قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱۱ - در ستایش شاهزادهٔ رضوان و ساد‌ه فریدون میرزا طاب ثرا‌ه گوید
هوش مصنوعی: این شعر تمجید و ستایش از یک فرمانروا و سوارکار است که به قدرت و صفات برجسته او اشاره دارد. شاعر از زیبایی و نیکویی او صحبت می‌کند و او را به عنوان نمادی از قدرت و عدالت توصیف می‌کند. در طول شعر، تصاویری از شجاعت جنگی، فضیلتهای انسانی، و تأثیر او بر جامعه و طبیعت به تصویر کشیده میشود. شاعر نسبت به سرنوشت و قضا و قدر نیز تأمل می‌کند و میگوید که هر آنچه بر این زمین میگذرد بر اساس حکمت الهی است. در نهایت، او از عشق و عاطفهاش به این فرمانروا و تأثیرات مثبت او بر زندگیاش سخن میگوید، به طوری که او را محرم اسرار دل خود میداند.
ای رخش ره‌نورد من ای مرغ تیزبالکز دودمان برقی و از تخمهٔ خیال
هوش مصنوعی: ای اسب پرتوان من، ای پرندهی تندپرواز که از نسل نور و تخم خیال به وجود آمدهای.
در طبع سیر تست سبکباری نسیمدر جیب نعل تست نسب‌نامهٔ شمال
هوش مصنوعی: در خلقت تو سبکی و لطافت به نرمی نسیم وجود دارد، و تو از اصل و نسبی شایسته و پر افتخار برمیخیزی که به سرزمین شمال مربوط میشود.
گه مغز که بدرّی بی‌جهد گاز و چنگگه در هوا بپری بی‌سعی پر و بال
هوش مصنوعی: گاهی اوقات مانند مرواریدی باارزش و بدون زحمت به دست میآید و گاهی نیز مانند پرندهای که بدون تلاش و کوشش در آسمان پرواز می‌کند، به راحتی به نتیجه میرسد.
تاکی هوای آخور آخر برون خرامتات از پی رحیل به کوهان نهم رحال
هوش مصنوعی: تا کی باید در انتظار بمانم و برای ستودن زیباییها، از جایی که هستم و در خواہش سفر غمگین باشم؟ از کجا باید بار و بندلم را برای سفر بر روی دوشم بگذارم؟
بشتاب و مغز باد مشوّش کن از مسیربخرام و لوح خاک منقش کن از نعال
هوش مصنوعی: بشتاب و به فکر خودت نباش، از راهت منحرف شو و زمین را با نقش و نگار زیبا مزین کن.
دم بر فراز و مغز فلک را یکی بکوبسیم برفشان و ناف زمین را یکی بمال
هوش مصنوعی: سخنی بگو که در آسمان طنین انداز شود و باران برف بر زمین ببارد، تا زمین را نوازش کنی.
ز اصطبل طبل عزم فروکوب و شو برونتا ز آب دیده گرد فرو شویمت ز یال
هوش مصنوعی: از اصطبل بیرون بیا و با نیروی ارادهات بر مشکلات غلبه کن، تا با اشکهایت غبار و کدورتها را از روی خود برداری.
ای نایب براق بپیماره عراقکایدون مرا به فارس اقامت بود محال
هوش مصنوعی: ای نائب براق، مرا به عراق ببر، که زندگی در فارس برایم غیرممکن است.
تا چند خورد باید اندوه آب و نانتا چند برد باید تیمار عمّ و خال
هوش مصنوعی: برای چه مدت باید از مشکلات تأمین آب و نان رنج ببریم؟ تا کی باید بار مسئولیت و غم زندگی را بر دوش بکشیم؟
لا ترجلنّ یا ملک الخیل و اعجلنکم عجله ینال بها المرء لاینال
هوش مصنوعی: ای امیر اسبها، با شتابی که به کار میگیری احتیاط کن! زیرا شتابزدگی ممکن است انسان را به مرادش نرساند.
آهنگ شهر قم کن گم کن ز پارس پیقم قبل ان یضیق لنا الوقت و المجال
هوش مصنوعی: به شهر قم برو و به یاد تو که در پارس هستی، از آنجا دوری کن، قبل از اینکه زمان و فرصت برای ما تنگ شود.
رو کن به حضرتی که ندانسته جود اودر از صدف گهر ز خزف گوهر از سفال
هوش مصنوعی: به کسی رو کن که به طور ناخواسته بخشش او را نمیشناسد، چرا که در دل او جواهرات نابی نهفته است که در ظاهر، مانند سفال و بیارزش به نظر میرسند.
