قصیدهٔ شمارهٔ ۱۰۷ - در ستایش امیر با احتشام عزیز خان سردار کل نظام فرماید
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر با زبان شاعرانه و زیبا از خوشی‌های بهار و زیبایی‌های طبیعت صحبت می‌کند و نمادهای مختلفی از عشق، جمال و معنویت را به تصویر می‌کشد. او از خیالات شیرین و عطر گل‌ها سخن می‌گوید و به دوستش پیام می‌دهد که در زندگی باید به زیبایی‌ها و نعمت‌ها توجه کرد. شاعر بر این باور است که سعادت و خوشبختی فقط در نعمت‌های مادی نیست، بلکه در قناعت و دل شاد نیز وجود دارد. او اشاره می‌کند که عشق و محبت به خدا و پیامبر، از بزرگ‌ترین ثروت‌هاست و در نهایت، با روح بلند خود به تمجید از همه چیزهایی می‌پردازد که ارزشمندند و روح انسان را تغذیه می‌کنند.
خرم بهار من‌که ز عیداست تازه‌تردر اول بهار چو عید آمد از سفر
هوش مصنوعی: بهار خوش و زیبا و شاداب من که با جشن عید تازهتر شده، در آغاز بهار مانند عید است که از سفر برگشته.
از راه نارسیده شوم راست از زمینکارم همی به‌بر قدم آن سروکاشمر
هوش مصنوعی: من از راه نرسیده، بهراستی به زمین میرسم و کارم در سایه قامت آن سرو بزرگ انجام میشود.
خندان به نازگفت‌که آزاده سرو رانشنیده‌ام هنوزکسی آورد به‌بر
هوش مصنوعی: او با ناز و خنده گفت که من هرگز نشنیدهام کسی سروی آزاد را به دامن خود آورده باشد.
باری به برگرفتم و بوسیدمش چنانکدارد هنوزکام و لبم طعم نیشکر
هوش مصنوعی: من او را در آغوش گرفتم و بوسیدمش به گونهای که هنوز طعم شیرین لب و دهانم مثل نیشکر است.
بنشاندمش به پیش و مئی دادمش‌کزوهمرنگ لاله شد رخ آن ماه‌کاشغر
هوش مصنوعی: او را نزد خود نشاندن و نوشیدنی به او دادم، به طوری که رنگ رخسار آن ماه، به مانند رنگ گل لاله شد.
می‌درجگر چو رفت‌شودخون‌و زان‌می‌اشعارض به رنگ خون شد نارفته در جبر
هوش مصنوعی: وقتی میسازندهی می مشغول به کار میشود، خون و رنگ آن باعث میشود که صورتش به رنگ قرمز درآید و در این حالت، نشانهای از رفتار یا تقدیر او وجود ندارد.
گفتم‌کنون‌که روی تو از می چو گل شکفتقدری شکرفشان ز لب خویش ای پسر
هوش مصنوعی: گفتم حالا که چهرهات مانند می گل کرده و به زیبایی شکفت، کمی از شیرینی کلامت را از لبان خودت به من بده، ای پسر.
زیرا که هست چشم تو بیمار و لازمستبهر علاج مردم بیمار گلشکر
هوش مصنوعی: چشم تو به خاطر درد و بیماری نیاز به درمان دارد و برای این درمان، وجود گلهایی زیبا و خوشبو لازم است تا به مردم بیمار کمک کند.
گفت ای حکیم حکمت مفروش و می بنوشناید هنر به‌کار کن فکر سیم و زر
هوش مصنوعی: ای حکیم، دانش خود را در اختیار دیگران قرار نده و از شراب بنوش. هنر را به کار نبر، بلکه روی به تفکر در مورد ثروت و دارایی بیاور.
حال بگو که سال کهن بر تو چون گذشت‌فتم نکوگذشت ز الطاف دادگر
هوش مصنوعی: حالا بگو که چگونه سال قدیم بر تو سپری شد. به نظرم سالت به خوبی گذشت و از لطفهای خداوند بهرهمند شدی.
