قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱۶ - در مدح جناب حاجی آقاسی
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به وصف زیبایی‌ها و جاذبه‌های هلال ماه می‌پردازد و با نمادگرایی، احساسات خود را نسبت به معشوقش ابراز می‌کند. او شب را توصیف می‌کند که هلال ماه در افق پدیدار می‌شود و با این تصویر، شادی و سرزندگی را به نمایش می‌گذارد. شاعر به یاد ابروی معشوقش به بام می‌رود و هلال را با او مقایسه می‌کند. او از عشق و محبت خود به معشوق سخن می‌گوید و عشق را عبادت می‌کند. در ادامه، شاعر از محبتی که به شخصیتی بزرگ به نام حاجی آقاسی دارد، یاد می‌کند و او را منبع خیر و نیکی می‌داند. در پایان، دعا می‌کند که این شخصیت در عالم وجود پایدار و برقرار بماند.
دیشب به شکل جام نمود از افق هلالیعنی به جام باده ز جان دورکن ملال
هوش مصنوعی: دیشب هلال ماه به شکل جامی در آسمان ظاهر شد؛ یعنی این که حالا از طریق نوشیدن می، میتوانم غم و رنج را از جانم دور کنم.
دوشینه ماه روزه به پا موزه درکشیدوز شهر شد برون و بزد کوس ارتحال
هوش مصنوعی: دیروز در روشنایی ماه، شخصی پا در کفش گذاشت و از شهر بیرون رفت و علامتی از رفتن خود را به صدا درآورد.
وامد مه مکرم باکوس و باعلمبهروزی از یمینش و پیروزی از شمال
هوش مصنوعی: بدرخشید ماه نیکو، با می و شادی به همراهش، که خوشبختی از سمت راست و پیروزی از سمت چپش میآید.
آن مه گشاده بود خدای از بهشت دروین مه‌گشوده‌اند بهشی‌وشان جمال
هوش مصنوعی: آن روشنایی که خداوند از بهشت گشوده است، در این جا نیز زیباییهای بهشتی را نمایان کرده است.
خلقی شدند دوش به مغرب هلال جویواندر فکنده غلغله ازگونگون سوال
هوش مصنوعی: دیشب گروهی از مردم در غرب هلال ماه جمع شدند و صدای گفتگو و سوالاتشان در فضا پیچید.
آن‌گفت مه چگونه‌ضعیف‌است‌یا قویوین گفت در کجا به جنوبست یا شمال
هوش مصنوعی: او از مه پرسید که چگونه می‌شود که اینقدر ضعیف یا قوی است. او نیز پاسخ داد که این موضوع بستگی دارد به اینکه در کجا قرار دارد، در جنوب یا شمال.
من هم به یاد ابروی جانان خویشتنمی برشدم به بام که تا بنگرم هلال
هوش مصنوعی: به خاطر یاد ابروی محبوبم، به پشت بام رفتم تا اینکه بتوانم هلال ماه را ببینم.
کامد هلال ابرویم از دور خیر خیرگفت ای هلال جو نکنم مر ترا حلال
هوش مصنوعی: ماه هلالی از دور نمایان شد و با حسن و زیبایی خود نظرها را به خود جلب کرد. او گفت: ای هلال، من تو را حلال نمیکنم، یعنی نمیتوانم تو را نادیده بگیرم و باید به تو توجه کنم.
ابروی من نبینی و بینی هلال عیددر دل وفا نداری و در دیده انفعال
هوش مصنوعی: اگر ابروی مرا نمیبینی، پس چگونه هلال عید را میبینی؟ در دل تو وفایی نیست و در چشم تو تنبلی و بیعملی وجود دارد.
خواهی همین زمان‌که ترا با هلال نوسازم به نعل کفش لگدکوب و پایمال
هوش مصنوعی: اگر بخواهی، همین حالا میتوانم تو را به اندازهای تحقیر کنم که مانند نعل کفش زیر پا و لگد دیگران قرار بگیری.