کهن امان پناه زمان گوهر شرفغیث‌کرم غیاث امم جوهر نوال
هوش مصنوعی: قدیمترین پناهگاه در برابر دوران، مرواریدِ فضیلت و نعمت است، که رحمت و کرم الهی بر ملتها جاری میشود و این به معنای ارزشمندی و ثروت واقعی است.
فهرست آفرینش و سرمایهٔ وجودعنوان حکمرانی و دیباچهٔ جلال
هوش مصنوعی: آفرینش به عنوان یک کتاب بزرگ و پرمحتوا نشاندهندهٔ ارزش و زیبایی وجود است، که به عنوان نشانهای از سلطنت و شکوه به چشم میخورد.
برهان دین و داد فریدون شه آنکه هستقسطاس فهم و فکرت مقیاس فرّ و فال
هوش مصنوعی: فریدون، پادشاهی است که از دین و عدالت حمایت می‌کند. او همچون ترازویی برای فهم و تفکر است که نشاندهندهی درستی و خوبی است.
بی عون مهر او نبود بخت را اثربی‌زیب عدل او نبود مُلک را جمال
هوش مصنوعی: اگر محبت او نباشد، بخت هیچ تأثیری نخواهد داشت و بدون زیبایی عدالت او، ملک زیبایی نخواهد داشت.
خاک از نهیب خنجر او یابد ارتعاشآب از نهیب ناچخ او دارد اشتعال
هوش مصنوعی: زمین به خاطر قدرت و تاثیر خنجر او تکان میخورد و آب هم به واسطه نیروی او دچار التهاب و آتش میشود.
با مهر او ضلال مخلّد بود رشادبا قهر او رشاد موید بود ضلال
هوش مصنوعی: با عشق او، هدایت و راهنمایی همیشگی بود، و با غضب او، به راهی گمراه و بیراهه کشیده میشد.
جز از طریق وهم نیابد کسش نظیرجز بر سبیل فرض نیابد کسش همال
هوش مصنوعی: جز از طریق خیال، کسی نمیتواند نظیری برای او پیدا کند و هیچکس نمیتواند مانند او را بهطور واقعی بیابد.
ای کت به تحفه تاج سپارد همی تکینای کت به هدیه باج فرستد همی ینال
هوش مصنوعی: ای کسی که به جایگاه و مقام بلند خود افتخار میکنی و به جایگاهت میبالیدی، آیا به خاطر این که دیگران تو را میشناسند و برایت هدیههایی میآورند، شادی میکنی؟
روزی دهد عطای تو بی دعوت امیدپاسخ دهد سخای تو بی‌سقبت سوال
هوش مصنوعی: روزی به تو خواهد داد که بدون درخواست، بخششهای تو جواب خواهد داد و بدون هیچ تردیدی به سؤالاتت پاسخ میدهد.
منشور روی و رای تو در جیب مهر و ماهتوقیع امر و نهی تو در دست ماه و سال
هوش مصنوعی: صورت زیبای تو همچون نقشهایی میماند که در دلم حک شدهاند و تمام دستورات و خواستههای تو به مانند زمان و ماه در زندگیام جریان دارد.
امر ترا به طوع قدر دارد استماعحکم ترا به طبع قضا دارد امتثال
هوش مصنوعی: امر تو به رضایت و میل انجام میشود و فرمان تو با طبق قضا و سرنوشت اطاعت میگردد.
در پیش ابر اگر ز سخایت رود سخنپیشانیش عرق‌کند از فرط انفعال
هوش مصنوعی: اگر بخواهیم به زبان ساد‌ه و روان این بیت را بیان کنیم، میتوانیم بگوییم: وقتی که ابر از روی سخاوت سخن بگوید، پیشانیاش به خاطر شدت تأثیرگذاری عرق می‌کند.
ور بر زگال تیره فتد عکس تیغ تواز تف آن چو دوزخ سوزان شود زگال
هوش مصنوعی: اگر تصویر تیغ تو بر زغال سیاه افتد، آن زغال چنان میسوزد که همچون دوزخی سوزان خواهد شد.
آنجا که شخص تست مجسم بود هنرآنجاکه طبع تست مصوٌر شود کمال
هوش مصنوعی: جایی که تو خود را به روشنی نمایش میدهی، هنر در آنجا شکل میگیرد، زیرا زمانی که طبع تو به تصویر درمیآید، به کمال میرسد.
رسوا شود حسود تو در هرکجا که هستچون دزد شب که ناگه درگیردش سعال
هوش مصنوعی: حسود تو در هر جا که باشد، رسوا خواهد شد همانند دزد شب که ناگهان در دام شکارچی گرفتار میشود.
