غزل شمارهٔ ۱۷۴۷
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف احساسات عمیق و رنج‌های انسانی می‌پردازد. شاعر به طور ضمنی به ناکامی‌ها، ستم‌ها و محدودیت‌های زندگی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که نفس انسان، با وجود تمامی مشکلات، همواره در جستجوی آرامش و حقیقت است. او با استفاده از تمثیل‌هایی چون سنگ و عقیق، به سختی‌های موجود در زندگی اشاره می‌کند و می‌گوید که انسان در این بزم زندگی، حتی فرصتی برای شاد بودن نیز ندارد. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که تمام تلاش‌ها و آرزوها وابسته به نفس است و هیچ چیز جز عدم نمی‌تواند برای او ضمانتی فراهم کند. در کل، این شعر به بررسی تناقضات زندگی و جستجوی معنا در میان رنج و ناکامی‌ها می‌پردازد.
جز ستم بر دل ناکام نکرده‌ست نفسخون شد آیینه و آرام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: نفس انسان جز درد و رنج بر دل ناامید کاری نکرده است؛ خون در دل شده و آرامش را از او گرفته است.
یک نگین‌وار در این کوه چه سنگ و چه عقیقنتوان یافت که بدنام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: در این کوه، هیچ گوهر یا سنگ قیمتی وجود ندارد که نتواند آبرو و اعتبار خود را با نفس و رفتار انسانها خراب کند.
زندگی سیر بهارست چه پست و چه بلنداین هوا وقف لب بام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: زندگی مانند بهاری است که شامل لحظات خوب و بد میشود. در این هوا، حتی تنفس هم در کنار روزی که به پایان می‌رسد، بیوقفه ادامه دارد.
زین قدر هستی مینا شکن وهم حبابباده‌ای نیست که در جام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: در این دنیا، هیچ چیز به اندازه مینا و حباب باده ارزش ندارد؛ هیچ نوشیدنی ای وجود ندارد که نفس، در آن جام نشده باشد.
فرصت چیدن و واچیدن خلق اینهمه نیستکار ما بی‌خبران خام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: این دنیا فرصتی برای برداشت و استفاده از فرصتهای زندگی است، اما ما که نمیدانیم و به غفلت گذراندهایم، نتوانستهایم از این فرصتها به خوبی بهرهبرداری کنیم.
تابع ضبط عنان نیست جنون‌تازی شوقتا می از شیشه گران وام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: عشق و شور و شوق به قدری قوی است که نمیتوان آن را کنترل کرد؛ تا زمانی که نفس و حیات خود را از چیزهای گرانقیمت و ارزشمند نگرفتهام، نمیتوانم از این حالت خارج شوم.
رفت آیینه و هنگامهٔ زنگار بجاستصبح ما را چقدر شام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: آیینه رفت و حال زنگار به جای خود باقی مانده است. صبح ما چقدر تحت تأثیر شب قرار گرفته و نفس ما را از روزمرگیها دور کرده است.
غیر فرصت که در این بزم نوای عنقاستمژده‌ای نیست که پیغام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: در این جمع خوش و شاداب، جز فرصتی برای الطاف و زیباییها چیز دیگری نیست و نفس هیچ پیغامی نداد که بخواهد خبر خوشی را بیاورد.
که شود غیر عدم ضامن جمعیت ماخویش را نیز به خود رام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: غیر از عدم، هیچ چیزی نمی‌تواند از ما حمایت کند و نفس ما نیز نتوانسته است خود را به دست آورد و آرام کند.
معنی اینجا همه لفظ است، مضامین همه خطآن چه عنقاست که در دام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: در اینجا تنها کلمات و واژهها وجود دارند و معانی عمیق آنها در حقیقت در ورای لفظ نهان است. مانند پرندهای افسانهای که هرگز به دام نیفتاده و آزاد است؛ در حالی که ما تنها سطح کلمات را میبینیم و از عمق مفاهیم غافل میمانیم.
هر دو عالم به غبار در دل یافته‌اندبیدل اینجا عبث ابرام نکرده‌ست نفس
هوش مصنوعی: هر دو جهان در دل خود غبار را احساس کردهاند، بیدل. در اینجا نفس، بیهوده فریاد و اصرار نکرده است.