غزل شمارهٔ ۲۵۷۵
هوش مصنوعی: این شعر، به بیدادگری و نارسایی عواطف انسانی در برابر عظمت و ذکر الهی اشاره دارد. شاعر از احساس شرمندگی و ناتوانی خود در بیان محبت به خدا سخن می‌گوید و می‌گوید که هیچ زبانی قادر به بیان عظمت خداوند نیست. او به دنبال درکی عمیقتر و نزدیک‌تر به خداوند است، اما با هر تلاشی که می‌کند، به دنیای مادی و محدودیت‌های خود می‌رسد. احساس حسرت و ناامیدی در او وجود دارد؛ بر این باور است که حتی در فضاهایی که به جستجوی خدا می‌پردازد، به درک واقعی او نمی‌رسد. در نهایت، او به عدم کامل بودن خود در رسیدن به عرش واقعی و درک معنوی اشاره می‌کند و دنیای مادی را حاوی محدودیت‌هایی می‌بیند که او را از عروج به حقیقت بازمی‌دارد.
من سنگدل چه اثر برم زحضور ذکر دوام اوچو نگین نشدکه فرو روم به خود از خجالت نام او
هوش مصنوعی: من که سنگدل هستم، چه اثری میتوانم از یاد همیشگی وجود او ببرم، چون وقتی که او در دل انسان نمیدرخشد، خجالتزده میشوم از نام او و قادر نیستم به خود برگردم.
سخن آب گشت و عبارتی نشکافت رمز تبسمشتک وتاز حسرت موج می نرسید تا خط جام او
هوش مصنوعی: سخنگو مانند آبی زلال بود و هیچ کلمهای به روشنی او نمیرسید. راز لبخندش به شدت احساس غم و حسرت بود و امواج نمیتوانستند به عمق دنیای او دسترسی پیدا کنند.
نه سری‌که سجده بناکند نه لبی‌که ترک ثناکندبه‌کدام مایه اداکند عدم ستمزده وام او
هوش مصنوعی: نه سر و دلی برای سجده کردن دارد و نه لبی که از ستایش دست بردارد. با کدامین وسیله میتواند کمکی به کسی که از ستم رهایی نیافته بکند.
سر خاک اگربه هوا رسد چونظرکنی ته پا رسدنرسیده‌ام به عمارتی‌که ببالم از در و بام او
هوش مصنوعی: اگر بر سر خاک کسی بایستی و به آسمان نگاه کنی، خواهی دید که در نهایت پاهایت به زمین بازمیگردند. من هنوز به جایگاهی نرسیدهام که بخواهم به دیوار و بام آن افتخار کنم.
به بیانم آن طرف سخن به تامل آنسوی وهم و وظنز چه عالمم‌که به من ز من نرسیده غیرپیام او
هوش مصنوعی: بگذار تا بگویم که در آن سوی اندیشهها و گمانها، به چه دلیل از آنچه هستم، چیزی به من نرسیده جز پیامی که از اوست.
تک و پوی بیهده یافتم به هزار کوچه شتافتمدری از نفس نشکافتم‌که رسم به‌گرد خرام او
هوش مصنوعی: من به تنهایی و به طور بیهدف در هزار کوچه دویدم، اما نتوانستم دلی را به دست آورم و نمیتوانم رسم و راه دیدار او را پیدا کنم.
به هوا سری نکشیده‌ام به نشیمنی نرسیده‌امز پر شکسته تنیده‌ام به خیال حلقهٔ دام او
هوش مصنوعی: من به آسمان سر نکشیده‌ام و به جایی نرسیدهام، از باری که بر دوش دارم به خاطر تصور و خیال گرفتار او هستم.
نه دماغ دیده‌گشودنی نه سر فسانه شنودنیهمه را ربوده غنودنی به‌کنار رحمت عام او
هوش مصنوعی: نه میتوان به چیزهای واضح نگاه کرد و نه به داستانهای شنیدنی گوش داد؛ همه چیز را در خواب و غفلت فرو برده است و فقط در کنار رحمت عمومی او میتوان آرامش یافت.
زحسد نمی‌رسی ای دنی به عروج فطرت بیدلیتو معلم ملکوت شو که نه‌ای حریف کلام او
هوش مصنوعی: ای دنیا! به خاطر حسادت نمیتوانی به اوج روح آزاد و پاکی دست یابی. تو که معلم ملکوت نیستی، نمیتوانی با کلام او هممقامی کنی.