.
رموز دهر عیان است فهم‌کن بیدلبنای فطرت خود بر فسانه‌ها مگذار
هوش مصنوعی: حقایق و اسرار زندگی آشکار است؛ ای بیدلی، نگذار که بنیاد طبیعتت بر داستانهای ساختگی و بی‌اساس بنا شود.