قصیدهٔ شمارهٔ ۲۰۸ - در ستایش امیرالامراء العظام میرزانبی خان گوید
هوش مصنوعی: این شعر به بیان احساسات عاشقانه و تنگدلی شاعر نسبت به معشوقه می‌پردازد. شاعر در تضاد میان عشق و دل‌تنگی خود و سنگدلی معشوقش اشاره می‌کند. او به زیبایی‌های ظاهری معشوق و تاثیرات آن بر دل و عقل ناظرین اشاره می‌کند. همچنین با استفاده از تمثیل‌ها و توصیف‌های شاعرانه، به تاثیر محبت و عشق بر روح و روان انسان پرداخته و به نوعی به مشکلات و تناقضات عشق اشاره می‌کند. شعر به زیبایی و دلربایی معشوق و تیره‌گلی دل عاشق می‌پردازد و در نهایت به ربط عشق و هستی و مقام خداوند در جهان اشاره می‌کند.
دلکی داری ای شوخ چو یک پارچه سنگای دریغ از دل سنگت که دلم دارد تنگ
هوش مصنوعی: ای معشوقهی خوشرو، تو قلبی سخت مثل سنگ داری. افسوس که قلب سنگیات نتوانسته حس دل‌تنگی مرا درک کند.
من به تو هر روز از تنگدلی طالب صلحتو به من هر شب از سنگدلی مایل جنگ
هوش مصنوعی: من هر روز به دنبال آرامش و دوستی با تو هستم، اما تو هر شب با سختگیری و مخالفت خود، تمایل به جنگ و درگیری نشان میدهی.
ختنی خط حبشی خال و فرنگی روییبه ختن روی نهم یا به حبش یا به فرنگ
هوش مصنوعی: به خطی زیبا و دلنشین، نشانههایی از ختن، حبش و فرنگ روی چهرهام مینویسم، یا اینکه به دختری از ختن، حبش یا فرنگ برخورد میکنم.
مژه و چشم ترا هرکه ببیند غافلوهمش آید که پلنگی زده بر آهو چنگ
هوش مصنوعی: هر کسی که مژه و چشم تو را ببیند، به اشتباه فکر می‌کند که یک پلنگ به آهو حمله کرده است.
هردم از سرمه کنی مردمک چشم سیاهالله ای‌دوست مکن‌اینهمه‌مردم را رنگ
هوش مصنوعی: هر لحظه وقتی که به چشمان سیاه مینگری، ای دوست، نگذار مردم را اینگونه تحت تأثیر قرار دهی و رنگین کنی.
چشم ار سرمه کنی تیره کف از حنا سرخپای تاسر همه رنگی چه‌کنی دیگر رنگ
هوش مصنوعی: اگر چشمانت را با سرمه تیره کنی و پاهایت را با حنای قرمز رنگ کنی، با این حال در نهایت همه چیز به یک رنگ خواهد بود.
تو مگر آهو کی کشتی و چشمش کندیعوض چشم خود از چهره نمودی آونگ
هوش مصنوعی: تو چگونه میتوانی آهو را بگیری و چشمانش را ببندی، در حالی که به جای چشمان خود، از چهرهات نوری ساطع میکنی که همه جا را روشن می‌کند؟
اینک اینک مژگان تو گواهست که توزده‌یی بر تن آن آهو صد تیر خدنگ
هوش مصنوعی: مژگان زیبای تو نشانهای از این است که تو با چشمان فریبندهات قلب بسیاری را شکستهای، مثل آهو که به خاطر تیرهای عشق آسیب دیده است.
زهرهٔ رنگ، هم از تیر تو گر پاره نشدرنگ سبزیست به چشمت ز چه از زهرهٔ رنگ
هوش مصنوعی: اگر تیر تو نتوانست زهرهٔ رنگ را پاره کند، پس سبزی که در چشمانت وجود دارد از کجا آمده است؟
رگ سرخی به دو چشم گواه دگرستکه به خونریزی آن آهو کردی آهنگ
هوش مصنوعی: چشمان آن آهو به رنگ سرخ نشاندهندهی چیزی دیگر هستند و این خونریزی نشان میدهد که تو قصد شکار او را داشتهای.
چشم‌بند دگرت اینکه قمر را ز سپهربه‌فسون‌دزدی‌وبر صورت‌خود بندی تنگ
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به اینکه تو با چشمی بسته، گویی ماه را از آسمان دزدیدهای و بر صورت خود با چنگ و دندان نگهاش داشتهای. به نوعی میخواهد بگوید که تو زیبایی و جاذبهای داری که دیگران را تحت تأثیر قرار میدهد و این زیبایی را با شدت بیشتری حفظ میکنی.
باورت نیست به شب پرده ز رخ یکسو بهتا چو مه روی تو تابد به هزاران فرسنگ
هوش مصنوعی: باور نمیکنی که شب، چهرهات را از دیدگان دور کند، اما وقتی ماه روی تو درخشش پیدا کند، نورش به دورترین نقاط تابیده میشود.
دزدی دیگرت اینست که در را ز صدفآری و در شکر سرخ نهی از نیرنگ
هوش مصنوعی: دزدی دیگر تو این است که در را از صدف بیرون بیاوری و شکر سرخ را با فریب بر روی آن بگذاری.
گر لبت نیست شکرخیز بیا تا بچشمورنه دندانت‌‌گهر باگهرش کن همسنگ
هوش مصنوعی: اگر لب تو شیرین نیست، بیا تا آن را به چشم ببینم؛ وگرنه دندانهای تو را با گوهرها همسنگ و همتا کن.
نقش ار تنگ بدزدی که بود اینم رویمانی ار زنده شدی از توگرفتی نیرنگ
هوش مصنوعی: اگر نقش تو را بدزدی و آن را تنگ و کوچک کنی، این کار تو به نوعی شبیه به روی مانی است. اگر تو زنده شوی، همین نیرنگ را از تو میگیرد.
سرو را جامه کنی در بر کاینست قدمبمی ای‌دزدک عیار از ان‌ا حیت و رنگ
هوش مصنوعی: به زیبایی سرو، لباسی میپوشانی، چرا که این زیبایی از اوست. ای دزد زبردست، تو از کجا و با چه رنگ و حالتی آمدهای؟
همه سهلست نه مژگانت بود خنجر میرچون ربودیش به طراری ای شاهد شنگ
هوش مصنوعی: همه چیز در این دنیا ساده به نظر میرسد، اما چشمان تو همچون خنجری است که جان میرباید. ای زیبای پرشور، تو با ناز و آهستهرفتنت دلها را میفریبی.
میرمیران و خداوند بزرگان که بودپشت‌گردون ز پی سجدهٔ‌اقبالش چنگ
هوش مصنوعی: مردان بزرگ و خداوند، برای چه کسی در پشت آسمانها ایستادهاند؟ آیا برای سجده و پرستش اوست که به خاطر نعمتهایش، به ستایش میپردازند؟
هست با رتبت او رفعت نه گردون پستهست با هستی او دایرهٔ امکان تنگ
هوش مصنوعی: رتبه و مقام او چنان بلند است که آسمان هم در برابرش پایین و بیاهمیت به نظر میرسد. وجود او چنان بزرگ و عظیم است که دایرهٔ امکان و محدودیت نمیتواند به وسعت و وسعت وجود او باشد.
تا جهانست خداوند جهان بادکز اوشرف و مجدت و اقبال و خطر دارد رنگ
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان وجود دارد، خداوند نیز هست و همهی شرف، عظمت، موفقیت و خطرات به او وابستهاند و از او نشأت میگیرند.