قصیدهٔ شمارهٔ ۲۲۶ - در ستایش جناب جلالت مآب صدراعظم گوید
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف زیبایی و جذابیت یک معشوق می‌پردازد. شاعر با استفاده از تشبیهات و استعارات، ویژگی‌های ظاهری و باطن معشوق را به زیبایی توصیف می‌کند. او به لطافت اندام، رقص زلف‌ها و چشمان پر از شوق آن اشاره دارد. در ادامه، شاعر به قدرت و عظمت یک پادشاه اشاره کرده و او را به عنوان منبع خیر و برکت می‌ستاید.
در محور اصلی شعر، شادی و سرور در جشن میلاد پادشاه ذکر شده و اینکه در چنین روزی غم و اندوه جایی ندارد. شاعر به اهمیت بخشندگی و جود پادشاه تأکید می‌کند و به تأثیر او بر زندگی مردم پرداخته و آن را به قدرت‌های الهی ربط می‌دهد. در نهایت، شاعر آرزوی موفقیت و کامیابی برای پادشاه و کشورش می‌طلبد.
ای بت سیمین بناگوش ای به تن چون سیم خامای دو زنگی طره‌ات را عنبر و ریحان غلام
هوش مصنوعی: ای معشوقه با گوشهایی مانند نقره، ای که بدنت چون نقرهی خالص است، و دو زنگینی که در گیسویت است، بوی خوش عنبر و ریحان را دارد.
مه نمایی ازگریبان سرو پوشی در حریرگل‌گذاری زیر سنبل نور بندی در ظلام
هوش مصنوعی: ماه با زیبایی از لبه دامن درختان قد برافراشته و در زیر گلها، عطر دلنشینی پراکنده است، در حالی که تنومندترین گلها همچون نور در تاریکی میدرخشند.
پستهٔ خندان تو چون تُنگ شکر دلفریبرستهٔ دندان تو چون سلک‌گوهر با نظام
هوش مصنوعی: پستهٔ خندان تو مانند ظرفی از شکر زیباست و دندانهایت مانند مرواریدهایی با نظم و ترتیب درخشان هستند.
بسکه سر تا پا لطیفی هیچ عضوت را ز هممی‌نشاید فرق کردن کاین کدامست آن کدام
هوش مصنوعی: چنان لطیف و نرم هستی که هیچ قسمتی از بدنت را نمیتوان از دیگری جدا کرد و به همین دلیل نمیتوان فهمید که این کدام بخش است و آن کدام.
قامتست این یا قیامت عارضست این یا قمرصورتست این یا معانی شکرست این یا کلام
هوش مصنوعی: این صورت زیبا آیا نشانه قیامت است یا چهرهای از ماه؟ آیا این جلوه به خاطر معانی شیرینی است که در کلام نهفته است؟
ها بجنبان زلف تا باد صبا آید به رقصهی بیفشان موی تا مرغ هوا افتد به دام
هوش مصنوعی: به موهایت جنب و جوش بده تا نسیم صبحگاهی به رقص درآید. موی خود را به جلو بریز تا پرندهی آسمان در دام تو بیفتد.
موی بگشا تا دگر هرگز نگردد شام صبحروی بنما تا دگر هرگز نگردد صبح شام
هوش مصنوعی: موهایت را بگشا تا دیگر هیچگاه صبح به شب تبدیل نشود. چهرهات را نشان بده تا دیگر هیچگاه شب به صبح برنگردد.
طرهٔ تو مغربست و چهرهٔ تو آفتاب. چهره بنما سهل باشدگو قیامت‌کن قیام
هوش مصنوعی: موی تو همچون غروب آفتاب زیباست و چهرهات همانند خورشید درخشان است. اگر چهرهات را نشان بدهی، کار سادهای است؛ اما اگر بخواهی خود را در روز قیامت به نمایش بگذاری، آن زمان ماجرا متفاوت خواهد بود.
تا به‌کی در حجره پنهانی چو غلمان در بهشتآخر ای نوباوهٔ حورا یکی بیرون خرام
هوش مصنوعی: چقدر باید در این اتاق پنهان بمانم، مانند جوانان بهشتی؟ ای دختر زیبا، کمی بیرون بیا و خود را نشان بده.
فکر ننگ و نام تاکی چنگ و جام آور به‌کفچنگ و جام ار هست باقی‌گو نباشد ننگ و نام
هوش مصنوعی: اگر به دنبال نام و ننگ هستی، به جای آن، از لذت زندگی و خوشیهای آن بهرهبر! چرا که وقتی از زندگی لذت ببری، دیگر از چیزی نمیتوانی خجالت بکشی و نگرانی از نام و ننگ نخواهی داشت.
عیش می‌روید به جای لاله امروز از زمینوجد می‌بارد به جای ژاله امروز از غمام
هوش مصنوعی: امروز بهجای گلهای لاله، شادی و خوشی در زندگی جاری است و بهجای بارش قطرات باران، شور و شوق از دل غمها بیرون میجهد.