با ترکتاز جود تو نشگفت اگر ز بیمپنهان‌کند پشیزهٔ خود را به بحر وال
هوش مصنوعی: اگر تو با بخششهای بینظیرت همچنان به سرعت در حال تقسیم کردن هستی، میتوان درک کرد که از ترس، چیزی بسیار کوچک و ناچیزی را به دریا پنهان میکنی.
گیهان محیط تست و به معنی محاط توبرسان جامه کاو به بدن دارد اشتمال
هوش مصنوعی: محیطی که تو در آن قرار داری، چون گیاهی است که تو را دربرگرفته است. این محیط، همچون لباسی است که به تن دارد و تو را محدود کرده است.
چرخ از غبار خنگ تو تاریک چون جحیمکوه از نهیب رمح تو باریک چون خلال
هوش مصنوعی: گرد و غبار سنگینی که از تو به وجود میآید، مانند آتش جهنم تاریک است و کوه به خاطر شدت ضربه تو باریک و نازک شده است.
از بسکه بار فتح و ظفر می‌کشد به دوشتیغت خمیده پشت نماید به شکل دال
هوش مصنوعی: به خاطر سنگینی پیروزیها و فتوحات، تیغ تو آنقدر وزن دارد که به حالت خمیده درآمده و مانند حرف «دال» به نظر میرسد.
روز وغا که از دم شمشیر سرفشاندرگام اکدشان متوقٌد شود نعال
هوش مصنوعی: در روز نبرد، وقتی که خود را زیر ضربههای شمشیر مییابند، سرها بر زمین میاف落د.
ازگرذ ره چو تودهٔ قطران شود سپهراز رنگ خون چو سودهٔ مرجان شود رمال
هوش مصنوعی: اگر در مسیر زندگی، درد و سختی بیشتری را تجربه کنیم، آسمان هم به رنگ خون در میآید، همانطور که مرجانها با رنگ قرمز خود شناخته میشوند.
زانبوه‌گرد رخش محدب شود وهادزاسیب نعل اسب مقعر شود تلال
هوش مصنوعی: از دور، چهرهٔ خوشی به سمت ما میآید و نشانههای آسیب نعل اسب به صورت نوارهای تابندهای در میآید.
چنگال شیر شرزه نداند کس از سیوفدندان مارگرزه نداند کس از نبال
هوش مصنوعی: هیچکس نمیداند چنگال و قدرت شیر وحشی را و همچنین هیچکس نمیتواند قدرت و زهر دندان مار خطرناک را درک کند.
از نعل اسبها متحرک شود زمینبر چوب نیزها متوقد شود نصال
هوش مصنوعی: زمین به خاطر نعل اسبها به حرکت در میآید و بر روی چوب نیزهها آثار حوادث نمایان میشود.
هرگه‌که میغ تیغ تو آتش‌فشان شودکس پور زال را نشناسد ز پیر زال
هوش مصنوعی: هر زمانی که تیغ تو مانند آتش‌فشان به خشم بیاید، هیچکس فرزند زال را از پیر زال نخواهد شناخت.
مغز ستاره بر دری از تیغ فتنه‌سوزکتف زمانه بشکنی از گرز مرد مال
هوش مصنوعی: اگر بتوانی با اراده و قدرت خود، بر مشکلات و چالشهای زمانه غلبه کنی، قادر خواهی بود به دستاوردهای بزرگی دست یابی و بر موانع فائق شوی.
فرماندها مها ملکا ملک‌پروراآن‌کیست غیر حق‌که قدیمست و لایزال
هوش مصنوعی: فرمانروایی که بر جهان مملکتداری می‌کند، جز حق چه کسی است که همیشه و جاودانه وجود دارد؟
ایدون گرت ز چرخ گزندی رسد مرنجایدر گرت ز دهر ملالی رسد منال
هوش مصنوعی: اگر آسیب یا ضرری از گردش جهان به تو برسد، نگران نباش. و اگر از زندگی دنیا غم یا اندوهی به تو تحمیل شد، ناامید نشو.
بس عیش و عشر تا که نماند به هیچ رویبس رنج و اندها که نماند به هیچ حال
هوش مصنوعی: بسیار لذت و خوشی بود که دیگر هیچ مانده نیست، و همچنین رنج و اندوهی که حالا هیچ اثری از آن باقی نمانده است.
مه را به چرخ‌گاه فرازست وگه نشیبجان را به جسم گاه نشاطست و گه ملال
هوش مصنوعی: ماه در آسمان به بالا میرود و گاهی در حال نزول است. گاهی زندگی میتواند شاداب و پرنشاط باشد و گاهی هم احساس دلتنگی و ناراحتی به سراغ آدم میآید.