از حال سال تازه‌که آید خبر مپرستخود بنگری عیان و عیان بهتر از خبر
هوش مصنوعی: چند روزی از حال و هوای سال نو که بگذرد، نیازی به شنیدن خبر در مورد آن نیست؛ خودت به وضوح میبینی که چه فضایی حاکم است و این مشاهده از هر خبری گویاتر و بهتر است.
گر دست من تهی بود از سیم و زر چه باکدارم دلی چو دریا لبریز ازگهر
هوش مصنوعی: اگر من از پول و ثروت بیبهره باشم، نگران نباشم، چون دلم همانند دریا پر از ارزشها و گنجینههاست.
گنج رضا وکنج قناعت مرا بس استحاصل ز هر چه هست به گیتی ز خشک و تر
هوش مصنوعی: خزانه خوشنودی و فضای رضایت برای من کافی است. به دست آوردن هر چیزی که در این دنیا وجود دارد، چه چیزهای مفید و چه غیرمفید، برای من اهمیت ندارد.
در تن چو روح دارم‌گور عور باش تندر سر چو مغز دارم گو عور باش سر
هوش مصنوعی: در بدنم مانند روحی دارم که نمیخواهی آن را ببینی و گویی این بدن را پنهانی میسپارم. در سرم نیز مانند مغزی وجود دارد، پس اجازه بده که سر هم پنهان بماند.
پشمی‌کلاه را چکند ماه مشک‌بویمشکین لباس را چکند یار سیمبر
هوش مصنوعی: ماه خوشبو کلاهی پشمی را کنار میزند و یار با لباس سیمینش، چهرهای دلربا و زیبا به نمایش میگذارد.
من همچو قطب ساکن و شعرم چو آسماندایم به‌گردش است ز خاور به باختر
هوش مصنوعی: من مانند قطبی ثابت و بیحرکت هستم، در حالی که شعر من مانند آسمان همیشه در حال چرخش و تغییر است، از شرق تا غرب.
چون آفتاب همت پروین‌گرای منبگرفته شرق و غرب جهان زیر بال و پر
هوش مصنوعی: همانند آفتاب که انرژی و نور خود را به همه جهات میتاباند، تلاش و اراده من نیز تمام نقاط دنیا را در برگرفته و حمایت می‌کند.
صد سال هست نانم بر سفرهٔ قضاآماده است و آبم در کوزه قدر
هوش مصنوعی: صد سال است که مقدر من برای خوردن نان بر سفرهٔ سرنوشت آماده شده و آب من هم در کوزهٔ سرنوشت جا دارد.
دی رفت و روزی آمد و امروز هم گذشتفردا چو شد هم آید روزیش بر اثر
هوش مصنوعی: دیروز گذشت و امروز هم به پایان رسید. فردا هم خواهد آمد و روزی که نصیبش شود، اثر آن را خواهد دید.
فردا هنوز نامده و نانموده جرمروزیش از چه برد رزاق جانور
هوش مصنوعی: هنوز فردا نرسیده و روزیاش به دست نیامده است، پس این چطور ممکن است که روزیاش را از جانور تامین کند؟
دی چون گذشت و خواندی فرداش روز پیشپس هرچه هست فردا چون دیست در‌گذر
هوش مصنوعی: دیروز گذشت و امروز را میخوانی، پس هر چیزی که هست فردا هم مانند دیروز خواهد گذشت.
عز و جلال من همه در مهر مصطفی استوین شعر ترکه هستش روح‌القدس پدر
هوش مصنوعی: عظمت و شکوه من تنها به محبت پیامبر است و این شعر نیز به نوعی روح الهی من است.
هر شعر ترکه‌گویم در مدح مصطفیروحم ز عرش گویدکاحسنت ای پسر
هوش مصنوعی: هر شعری که دربارهی مدح پیامبر بگویم، روح من از جایگاه بلند آسمانی می‌گوید: ای پسر، کار تو زیبا و دلنشین است.
