غزل شمارهٔ ۲۵۵۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف انفعال و خاموشی باطنی می‌پردازد که ناشی از درد و خون است. از ریزش صهبا و زیبایی‌های ظاهری صحبت می‌کند و می‌گوید که انسان‌های کامل در خاکساری و تواضع خود را نشان می‌دهند. سخن از عدم ایمنی در برابر نادرستی‌ها و اشتباهات است و بیان می‌کند که با وجود دوگانگی در امور، فلک به یکسانی عمل می‌کند. شاعر به عدم مغروری در علم و فن هشدار می‌دهد و می‌گوید که زندگی بیشتر از دو حرف و حساب است. او در نهایت به سرنگونیهای ماه نو به عنوان نشانه‌ای برای عبرت اشاره کرده و از تجربیات خود می‌گوید که سختی‌ها ظرفیت انسان را نشان می‌دهند.
انفعال باطن خاموش دارد بوی خونریزش صهباست هر جا شیشه می‌گردد نگون
هوش مصنوعی: باطن منفعل و ساکت به بوی خون و شرابی که ریخته شده، اشاره دارد. هر جا شیشه چرخ میخورد، نشانه‌ای از این اتفاق ناخوشایند دیده میشود.
کاملان در خاکساری قدر پیدا می‌کنندچون عیار رنگ زر کز خام می‌گردد فزون
هوش مصنوعی: افراد واقعی و با ارزش در تواضع و فروتنی خود را نشان می‌دهند، همانطور که طلا وقتی به خوبی تصفیه میشود و از ناخالصیها پاک میشود، ارزشش نمایانتر میشود.
ایمنی از طینت ناراست نتوان داشت چشمرفته گیرید اعتماد از خانه‌های بی‌ستون
هوش مصنوعی: امنیت و اطمینان از ذات و طبیعت نادرست و ناپایدار نمیتواند به دست آید، بنابراین به افراد یا مکانهایی که پایههای استواری ندارند، نباید اعتماد کرد.
با مراد نیک و بد یکسان نمی‌گردد فلکاین خم نیلی که دیدی رنگها دارد جنون
هوش مصنوعی: سرنوشت و تقدیر با نیک و بد متفاوت است؛ مانند رنگهای مختلفی که در این نیلی مشاهده میکنی، جنون و شور زندگی نیز به همین ترتیب متنوع و تغییرپذیر است.
سرمه‌سا چشمی دو عالم را به جوش آو‌رده استکیست دریابد که خاموشی چه می‌خواند فسون
هوش مصنوعی: چشم روشنات باعث به حرکت درآمدن دو جهان شده است. چه کسی میتواند بفهمد که سکوت چه جادویی را در دل خود دارد؟
اینقدر بر علم و فن مغرور آگاهی مباشآخر این دفتر دو حرف است از حساب کاف و نون
هوش مصنوعی: خیلی به علم و دانش خود مغرور نباش، زیرا در نهایت، همه چیز به دو حرف کاف و نون بستگی دارد.
دعوی پیشی مکن‌کز واپسانت نشمرندبیشتر رو بر قفاتازی‌ست سعی رهنمون
هوش مصنوعی: بهتر است ادعای برتری نداشته باشی؛ چرا که کسانی که از تو عقبترند، ممکن است بیشتر از تو تلاش کنند و پیشرفت کنند. پس خود را در مسیر هدایت و تلاش قرار بده.
مشت خاک ما که از بی‌انفعالی بسته سنگیک عرق گر گل کند آیینه می‌آید برون
هوش مصنوعی: خاکی که به خاطر بیحرکتی و بیتحرکی ما سخت و سنگی شده، اگر فقط یک قطره عرق بر روی آن بیفتد، تبدیل به گل میشود و زیبایی آن نمایان میشود.
سرنگونیهای ماه نو دلیل عبرت استموج لب خشکی تری دارد چراغ آبگون
هوش مصنوعی: تغییرات و ناکامیهای یک وضعیت جدید میتواند به ما درسهای ارزشمندی بدهد. مانند اینکه گاهی اوقات در حالاتی که ظاهراً بیخطر هستند، نشانههایی وجود دارد که باید به آنها توجه کنیم.
هر که را دیدم توانایی به خاک افکنده بودبیدل اینجا نیست غیر از مرکب طاقت حرون
هوش مصنوعی: هر کسی را که دیدم، قدرتش را به زمین زده بود. بیدل هیچ کس جز مرکبی که بتواند به سختی فشار آن را تحمل کند، وجود ندارد.