قصیدهٔ شمارهٔ ۱۶۳ - در ستایش امیر بهر‌ام صولت معتمدالدوله منوچهرخان طاب ثراه فرماید
هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ی عشق و درد جدایی است. شاعر به محبوب خود، که او را با زیبایی و دل‌نشینی توصیف می‌کند، اشاره دارد و از بی‌وفایی زمانه و حسادت‌های اطرافیان می‌گوید. او از غم جدایی و آتش عشقش می‌نالد و امید دارد که سرنوشتی بهتر برای خود رقم بزند. در طول شعر، احساساتی مانند سوختن از عشق، غم و اشک، و عشق‌های پرشور به تصویر کشیده شده است. در نهایت، اشاره‌ای به وجود افرادی دارد که در زندگی سیاسی و اجتماعی تأثیرگذارند و برای عدالت و حمایت از دین و ملت تلاش می‌کنند.
ز شاهدی که بود رویش از نگار نگاربخواه باده و بر یاد میگسار گسار
هوش مصنوعی: از محبوبی که چهرهاش زیباست، از نابغهای خواسته میشود که شرابی بیاورد و به یاد میگساری که در عشق غرق شده است، بنوشد.
گرم هزار ملامت کند حسود چه سودکنون که بسته ز خون دلم نگار نگار
هوش مصنوعی: اگر حسود هر چقدر هم تهمت و ملامت کند، سودی ندارد، چرا که اکنون محبوب من به خاطر عشق و احساسات من به او، دل من را پر از عشق کرده است.
دلم‌گرفته ز جور زمانه ای همدمحدیث زهد و ورع در میان میار می آر
هوش مصنوعی: دل من از سختیها و ناملایمات زمانه گرفته است. ای دوست، در این حال، صحبت از زهد و پرهیزگاری را رها کن و بیا همراه هم شراب بنوشیم.
ز قدّ کج‌کلهان راستی مگر جوییوگرنه این طمع از چرخ کج مدار مدار
هوش مصنوعی: به نظرم برای درست بودن و راست بودن خود، باید به دنبال حقیقت باشیم وگرنه هر تلاشی که کنیم، مانند چرخش یک مدار نادرست، به نتیجهای غیرواقعی و باطل میرسیم.
برای آنکه ز من ماه من کناره کندچه حیلها که برد خصم نابکار به کار
هوش مصنوعی: برای اینکه محبوبم از من دوری کند، چه تدبیرها و نقشههایی که دشمن بدخواه به کار نبرد.
من از خریف نیندیشم ای حریف که هستتمام سالم از آن روی چون بهار بهار
هوش مصنوعی: من به مشکلی که ممکن است برای تو پیش بیاید فکر نمیکنم، زیرا من از نگاه تو که مانند بهار زیبا و سالم است، بهرهمندم.
از آن زمان‌که نگارم‌کناره جسته ز منز سیل خون بودم بحر بی‌کنارکنار
هوش مصنوعی: از زمانی که محبوبم از من دور شده، من در دریایی از خون غوطهور بودهام که هیچ کناری ندارد.
ز بس که گِل کنم از آب دیده خاک زمینمجال نیست کسی را به رهگذار گذار
هوش مصنوعی: به خاطر اشکهایی که ریختم و به خاطر غمی که دارم، هیچکسی نمیتواند از زمین عبور کند.
ز آتش دل خود سوختم بلی سوزدز سوز خویش برآرد ز خود چو نار چنار
هوش مصنوعی: از دل خود به خاطر آتش عشق سوختم و این آتش باعث میشود که مانند درخت چنار از درون خود شعلهور شوم.
دلا نسیم صبا هست پیک حضرت دوستبیا و جان به ره پیک رهسپار سپار
هوش مصنوعی: ای دل، نسیم صبح بهشت آورده است که پیامآور دوست است؛ بیا و جان خود را به راه این پیامدهنده بسپار.
مراکه پنجهٔ من بر نتافت شیر ژیانبتی نمود به آهوی جانشکار شکار
هوش مصنوعی: شیر غران نتوانست به من نزدیک شود، زیرا دل و وجودش درگیر زیبایی آهو بود که جانش را تسخیر کرده بود.
نه من به روی تو ای گلعذار مشتاقمگلیست روی تو کاو را بود هزار هزار
هوش مصنوعی: من به زیبایی تو علاقهمند نیستم، بلکه این زیبایی توست که هزاران دلیری و شوق را در دلها ایجاد می‌کند.
جو بر مزار من افتد گذارت از پس مرگمشو ز غصهٔ من زار و بر مزار مزار
هوش مصنوعی: اگر روزی گذرت به سر مزار من افتاد، بعد از مرگم نگران غم من نباش و بر سر مزارم ناله نکن.
غم و الم تب و تاب اشک و آه سوز و گدازنموده عشق تو ما را بدین دو چار دوچار
هوش مصنوعی: عشق تو ما را دچار غم و اندوه کرده و در حالتی پر از درد و رنج قرار داده است که اشک و آه ما را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
دو مار زلف تو گویی دو مار ضحاکستز جان خلق برآورده آن دو مار دمار
هوش مصنوعی: دو گیسوی تو مانند دو مار است که مانند مارهای ضحاک، جان مردم را گرفتهاند و از آنها زندگی سلب کردهاند.
مراست در دل از آن زلف پرشکنج شکنجمراست در سر از آن چشم پرخمار خمار
هوش مصنوعی: در قلب من به خاطر آن زلفی که پیچ و خم دارد، شوق و عشق وجود دارد و در ذهن من به خاطر آن چشمی که خوابآلود و زیباست، افکار عاشقانه موج میزند.
گرفته از تنم آن موی ناشکیب شکیبربوده از دلم آن زلف بی‌قرار قرار
هوش مصنوعی: موی ناامید و بی‌قرار تو از من دور شده و زلف رنجوری که آرامش قلبم را گرفته، باز هم میدان داری در دل من.
کنی تو صید دل بیدلان چنانکه امیرکند یلان را از تیغ جانشکار شکار
هوش مصنوعی: تو دلهای بیخودان را به راحتی تسخیر کن، همانطور که امیر، پهلوانان را با تیغ نیرومند خود شکار می‌کند.
جناب معتمدالدوله داوری که کندعدوی دین را از خنجر نزار نزار
هوش مصنوعی: بیت اشاره به این دارد که کسی باید در برابر دشمنان دین با قاطعیت و بیرحمی عمل کند، مانند کسی که از خنجری تیز و برنده استفاده می‌کند. به طور کلی، این سخن از عزم و اراده قوی برای دفاع از اصول و ارزشهای دینی حکایت دارد.
یمین دولت و دین‌کهف آسمان و زمینکه خلق را دهد از همت یسار یسار
هوش مصنوعی: عطا و благش هماهنگی دنیا و آخرت، که به وسیلهی آن، مردم را از تلاش و کوشش بینصیب نمیگذارد.
به کاخ شوکتش از مهتران گروه گروهبه قصر دولتش از سروران قطار قطار
هوش مصنوعی: بسیاری از مردان برجسته به کاخ او میآیند و گروهگروه به قصرش وارد میشوند.
ملاف بیهده قاآنیا که نتوانیصفات او را تا عرصهٔ شمار شمار
هوش مصنوعی: شخصی که به صرف نام و عنوان نمیتوان او را شناخت، و ویژگیهایش را نمیتوان به راحتی بیان کرد.