گفتم بتا جای رهی ظنّ بد مبرکز ظنّ بد نخیزد چیزی به جز نکال
هوش مصنوعی: به بت خود گفتم که از گمانهای بد دوری کن، زیرا از گمانهای نادرست هیچ چیز جز آسیب و مشکلات به وجود نمیآید.
بالله خیال ابروی تو بود در دلمدیدم به ماه نو که مجسم شود خیال
هوش مصنوعی: در دلم خیالی از ابروی تو را دیدم که شبیه به شکل ماه نو هستند و تجسم یافته است.
عمریست تا به حرمت ابروی و زلف توهرجا خمیده‌ایست نکو دارمش به فال
هوش مصنوعی: سالهاست که به خاطر محبت و زیبایی چهرهات هر جا که نشانهای از تو ببینم، آن را به خوششانسی تعبیر میکنم.
بر سینه می‌نویسم پیوسته نقش نونبر دیده می‌نگارم همواره شکل دال
هوش مصنوعی: همیشه بر سینهام حرف نون را می‌نویسم و در هر لحظه بر دیدهام تصویر دال را مینشانم.
داند خدای من که به جان در نشانمشهرچ آن به چعزی از تو توان کمردن مثال
هوش مصنوعی: خدای من می‌داند که من با تمام وجود و جانم از تو به هر طریقی که بتوانم حمایت میکنم و در دفاع از تو از هیچ تلاشی دریغ نمیکنم.
از عشق عارض تو پرستم همی قمربر یاد قامت تو نشانم همی نهال
هوش مصنوعی: از عشق چهرهی تو، خود را فدای تو میکنم و به یاد قامت تو، درختی میکارم.
خندید و نرم نرم همی‌گفت زیر لبکاین مرد پارسی دل ما برد زین مقال
هوش مصنوعی: او با خنده و با لحن آرامی زیر لب گفت که این مرد ایرانی دل من را با این سخن برد.
این‌گفت‌و شد به‌حجره و بنشست‌و خواست میزآن زر دمی که عکسش زرین کند سفال
هوش مصنوعی: او این را گفت و به اتاقش رفت و نشسته بود و خواست کمی از آن شراب بنوشد تا تصویرش را طلايي کند و سفال را زیباتر نماید.
جست‌و دویدو رفت‌و می آورد و دادو خوردمرغی شد از نشاط و برآورد پر و بال
هوش مصنوعی: مرغی به سرحال و شاداب شروع به پرواز می‌کند؛ او با هیجان و نشاط به جستوجو و حرکت می‌پردازد و به جمعآوری غذا می‌پردازد و در نهایت بالهایش را باز می‌کند.
گه وجد و گه سماع و گهی رقص و گه طربگه ناز وگه عتاب وگهی غنج وگه دلال
هوش مصنوعی: در مواقع مختلف، انسان حالات و احساسات متنوعی را تجربه می‌کند؛ گاهی به وجد میآید، گاهی موسیقی گوش میدهد، گاهی به رقص درمیآید و شادمانی می‌کند. گاهی هم در حال ناز و عتاب است و گاهی با ناز و دلربایی خود را به نمایش می‌گذارد.
گفت این زمان وظیفه چه بر من نهاده‌ایبنمای پیش از آنکه به هجران کشد وصال
هوش مصنوعی: بگو چه وظیفهای به من دادهای تا آن را ببینم، قبل از اینکه وصال و دیدار به جدایی و دوری منجر شود.
گفتم هزار بوسه ترا نذرکرده‌امنیمی به‌روی و موی تو نیمی به خط و خال
هوش مصنوعی: به او گفتم که هزار بوسه برایت تقدیم کردهام؛ نیمی از آنها را به زیبایی صورت و موی تو اختصاص دادهام و نیمی دیگر را به نشانههای خاصی که بر روی بدن تو وجود دارد.