زان پس فرشتگان را ز ایزد رسد خطابکاین مرغ را به شاخهٔ طوبی سزد مقر
هوش مصنوعی: پس از آن خطاب به فرشتگان میرسد که این پرنده شایسته است بر شاخهٔ درخت طوبی نشیند.
وانگه فرشتگان را با حیرتی عظیمگویند نرم نرمک پنهان به یکدگر
هوش مصنوعی: سپس فرشتگان با حیرتی بزرگ به یکدیگر میگویند که به آرامی و به طور پنهانی در حال گفتگو هستند.
بخ‌بخ بر این جلال که چشم ستاره کورهی‌هی ازین مقال که گوش زمانه کر
هوش مصنوعی: بر این زیبایی و عظمت باید خوشحالی کرد، زیرا چشمان ستارهها از دیدن آن ناتوانند و زمانه به این سخنان توجهی ندارد.
چون ماهم این مقالت شیرین ز من شنیدزانگونه مات گشت که در روشنی بصر
هوش مصنوعی: چون ماه زیبایی‌های این سخن را از من شنید، چنان محو و شگفتزده شد که درخشش چشمانش را از دست داد.
آنگه به رقص و وجد و طرب آمد آنچنانکاز جنبش نسیم درختان بارور
هوش مصنوعی: سپس آنچنان سرمست و شاداب شد که گویی درختان میوهدار از حرکت نسیم به رقص درآمدهاند.
گفتا پس از ولای خدا و رسول و آلاز مردمان عزیزترت کیست در نظر
هوش مصنوعی: او می‌گوید که بعد از خدا و پیامبر و اهل بیت، عزیزترین انسان در نظر تو چه کسی است؟
گفتم توگرچه هستی چون جان برم عزیزمهر عزیز خان بود از تو عزیزتر
هوش مصنوعی: گفتم که تو هرچند برای من بسیار ارزشمندی، اما مهر عزیز خان برای من از تو هم با ارزشتر است.
عنوان آفرینش و قانون داد و دیندیباچهٔ جلالت و فهر ست فال و فر
هوش مصنوعی: این عبارت به توصیف زیبایی‌ها و ویژگیهای آفرینش و قوانین حاکم بر آن می‌پردازد. از آنجا که آفرینش و دین به نوعی با جلال و بزرگمنشی مرتبط هستند، به ما یادآوری می‌کند که این دو از اصول مهم و اساسی زندگیاند که هم بارقۀ زیبایی دارند و هم ساختارهای معنوی را شکل میدهند.
میری که نام او را بر دانه گر دمندناکشته ریشه آرد و نارسته برگ و بر
هوش مصنوعی: تو به جایی میروی که نام او روی دانه دمیده شده و این دانه بدون آنکه ریشهاش را بکشند، فقط برگ و بر آن نیمهجان باقی مانده است.
ای کز هراس تیغ تو هنگام گیر و دارخصم ترا شود مژه در چشم نیشتر
هوش مصنوعی: ای کسی که در زمان نبرد، دشمنات به خاطر ترس از تیغ تو، مژهاش به چشماش نزدیک میشود، مانند نیشتر.
مغز و دل است گویی اندام تو تمامکز پای تا به سر همه هوشستی و هنر
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که تو تماماً هوش و هنر را در خود جمع کردهای، از سر تا پای بدنت همگی نشانههای عقل و احساس به وضوح پیدا است.
شاهنشه و اتابک اعظم که هر دو راآ‌رد سجود روز و شب از چرخ ماه و خور
هوش مصنوعی: سلطان بزرگ و فرمانده عالیرتبهای که هر دو در برابر سجدهی روز و شب قرار دارند، به مانند چرخش ماه و خورشید هستند.
آن شمس نوربخش است این ماه نورگیرتو بسته پیش‌هر دو به‌طاعت‌همی‌کمر
هوش مصنوعی: آن خورشید، که نور را میافزاید، این ماه نیز که نور را از او میگیرد، خود را در برابر هر دو به بند طاعت بسته است.