نی زار نالد آنگه از جان برد محنمی تلخ گردد آن گه از دل برد کلال
هوش مصنوعی: نی زار به صورت دلانگیز و با صدای نالهای از درد و غم فریاد میزند. وقتی که مشکلات و رنجها از عمق جان انسان برمیخیزند، این تلخی به تدریج از دل او نیز رخت میبندد.
خورشیدسان زوالی اگر یافتی مرنججاوید می‌نماند خورشید را زوال
هوش مصنوعی: اگر روزی به زوال و افول خورشید رسیدی، نگران نباش، زیرا خورشید جاودانه نیست و همیشه در آسمان نمیماند.
ور کوکبت قرین وبالست غم مخوروقتی به سوی خانهٔ خویش آید از وبال
هوش مصنوعی: اگر ستارهٔ تو در مدار بدی قرار دارد و مشکلاتی بر تو سایه افکنده، نگران نباش. زمانی که به خانهٔ خود برگردی، آن مشکلات نیز از تو دور خواهند شد.
سلطان برای مصلحتی بود اگر تراروزی دو ساخت معتکف کنج اعتزال
هوش مصنوعی: اگر روزی سلطان به دلایلی تو را به دو قسمت تقسیم کند و به دوری و انزوا بفرستد، این کار برای مصلحتی است.
زر آن زمان عزیزتر آید که ناقدیبگدازدش به بوته و بگذاردش بقال
هوش مصنوعی: زر در زمانی ارزشمندتر میشود که کارشناس یا منتقدی آن را به دقت بررسی کند و سپس به دست فروش بسپارد.
فولاد راگداز دهند از برای آنکشمشیر از آن‌کنند پی دفع بدسگال
هوش مصنوعی: برای تولید شمشیر، فولاد را ذوب میکنند تا بتوانند از آن برای مقابله با دشمنان و بدسگالان استفاده کنند.
تو تیر شست شاهی از آنت رها نمودتا خصم را دهد ز نهیب توگوشمال
هوش مصنوعی: تو همچون تیر شستی هستی که شاهی آن را رها کرده تا با قدرت و خشم تو دشمن را تنبیه کند.
وافکند چون شهاب ترا از سپهر ملکتا سوزد از تو دیوصفت خصم بدفعال
هوش مصنوعی: مشعلی مانند شهاب از آسمان فرود میآید تا خصم بدذات و بدکار تو را بسوزاند.
پیراست شاخ و برگ ترا چون نهال از آنکریزد چو شاخ و برگ قوی‌تر شود نهال
هوش مصنوعی: با کنار زدن شاخ و برگهای اضافی، نهال قویتری به وجود میآید و با این کار، رشد بهتری خواهد داشت.
شه آفتاب مملکتست و تو ماه نوهم بدر ازو شوی اگر از وی شدی هلال
هوش مصنوعی: پادشاه مانند آفتاب کشور است و تو مانند ماه جدیدی هستی که اگر از او بگیری، میتوانی به صورت کامل درآویی و روشن شوی. اگر از نور او جدا شوی، تنها هلال خواهی ماند.
حکم ملک قضاست رضا ده به حکم اوهم خیر ازو رسد اگر از وی رسد نکال
هوش مصنوعی: به این معنی است که فرمان خداوند حکمی است قطعی و بهتر است که به آن رضایت دهیم، زیرا در نتیجهی این پذیرش خیر و نیکویی به ما خواهد رسید. اگر این حکم برای ما مضر باشد هم نباید در برابر آن سرپیچی کنیم.
شاه آنچه می‌کند همه از روی حکمتستحالی مباش رنجه‌که نیکو شود مآل
هوش مصنوعی: پادشاه هر کاری که می‌کند، بر اساس دانایی و حکمت است. بنابراین، نگران نباشید و زحمت نکشید، زیرا در نهایت نتیجه خوبی به دست خواهد آمد.
ای بس جراحتا که برو نیشتر زنندتا خون مرده خیزد و بپذیرد اندمال
هوش مصنوعی: بسیاری از زخمها را به جان میخرند تا خون مرده بیرون بیاید و بتوانند آن را درمان کنند.
شاگرد کاوستادش سیلی زند به رویخواهد معذبش که مهذّب کند خصال
هوش مصنوعی: استاد به شاگردی که بد می‌کند، سیلی میزند تا او را اصلاح کند و صفات ناپسندش را برطرف کند.
