غزل شمارهٔ ۲۸۰۳
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی نقد بر خودستایی و غرور انسانی است. شاعر در آن به ویژگی‌های بی‌فایده و گمراه‌کننده‌ی خودخواهی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که کسالت و غفلت از حقیقت باعث می‌شود تا انسان‌ها از مقام واقعی خود غافل بمانند. او با استفاده از تصاویری چون "آیینه بی‌حیایی" و "غفلت نهفته" به فلسفه زندگی و زشتی‌های خودبزرگ‌بینی می‌پردازد. همچنین، از ناتوانی بشری و اندوهی که در دنیای واقعی وجود دارد صحبت می‌کند و به اهمیت هوشیاری و خویشتن‌داری در زندگی اشاره می‌کند. در نهایت، او به این نکته می‌رسد که تنها درک واقعیت و عبرت از شرایط می‌تواند انسان را از خودفریبی نجات دهد.
چه معنی بیانی چه لفظ آشناییرسایی مدان تا ز خود بر نیایی
هوش مصنوعی: هرگز به کلمات زیبا و معنای آنها چنان دلخوش نباش که از خودت دور شوی و هویت واقعیات را فراموش کنی.
چو رو یابد آیینهٔ بیحیاییشود جوهر آرای دندان نمایی
هوش مصنوعی: وقتی که انسان به عیبهای خودش آگاه می‌شود، در واقع به حقیقت وجود خود پی میبرد و آنچه در درون دارد نمایانگر می‌شود.
چه مقدار آرایش خنده داردکف خاک و آنگه دماغ خدایی
هوش مصنوعی: چقدر زمین زیبایی و جذابیت دارد و این زیبایی به قدری است که گویی بویی از خالق خود به مشام می‌رسد.
متن بر غروری‌که مانند آتشروی شعله‌ای چند و خاکستر آیی
هوش مصنوعی: غروری که مانند آتش است، به راحتی می‌تواند شعلهور شود و سپس به خاکستر تبدیل گردد.
نفس مایه را می‌کشد لاف هستیبه رسوایی بی‌زر و میرزایی
هوش مصنوعی: نفس انسان باعث می‌شود که او به خود بزرگبینی و ادعای وجود بپردازد، در حالی که در حقیقت بهخاطر عدم واقعیّت و اعتبارش، در معرض رسوایی و بیهویتی قرار میگیرد.
فلک غم ندارد ز آه ضعیفانچه پروا هدف را ز تیر هوایی
هوش مصنوعی: آسمان هیچ نگرانی از نالههای افراد ضعیف نداشته و هدف خود را از تیرهای بیهدف نمیزند.
درآیینهٔ هوش ما زنگ غفلتنهفته‌ست چون فسق در پارسایی
هوش مصنوعی: در آینهٔ ذهن ما، غفلت و غفلتزایی وجود دارد، مانند گناه که در ظاهر نیکوکاری پنهان است.
به درد سرتهمت سرکشیهامن و عافیت صندل جبهه سایی
هوش مصنوعی: من به خاطر کارهای سرکشانهام، به درد سر افتادهام و در عین حال، آرامش و راحتیام را در سایه صندلیهای جبهه پیدا میکنم.
چو ریزد پر و بال من از تپیدنشکست قفس را شود مومیایی
هوش مصنوعی: وقتی که از شدت تپش دل و فشار زندگی پر و بال من بریزد و از قفس رها شوم، جانم به حالتی ماندگار و بیزمان تبدیل می‌شود.
سخن کرد توفانی انفعالمشنا داد ساز مرا تر صدایی
هوش مصنوعی: در میان گفتگوها، یک طوفان به وجود آمد که من را تکان داد و موسیقی من را به صدا درآورد.
قناعت کند مرکز آبروبتشود قطره‌گوهر به صبرآزمایی
هوش مصنوعی: اگر با قناعت زندگی کنی و به آن راضی باشی، در نهایت به آبرو و احترام دست پیدا خواهی کرد. صبر و پشتکار نشاندهنده ارزش واقعی توست.
اگرکشتی آسمان غرق‌گرددقلندر ندارد غم ناخدایی
هوش مصنوعی: اگر آسمان نیز در پیش رو دچار طوفان و غرق شدن شود، فردی از خودبازشسته و آزاداندیش، هیچ گونه نگرانی از عدم هدایت و رهبری نخواهد داشت.
دربن انجمن غیر عبرت چه داردغرورنی‌و خجلت بوریایی
هوش مصنوعی: در این جمع و جماعت، بدون توجه به پند و عبرت، هیچ چیزی جز خودخواهی و عرقریزی بوریایی وجود ندارد.
به هستی من وما ضروریست بید‌لنفس نیست جز مایهٔ خود ستایی
هوش مصنوعی: وجود من و تو نیاز به شناخت و آگاهی دارد و تنها چیزی که باعث خودپرستی می‌شود، غفلت و بیخبری از خود است.