قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱۹ - در ستایش جناب حاجی آقاسی رحمه ا‌لله
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف وجودی عظیم و بى‌نظیر می‌پردازد که صفاتش برتر و عمیق‌تر از هر گونه تصور و وهم انسانی است. شاعر با اشاره به مهارت‌ها و فضائل فردی به نام حاجی آقاسی، بر ماهیت روحانی و برکات او تاکید می‌کند. او به استدلال‌های فلسفی و منطقی اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که وجود او فراتر از فهم و بیان انسانی است.
شاعر می‌گوید که عقل و وهم نمی‌توانند به درستی او را درک کنند و به تشبیهاتی از قبیل مقایسه او با خورشید و ابر اشاره می‌کند. همچنین بر این نکته تاکید دارد که هر مدح و ستایشی در واقع ستایش اوست، زیرا همه چیز به او وابسته است.
در انتها، شاعر از حس انتظار و تنهایی خود می‌گوید و از حاجی آقاسی درخواست کمک و حمایت می‌کند، و به جستجوی رضایت و آرامش در زندگی اشاره می‌کند. او با نگاهی به تقدیر و سرنوشت، بر اهمیت صبر و تحمل در برابر مشکلات تاکید کرده و به این نتیجه می‌رسد که باید به مدد او در همه حال امیدوار بود.
هر وجودی را به وهم اندر توان جستن همالجز وجود مهتری کاو را همالستی محال
هوش مصنوعی: هر موجودی را میتوان با خیال درک کرد، اما وجودی که برتر و عالی است، به هیچ وجه نمیتوان با خیال به درک او رسید.
روی دین پشت هدی غیث کرم غوث اممچرخ فر قطب ظفر اصل هنر فصل کمال
هوش مصنوعی: بر روی دین، پشتیبان هدی و رحمتِ فراوان الهی هستی، تو باعث نصرت امتها و محور برکت و پیروزی به شمار میروی. تو مظهر واقعی هنر و فصل کمالی.
قهرمان ملک و ملت حاجی آقاسی که هستجان پاکش غوطه‌زن در بحر فیض لایزال
هوش مصنوعی: حاجی آقاسی، قهرمان کشور و مردم، انسانی است که روح پاکش در دریای بیپایان لطف و برکت غوطهور است.
عقل افزون از شهودش داد نتواند خبروهم بیرون از وجودش دید نتواند مجال
هوش مصنوعی: عقل نمیتواند از تجربه و مشاهدات خود فراتر رود و نمیتواند چیزی را که در خارج از وجود خود نیست، درک کند.
گر ز عدل او به بازو هیکلی بندد مریضز انحراف طبع بگراید به سوی اعتدال
هوش مصنوعی: اگر او به عدالت خود فردی را به زنجیر کند، شخص بیمار به خاطر انحراف در طبعش به سمت اعتدال میل خواهد کرد.
ور به پیشانی نگارد نام بختش آفتابتا شباهنگام روز حشر نپذیرد زوال
هوش مصنوعی: اگر بخت و شانس او به گونهای باشد که نامش بر پیشانیاش نوشته شود، همانند آفتابی که تا شب برای همیشه درخشان است و هیچگاه زوال نمییابد.
عقل را ماند که با هر نفس دارد اقترانروح را ماند که با هر جسم دارد اتصال
هوش مصنوعی: عقل همیشه در حال ارتباط و نزدیکی با امور است، مانند روح که هر لحظه به جسمی متصل است.
هستی صرفست پنداری‌کزاو پوشیده نیستهیچ عیبی در برون و هیچ علمی در خیال
هوش مصنوعی: وجود فقط یک تصور است که هیچ عیبی در ظاهر آن نیست و هیچ دانشی در ذهن وجود ندارد.
صورت عقل‌است از آن ذاتش نگنجد در بیانمعنی روحست از آن وهمش نسنجد در مقال
هوش مصنوعی: عقل به نوعی فراتر از آن چیزی است که بتوان در کلمات بیان کرد، چون ذات او فراتری از توضیحات قابل درک است. همچنین، روح به قدری عمیق و پیچیده است که حتی تخیلات و تصورات ما نیز قادر به درک و تفسیر کامل آن نیستند.
کوه خارا از شرار خشمش افروزد چنانکقبضهٔ گوگرد کز آتش پذیرد اشتعال
هوش مصنوعی: کوه سخت از شدت خشمش میسوزد، بهطوریکه به مانند تکهای گوگرد که از آتش شعلهور میشود، آتشسوزی می‌کند.