وان شمس و آن قمر را زان رو نظر به تستکاندر سعادتی تو چو برجیس مشتهر
هوش مصنوعی: خورشید و ماه در نگاه تو تأثیر دارند، زیرا در خوشبختی تو همانند برج جمشید به جلوه آمدهاند.
از هر نظر فزون به سعادت شمرده‌اندتثلیث مشتری را با شمس و با قمر
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که از هر جنبه، ترکیب سیاره مشتری با خورشید و ماه به عنوان یک نماد خوشبختی و سعادت در نظر گرفته شده است.
بر درگه ملک که سلیمان عالمستخدام تو ز مور و ملخ هست بیشتر
هوش مصنوعی: در درگاه سلطنت سلیمان که عالم است، خدمتگزاران او از کوچکترین موجودات نیز بیشترند.
زان گونه منkیند خرگوش مادهحیکزهیبت تو بیند درحمله شیر نر
هوش مصنوعی: هرگاه خرگوش ماده تو را ببیند، به خاطر ترس و زیباییات، از حمله شیر نر فرار می‌کند.
سروی که روز جود تو کارند بر زمینآن سروگونه‌گونه چو ط‌ربی دهد ثمر
هوش مصنوعی: سرو که در روز بخشش تو بر زمین ایستاده، مانند آن درخت زیبا و سرسبز میوه می‌دهد.
یزدان گذاشت نام ترا از ازل عزیزنامی که او گذارد اینسان کند اثر
هوش مصنوعی: خداوند از آغاز، نام تو را عزیز برگزیده است؛ نامی که او انتخاب کرده، این گونه تأثیر گذار خواهد بود.
قاآنیا عنان سمند سخن بکشاندیشه کن ز کید حسودان بد سیر
هوش مصنوعی: ای قاآنیا، د reins اسب کلام خود را در دست بگیر و بیاندیش که از نیرنگ حسودان بدخواه مراقب باشی.
تو مشک می‌فشانی و دارد عدو زُکاموز بوی مشک گیرد مزکوم دردسر
هوش مصنوعی: تو بوی خوشی را منتشر میکنی و در عین حال دشمن از این عطر احساس کسالت می‌کند و در اثر بوی خوش تو به مشکل میافتد.
کید عدو اگرنه سبب شد چرا چنیننزد عزیز مهتر خود خوارم این قدر
هوش مصنوعی: اگر نقشههای دشمن باعث خجالت من نشدند، پس چرا به خاطر عزیزترین و بزرگ‌ترین کسی که برایم مهم است، اینقدر خوار و خفیف شدهام؟
گر ناله‌ای نمود نهان ابر کلک مناز رعد چاره نیست چو ریزد همی مطر
هوش مصنوعی: اگر ابر قلم من در سکوت ناله‌ای سر دهد، در برابر رعد چارهای نیست، چون وقتی باران ببارد، دیگر نمیتوان کاری کرد.
تا صلح و جنگ هر دو بود در میان خلقتا شر و خیر هر دو بود قسمت بشر
هوش مصنوعی: تا زمانی که هم صلح و هم جنگ در میان مردم وجود دارد، و هر دو خیر و شر جزء جدایی ناپذیر زندگی بشر هستند.
جنگت نصیب دشمن و صلحت نصیب دوستتا زین خلیل خیر برد زان حسود شر
هوش مصنوعی: دشمنی و دردسر به دشمنان برسد و دوستی و آرامش به دوستان، تا اینکه خلیل از این وضعیت نفع ببرد و حسودان متضرر شوند.
ایزد کنار در دو جهانت عزیز و بازبر هرچه دوست دارد بخشد ترا ظفر
هوش مصنوعی: خداوند در دو دنیا برای تو عزیز است و به هر کس که بخواهد، موفقیت و پیروزی عطا می‌کند.