گفت ارچه این چهار لطیفند و زودرنجچندین عتاب بوسه نیارند احتمال
هوش مصنوعی: گفت اگرچه این چهار نفر حساس و لطیفاند، اما هنوز هم ممکن است با یک بوسهی محبتآمیز ناراحتیهایشان از بین برود.
لیکن دریغ نیست مرا بوسه از لبیکارد هماره مدح خداوند بیهمال
هوش مصنوعی: اما برای من جای نگرانی نیست که از لبی چون تیغ، بوسهای بگیرم و همیشه خداوند بینظیر را ستایش کنم.
فهرست آفرینش و دیباچهٔ وجودآسایش زمانه و آرایش‌کمال
هوش مصنوعی: این بیت به بیان زیبایی‌ها و نظمهای موجود در آفرینش و جهان هستی می‌پردازد. اشاره به این دارد که وجود و کمالات موجود در زمان، نشاندهندهی زیبایی و آرامش است. به عبارت دیگر، این دنیا و همه چیزهایی که در آن وجود دارند، به نوعی زیبا و آرایش یافته به نظر میرسند و این زیبایی‌ها منبع آسایش و آرامش در زندگی هستند.
فخرالانام حاجی آقاسی آنکه هستدر مهر او سعادت و در کین او نکال
هوش مصنوعی: حاجی آقاسی، که نامی پر از افتخار دارد، شخصی است که در محبت او سعادت و خوشبختی نهفته است و زمانی که به او حسادت ورزیده شود، کینه و دشمنی شکل میگیرد.
گر حب او گناه بود حبّذا گناهور مهر او ضلال بود فرّخا ضلال
هوش مصنوعی: اگر عشق او گناه است، پس چه خوشا آن گناه. و اگر محبت او به گمراهی میانجامد، پس چه مبارک آن گمراهی!
با پاس او ریاست‌گرک آید از برهبا عدل او حراست شیر آید از شکال
هوش مصنوعی: با حمایت او، رئیس پیش میآید و از او برکت میگیرد. با انصاف او، از آسیب و خطر محافظت می‌شود.
با مهر او ندیده تنی زحمت‌کرببا جود او ندیده کسی سبقت سوال
هوش مصنوعی: با محبت او، هیچکس زحمتی را احساس نکرده و با generosity او، هیچکس نتوانسته در درخواست، اولیتر از دیگران باشد.
در مشت او نپاید همچون نسیم سیمدر چشم او نیاید همچون رمال مال
هوش مصنوعی: در دستان او چیزی برای ماندن نیست، مانند نسیمی که در هوا میوزد. همچنین چیزی در چشمان او نمینشیند، مانند چیزی که در دست رمال غرور می‌کند.
در پیش عفو عامش طاعت‌کم ازگنهبا جود دست رادش لؤلؤ کم از سفال
هوش مصنوعی: در برابر بخشش گستردهاش، اطاعت من به خاطر گناهم، مانند لؤلؤ است در برابر دستهای سخاوتمند او، که کمارزشتر از سفال به نظر میآید.
جز از طریق وهم نیایدکسش نظیرجز بر سبیل عکس نبیند کسش مثال
هوش مصنوعی: ایدههای ما از راه تخیل و تصور به وجود میآیند و هیچ چیزی را نمیتوان به جز از طریق تصورات و تشبیهها درک کرد. هیچکس نتوانسته چیزی مشابه او را به صورت واقعی ببیند یا مثالی از او بیاورد.
بر نیک و زشت او را شامل بود عطابرتر و خشک زانروکامل دهد نوال
هوش مصنوعی: خداوند بر هر کسی که خوب یا بد باشد، رحمت و بخشش میفرستد. او بهترین نعمتها را به کسانی که مستحق هستند میدهد و به آنان که نیازمند هستند، کمک می‌کند.