وصف مهرش چون‌کنم‌طبعم‌ببالد همچو سروشرح قهرش چون کنم کلکم بنالد همچو نال
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم زیبایی و محبتش را توصیف کنم، در حالی که دل من از غم فراقش همچون درخت سروی که به آسمان می‌رسد، بلند و پرشور است؟ و چطور میتوانم از خشم او بگویم، وقتی که همه شما به حال من گریه میکنید و ناله سر میدهید؟
قدر او را بدر گفتم عقل گفتا ای شگفتبدر دیدستی که روزافزون بود همچون هلال
هوش مصنوعی: به این مضمون میتوان گفت: ارزش و مقام او را بسیار بالا دانستم، اما عقل به من هشدار داد که او همچون ماه نو در حال رشد و تکامل است و همچنان به سوی بزرگی و شکوه حرکت می‌کند.
دست او را ابر خواندم وهم گفتا ای عجبابر دیدستی که بی‌سعی صدف بخشد لآل
هوش مصنوعی: دست او را مانند ابر تصور کردم و او به من گفت: عجب! آیا ابر را دیدهای که بدون تلاش، به صدفها مروارید میدهد؟
مدح هرچیزی که گویی‌در حقیقت مدح اوستزانکه بر هر جزو باشد نفس‌کل را اشتمال
هوش مصنوعی: هر چیزی را که وصف کنی، در واقع ستایش خودش است؛ چرا که هر جزئی از آن چیز، بخشی از کل را در بر دارد.
مدح قدر اوست مدح چرخ گردان از علوّوصف جود اوست وصف ابر نیسان در نوال
هوش مصنوعی: این متن اشاره به عظمت و بزرگی کسی است که به خاطر بخششهایش مورد ستایش قرار میگیرد. در واقع، بیان می‌کند که ستایش و تمجید از او مانند تحسین گردونه چرخ طبیعت است و صفات نیک او، همچون باران بهاری، همیشه موجود و فراوان است.
نعت ذات او صفات او به از مردم کندبی‌نزاع‌گفتگوی و بی‌صدای قیل و قال
هوش مصنوعی: مدح و توصیف ویژگیهای او برتر از هر گفتگوی بیتنش و بیصدا میان مردم است.
گل به بوی خویش معروف است بی‌رنج دلیلمه به نور خویش موصوفست بی‌غنج و دلال
هوش مصنوعی: گل به خاطر عطر و بوی خود شناخته شده است و نیازی به دلیل و توجیه ندارد. ماه نیز به خاطر نور و روشنیاش وصف میشود و برای زیباییاش نیازی به تظاهر و جلب توجه ندارد.
هست با شه ارتباطش ارتباط جان و دلجان و دل را جز به وهم اندر نیابی انفصال
هوش مصنوعی: ارتباط او با شاه به مانند ارتباط جان و دل است و جدایی جان و دل را تنها در خیال میتوان تصور کرد.
نی خطا گفتم براست از اتحاد جان و دلاتحاد اینست کان هرگز نگنجد در مثال
هوش مصنوعی: من به درستی بیان کردم که اتحاد روح و دل، همان اتحاد واقعی است؛ چرا که هیچ چیزی نمیتواند به درستی این پیوند را توصیف کند.
دوش از انعام عامش شکوه‌یی می‌کرد عقلنرم نرمک زیر لب چون گفتگوی اهل حال
هوش مصنوعی: دیشب عقل به آرامی و به صورت ملایم از خوبیها و نعمتهای فراوانش صحبت می‌کرد، مانند گفتگویی که اهل معرفت و دلباختگان حق انجام میدهند.
از تعصب موی من چون نوک ناچخ شد درشتجستم از جا تا به پای عقل بربندم عقال
هوش مصنوعی: از شدت تعصب و کینهجویی، موهایم به اندازهای زبر و ناسازگار شده که مجبور شدم از جای خود برخیزم و خود را تا پای عقل محدود کنم.
گفت بنشین خشم بنشان گوش ده خاموش باشتا در این معنی ترا سازم به استدلال لال
هوش مصنوعی: بنشین و خشم خود را کنار بگذار. آرام باش و به صحبتهای من گوش کن تا بتوانم با استدلالی خاموش و بدون کلمات، تو را متوجه این موضوع کنم.
گفتمش برهان چه داری گفت کز بدو وجودتا به عهد جود او با جان برابر بود مال
هوش مصنوعی: گفتم دلیل و روشناییات چیست؟ او گفت از زمانی که وجود پیدا کرد تا زمانی که نعمتها و بخششهای او آغاز شد، جان من با مال من برابر است.
گوهر از عزت به جایی بود کاندر جشنهازیور تاج تکین بد زینت فرق ینال
هوش مصنوعی: گوهر به خاطر بزرگی و شرافتش به جایی رسیده است که در میهمانیها و جشنها به عنوان زینت و زیور تاج و سر بر سرافرازی میافزاید.
و اینک از خواری گهر را گر به دریا افکنیزانزجار قرب او پهلو فرو دزدد زبال
هوش مصنوعی: اگر به خاطر ذلت، جواهر را به دریا بیفکنی، به دلیل دوری از او، آن را از کناره میرباید و میبرد.