داروی‌تلخ را نخورد خسته جز به‌عنفوان تلخ با حلاوت جان دارد اتصال
هوش مصنوعی: تنها شخصی که خسته است، داروی تلخ را نمیخورد مگر به زور. اما آن داروی تلخ اگرچه تلخ است، میتواند جان را به زندگی متصل کند.
نشتر زند پزشک به قیفال دردمندکز دفع خون مزاج گراید به اعتدال
هوش مصنوعی: پزشک با ابزارش به بیمار زخم میزند تا با تخلیه خون، وضعیت او به حالت متعادل بازگردد.
آید به چشم من‌که مهی بیش نگذردکت شه به حکمرانی ملکی دهد مثال
هوش مصنوعی: به چشمان من زیبایی مانند ماه میتابد که به زودی بر او نخواهد گذشت و به عنوان شاه بر سرزمین حکمرانی خواهد کرد.
ای‌کز هوای مدح تو در حالتند و رقصافکار در ضمایر و ابکار در حجال
هوش مصنوعی: ای کسی که وجود تو، احساسات و افکار را به رقص در میآورد و در دلها و در مکانهای خصوصی طراوت و زیبایی میبخشی.
داند خدا که بود جدا از تو حال منچون حال تشنه‌بی که جدا ماند از زلال
هوش مصنوعی: خدا میداند حال من چگونه است وقتی که از تو دور هستم، مانند حال یک تشنه که از آب زلال دور افتاده است.
ای بسکه قامتم از مویه همچو موی بودای بس که گشت پیکرم از ناله همچو نال
هوش مصنوعی: من به قدری از غم و اندوه به خود پیچیدهام که مانند مو باریک و ضعیف شدهام و به قدری از ناله و فریاد رنج میبرم که جسمم نیز تحت تأثیر قرار گرفته و مانند نالهای درمانده شده است.
خونم بریخت دست فراقت اگرچه نیستالا به کیش تیر تو خون ریختن حلال
هوش مصنوعی: اگرچه عشق و جدایی از تو باعث ریزش خون من میشود، اما این درد و اندوه را نمیتوان نادیده گرفت، چرا که این گونه عشق، مثل تیر زدن، مجاز است و حتی حلال.
جز من که بار هجر تو بردم به جان و دلکاهی شنیده‌ای که کند کوهی احتمال
هوش مصنوعی: جز من، آیا کسی را دیدهای که باری به سنگینی جدایی تو را تحمل کند؟ من همچون کوهی این بار را به جان و دل کشیدم.
منت خدای را که رسیدم به کام دلزان نقمت فراق بدین نعمت وصال
هوش مصنوعی: شکرگزار خداوند هستم که به خواستهام رسیدم و از درد جدایی نجات یافتم و اکنون از نعمت وصال و نزدیکی بهرهمند شدم.
حالی چو اخرسی که اشارت کند به دستبا صد زبان زبان من از مدح تست لال
هوش مصنوعی: مثل کسی که ناتوان از حرف زدن است و فقط با اشاره دست ارتباط برقرار می‌کند، من نیز در مدح و ستایش تو، به قدری شگفتزدهام که زبانم از گفتن عاجز است.
ارجو که مدح من بگزینی به مدح غیرکز اشهد فصیح بهست اسهد بلال
هوش مصنوعی: امیدوارم که تو سخنان خوب مرا بر تمجید از دیگران ترجیح دهی، چرا که من به زبان روشن و زیبا سخن میگویم.
سیم و زرم نبود که آرمت هدیه‌ایبپذیر جای هدیهٔ من باری این مقال
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که من چیزی با ارزش مانند طلا و نقره ندارم که بتوانم به تو هدیه بدهم، بنابراین به جای هدیهٔ من، لطفاً این سخنان من را بپذیر.
دانی که از تو بود گرم بود سیم و زردانی که از تو بود گرم بود جاه و مال
هوش مصنوعی: آیا میدانی که عشق و محبت تو باعث شادی و رونق زندگیام شده است؟ آیا میدانی که حضور تو باعث شده است که افتخارات و داراییهایم به خاطر تو ارزشمندتر شوند؟
تا راه دل زنند نکویان به روی و مویتا صید جان‌کنند نکویان به خط و خال
هوش مصنوعی: نیکان با زیباییهای خود به دلها راه مییابند و با خط و خال خود جانها را شکار میکنند.
چون روی یار یار ترا تازه باد عیشچون خال دوست خصم ترا تیره باد حال
هوش مصنوعی: وقتی که چهره معشوقی را میبینی، حالت شاداب و تازه میشود و از زندگی لذت میبری. اما وقتی که نشانهای از دوستت یعنی آن خال را ببینی، زندگیات تاریک و مشکلاتت بیشتر میشود.