ابرست در عطیه و بحرست در درونخاکست در تواضع و چرخست در جلال
هوش مصنوعی: ابر در بخشش و عطا مانند باران است، دریا در عمق خود فراوانی و بیکرانی دارد، خاک در تواضع و فروتنی به شکل نرم و پذیرا است، و آسمان در خویش عظمت و شکوه را به نمایش می‌گذارد.
انوار مهر راست برای وی اقترانتا‌یید چرخ راست به بخت وی اتصال
هوش مصنوعی: نورهای مهر، به طور دقیق و درست، برای او به هم پیوستهاند و تأیید چرخ (سرنوشت) به خوشبختی او متصل شده است.
از بود اوست صورت ابداع را فروغاز رای اوست گوهر افضال را کمال
هوش مصنوعی: وجود او منبع شکلگیری و خلقت است و درخشش و شکوه همه چیز از اندیشه او نشأت میگیرد.
چونین‌که بخت اوست در آفاق لاینامیارب به باد ملکش همواره لایزال
هوش مصنوعی: به این صورت میتوان گفت: وقتی که سرنوشت او در دنیا بینهایت است، ای خدا، باد قدرتش همیشه پایدار بماند.
کز کلک اوست ساحت آفاق را قرارکز فر اوست صفحهٔ امصار را جمال
هوش مصنوعی: از قلم اوست که آرامش به جهان میبخشد و زیبایی سرزمینها از نور اوست.
ملت چو بخت او بود از بخت او سیمیندشمن چو کلک او بود از کلگ او هزال
هوش مصنوعی: وقتی سرنوشت ملت خوب باشد، شانس آنها نیز خوب خواهد بود. اما اگر دشمن به عنوان یک تهدید بزرگ باشد، مشکلات و سختیهایی مانند کمرنگ شدن امیدها و تلاشها به وجود میآید.
نبود ملک به چیزی اینست اگر بشرکس را نبوده خصلت اینست اگر خصال
هوش مصنوعی: اگر انسانی در دنیا وجود نداشته باشد، چیزی به نام سلطنت و قدرت هم معنا ندارد. همچنین، ویژگیها و خصلتهای انسانی نیز بیمعنا هستند اگر فردی برای نشان دادن آنها نباشد.
گردون گرای گردد با قدر او زمینامکان‌پذیر آید با امر او محال
هوش مصنوعی: آسمان با اندازهاش به چرخش در میآید و زمین با خواست او ممکن می‌شود، در حالی که بدون ارادهاش انجام این کار غیرممکن است.
آنجاکه قدر اوست ندارد فکر محلآنجاکه وصف اوست ندارد سخن مجال
هوش مصنوعی: در جایی که شخصیت و ارزش او نمایان است، فکر کردن به مکان و فضا بیمعنی است. همچنین، در جایی که توصیف او وجود ندارد، سخن گفتن و بیان احساسات نیز جایی ندارد.
گفتم‌که از مغایبه آیم سوی خطابتا چند در غیاب شوم محمدت سگال
هوش مصنوعی: گفتم که از دوری و فاصله به سمت تو بیایم، تا کی باید در غیبت بمانم و به یاد تو سرگردان باشم؟
دیدم‌که از مهابت شخص جلال اواندر حضور ناطقه از مدح اوست لال
هوش مصنوعی: من دیدم که به خاطر شکوه و جلال آن شخص، در حضور کسی که باید او را ستایش کند، زبان او به احترامش بند آمده است.
سوی دعا شدم ز ثنا زانکه خوشترستپایان این ثنا به دعا یابد اشتمال
هوش مصنوعی: به سوی دعا رفتم و از ستایش دست برداشتم، زیرا پایان خوش این ستایش، خود دعاست که شامل لطف و رحمت می‌شود.
چندان بقاش باد که در عالم وجودیابد بقای او به بقای حق اتصال
هوش مصنوعی: تا زمانی که او در عالم وجود بماند، این بقا به حق وابسته است و استمرار او از جوهر حق نشأت میگیرد.