گفتش ای عقل از پیری به جایی بینمت.کز خرافت بازنشناسی یمین را از شمال
هوش مصنوعی: عقل به من گفت که از پیری به جایی نمیرسی، زیرا که از خرافات و باورهای غلط، تفاوت راست را از چپ نمیدانی.
خود تو صد ره گفته‌یی گوهر جمادی بیش نبستبر جمادی چون نهد عزت عزیزی ذوالجلال
هوش مصنوعی: تو خود دارای ارزشهای بسیاری هستی، اما در واقع هنوز به طور کامل شکوفا نشدهای. وقتی که عزت و عظمت بر تو حاکم شود، به زیباییهای درونت پی خواهی برد.
او گهر را خوار دارد تا شود قدرش عزیززین دو عزت مر کدام اولی بیان‌کن شرح حال
هوش مصنوعی: او الماس را بیاهمیت میشمارد تا خودش ارزشمند شود. حال بگو کدامیک از این دو ارزش بیشتر است و حال او را توضیح بده.
مهترا مسکین‌نوازا هست سالی تاکه منتشنه‌لب جان می‌دهم بر چشمهٔ آب زلال
هوش مصنوعی: عشق من به تو آنقدر عمیق و بینهایت است که هر سالی که بگذرد، من همچنان به تو نیازمندم و برای نوشیدن آب زلالی که نماد محبت توست، جانم را فدای آن میکنم.
تو رسول وقت خویشی من بلال وقت توهیچ از رحمت نفرمودی ارحنا یا بلال
هوش مصنوعی: تو نماینده زمان خودت هستی و من مانند بلال در زمان تو، هیچ از رحمت الهی نخواستم. ای بلال، بر ما رحمت فرست.
نیمهٔ سالی ندانم بیشتر یاکمترستکز تو دارم انتظار وعدهٔ یک طاقه شال
هوش مصنوعی: نمیدانم نیمهٔ سال گذشته است یا کمتر یا بیشتر، اما تنها چیزی که میدانم این است که هنوز منتظر وعدهات هستم که یک طاقه شال برایم بیاوری.
شال را بگذار حال من بدست آور که هستدر دلم صدگونه غم زین‌کهنه دیر دیرسال
هوش مصنوعی: شال را کنار بگذار و به حال من توجه کن، چون در دل من غمهای زیادی انباشته شده که مدتهاست در من باقی ماندهاند.
قرض من چندان بودکاندر درون تست علمگرچه شاید کاین تشابه را نکو گیرم به فال
هوش مصنوعی: قرض من به اقدامات درونی تو بستگی دارد، هرچند ممکن است این شباهت را به فال نیک بگیرم.
عمر من‌گر در جهان بودی به قدر وام منهیچکس را بر فنای من نرفتی احتمال
هوش مصنوعی: اگر عمر من در این جهان به اندازه وام من بود، هیچ کس به اندازه من در فنا و زوال قرار نمیگرفت.
خلعت شاه و تو و اجرا و انعام و تیولگرچه تعیین رفت بختم قاصر آمد در سوال
هوش مصنوعی: لباس و مقام شاه و هدیهها و زمینهای عطا شده، هرچند که برای من تقدیر شده بود، اما در خواستههایم ناکافی به نظر میرسند.
صبرکن قاآنیا بر تیر باران بلاکز بلا راهی بود تا قاب قوسین وصال
هوش مصنوعی: صبور باش ای قاآنی، حتی در برابر سختیها و مشکلاتی که به تو برخورد می‌کند. چرا که این سختیها میتواند به مسیر رسیدن به آنچه که آرزو داری، منجر شود.
گر توانی پنجهٔ تقدیر تابیدن بتابور نتانی صبرکن وز هرچه پیش آید منال
هوش مصنوعی: اگر میتوانی با سرنوشت مبارزه کن و با آن کنار بیاور، اما اگر نمیتوانی، صبر کن و از هر چیزی که پیش میآید شکایت نکن.
تا ز حی لاینام اندر زبانها گفتگوستباد بختت لاینام و باد عمرت لایزال
هوش مصنوعی: تا وقتی که خداوندی که همیشه بیدار و حاضر است در میان مردم صحبت و سخن گفته میشود، خوشبختیات همیشه پایدار و عمرت بیانتها خواهد بود.
خوی احبابت ز طیبت مشکبو بادا چو زلفبخت اعدایت به طینت تیره‌رو بادا چو خال
هوش مصنوعی: فضای محبت تو خوشبو و دلانگیز است، مانند عطری که از مشک برمیخیزد. اما در مقابل، خوی دشمنان تو مانند موی زشت و بدشگون است که به رنگی تیره و ناخوشایند میباشد.