غزل شمارهٔ ۱۶۹۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به هشدار درباره پرهیز از خودخواهی و جاه‌طلبی می‌پردازد. او از مخاطب می‌خواهد که از دام‌های دنیا و خواسته‌های بی‌پایه پرهیز کند، زیرا این خواسته‌ها ممکن است او را به خطا ببرد و به سقوط در چاه حسرت و ندامت دچار کند. شاعر به اهمیت تدبیر و درک عمیق از خود و دنیا تأکید دارد و هشدار می‌دهد که نباید فریفته زرق و برق دنیا شد. همچنین بر ارزش اطاعت از دین و خدمت به دیگران تأکید می‌کند، زیرا این‌ها راهی به کمال انسانی هستند. از طرفی، شاعر می‌گوید که انسان باید در جستجوی حقیقت و وصال الهی باشد و از غرور و خویشتن‌دوستی بپرهیزد. در نهایت، شاعر به ناچیزی دنیا و زودگذری آن اشاره کرده و به اهمیت خلوص نیت و توجه به معنویت پرداخته است.
به خود آنقدر کر و فر مچین که ببنددت پی کین کمرحذر از بلندی دامنی که گران کند ته چین کمر
هوش مصنوعی: به خودت آنقدر نپیچ و تاب نده که باعث ناراحتی و دشمنی دیگران بشوی. از بلندی دامنی که سنگین است و خطرناک میتواند باشد، دوری کن تا به مشکلاتی دچار نشوی.
ز پیام نشئهٔ عز و شان به دماغ سفله فسون مخوانکه مباد چون خط کهکشان فکند به چرخ برین کمر
هوش مصنوعی: از پیام حالتهای بلند و باعزت خود، به افراد حقیر و پست، باطل و بیهوده نگو؛ زیرا که ممکن است مانند خطی که کهکشان را به آسمان گره میزند، زندگیاش را به نابودی بکشاند.
بگذار کوشش حرص دون ته قبر زنده فرورودتو به سنگ نقب هوس مزن پی نام نقش نگین کمر
هوش مصنوعی: اجازه بده تلاش و حرص ناپاک درون قبر از یاد برود و تو به خاطر آرزوهای زودگذر به دنبال نام و نشانی از زر و زیور نرو.
ز قبول خدمت ناکسان خجل است فطرت محرماننبری به حکم جنون گمان که کند طواف سرین کمر
هوش مصنوعی: فطرت انسان به نوعی از پذیرش خدمت افراد ناچیز شرم دارد، زیرا به نوعی جنون به حساب میآید که کسی در این وضعیت به دور خود بچرخد و بر افتادگی خود بیفروشد.
همه بسته‌اند میان دل به هوای سیم و خیال زرتو ببند سبحه‌صفت همان به ره اطاعت دین کمر
هوش مصنوعی: همه به امید ثروت و زر و سیم دل خود را بسته‌اند، اما تو تمرکز کن و در راه پیروی از دین، بر خودت سخت بگیر و مستحکم بایست.
به حضور معبد ما و من نرسید هیچکس از عدمکه نبست سجدهٔ هستی‌اش به میان ز خط جبین کمر
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به پیشگاه معبد من و تو برسد، زیرا هیچ وجودی بدون سجده کردن به هستی نمیتواند از عدم عبور کند و سرش را به خاک بگذارد.
که دوید در پی جستجو که نبرد ره به وصال اوچه گمان ره طلب تو زد که نبسته‌ای به یقین کمر
هوش مصنوعی: کسی در جستجوی وصال محبوبش به راه افتاده و تلاش می‌کند تا به او برسد. اما او نمیداند که آیا واقعا میتواند به هدفش برسد یا نه، چون به نظر می‌رسد که هیچ نشانه روشنی برای دستیابی به محبوب وجود ندارد.
چو سحر فسرده‌نفس نه‌ای ز گذشتن این همه پس نه‌ایتو گران‌رکاب هوس نه‌ای مگشا به خانهٔ زین کمر
هوش مصنوعی: زمانی که صبح نزدیک میشود، به نظر نمیرسد که تو از این همه گذشته بیخبر باشی. تو هم سنگین و هم دلبسته به آرزوها نیستی. پس چرا درها را به روی افکار و خواستههایت باز میکنی؟
به مآل شوکت سرکشان بگشود چشم تو نیستانکه به خاک تیره در این چمن چقدر نهفته زمین کمر
هوش مصنوعی: به عاقبت، آثار و نشانههای قدرت و عظمت سرکشان را مشاهده کن. چشم تو همچون نیستانی است که در خاک تیره، در این چمن، چیزهای زیادی از زمین وجود دارد که به خوبی پنهان شدهاند.
ز غرور شمع و تعینش همه وقت می‌رسد این نواکه علم به سر کش و ناز کن به همین کلاه و همین کمر
هوش مصنوعی: از سرسرستی و خودپسندی شمع، هر لحظه این صدا به گوش می‌رسد که با همین کلاه و کمربند خود، قدرت و خویشتنداری را به رخ بکش.
ز حباب و موج و مثالشان سبقی به بیدل ما رسانکه مدوز کینهٔ خودسری به امید طاقت این کمر
هوش مصنوعی: از حباب و موج و نمادهای آنها، سبکی به بیدل ما بیاور که کینهٔ خودبخودی را رها کنیم و به امید تابآوری این کمر، از آن دور شویم.