روز مولود شهنشاهست و در روزی چنینهرکه غمگینست بر وی زندگی بادا حرام
هوش مصنوعی: روز تولد پادشاه است و در چنین روزی هر کسی که غمگین باشد، زندگیاش باید ممنوع باشد.
در چنین روزی که خون از وجد می‌جوشد به تندر چنین روزی‌که می از شوق می رقصد به جام
هوش مصنوعی: در روزی مانند امروز، که از شوق و احساس سرشار هستیم، خون در رگهایمان به جوش میآید و در چنین روزی، شراب به خاطر شادی و خوشحالی در جام میرقصد.
در چنین روزی که می‌جنبد ز وصل دوست دلدر چنین روزی‌که می‌پرد ز شوق جام‌کام
هوش مصنوعی: در چنین روزی که قلب به خاطر وصال دوست به تپش درمیآید و شور و شوق باعث میشود که انسان از شادی به پرواز درآید.
باده باید آنقدر خوردن که جای خون و خویمی‌دود اندر عروق و می‌تراود از مسام
هوش مصنوعی: باید آنقدر شراب نوشید که جای خون و روابط خانوادگی در رگها جریان یابد و از پوست بیرون بریزد.
لیک من از تنگدستی چون ندارم وجه میمست سازم خویش را از مدحت صدر انام
هوش مصنوعی: اما من از آنجا که پولی ندارم و تنگدستم، میسازم خود را با ستایش بزرگترین انسانها.
آفتاب دین و دولت حکمران شرق و غربآسمان ملک و ملت اعتضاد خاص و عام
هوش مصنوعی: این بیت به قدرت و نفوذ یک شخص یا حکومت در زمینههای مختلف اشاره دارد. این فرد، مانند آفتاب، در هدایت دین و ریاست بر جامعه و فرمانروایی بر سرزمینهای شرقی و غربی نقش دارد. او به پاس امور خاص و عمومی مردم توجه دارد و بر کل ملت و ملک تسلط دارد. در واقع، او نماد وحدت و قوت در جامعه است.
صدر اعظم بدر عالم شمس ملت تاج ملکغیث دولت غوث دین کان کرم کهف کرام
هوش مصنوعی: صدر اعظم مانند خورشید در آسمان ملت میدرخشد و تاج ملک و باران نعمتها برای دولت و دین است. او فردی است با بزرگواری و پناهگاه نیکوکاران.
آنکه کاخش از حوادث دهر را دارالامانوانکه بزمش از سوانح خلق را دارالسلام
هوش مصنوعی: کسی که خانهاش پناهگاهی برای حوادث زمانه است و کسی که محفلش آرامشبخش مشکلات و ناملایمات مردم است.
نامهٔ اقبال و دولت را به نامش افتتاحدفتر اجلال و شوکت را به تیغش اختتام
هوش مصنوعی: نامهای که به اقبال و شادی نوشته شده، با نام او آغاز میشود و دفتر افتخار و عظمت را با قدرت و شمشیرش به پایان میرساند.
روز مهرش سرو و سنبل روید از صحرا وکوهگاه جودش سیم وگوهر ریزد از دیوار و بام
هوش مصنوعی: در روزهایی که مهر و محبت در دلها می‌روید، از دشت و کوه گل و گیاه به بار میآید. در این روزها، بخشش و کرم او مانند جواهرات و نقره از دیوارها و بامها فرو میریزد.
سنگ را بیجاده سازد حزمش از یک التفاتخاک را فیروزه سازد عزمش از یک اهتمام
هوش مصنوعی: همت و ارادهی قوی انسان میتواند سنگ را شکسته و نرم کند و از سوی دیگر، توجه و عزم راسخ او میتواند خاک را به قیمتی شگفتانگیز تبدیل کند.
خامهٔ او ظم صد لشکر دهد از یک صریرخاطر او فتح صدکشورکند از یک مسام
هوش مصنوعی: قلم او قدرتی دارد که میتواند از یک حرکت، نیروی صد لشکر را به وجود آورد و از یک یادآوری، کشورها را فتح کند.
خلق را نگذاشتی یک لحظه جودش‌گرسنهگر ز امر حق نبودی فرض بر مردم صیام
هوش مصنوعی: تو نتوانستی به مردم یک لحظه هم آرامش بدهی، اگر از سمت حق نبود، انتظار روزهداری بر مردم بیجا بود.
پشه‌یی را باد اگر در عهد او سیلی زندخشم او تا روز حشر از بادگیرد انتقام
هوش مصنوعی: اگر باد به پشهای آسیب بزند، آن پشه تا روز قیامت از باد انتقام خواهد گرفت.
تا نظام ملک و دین را گشت کلک او کفیلتیرها درکیش ماند و تیغها اندر نیام
هوش مصنوعی: تا زمانی که نظام پادشاهی و دین به ثبات رسید، قلم او مسئول وکیلدار شد و تیرها در کیش او باقی ماندند و شمشیرها در نیام قرار گرفتند.
ای دل و دست ترا دریا وکان نایب منابای رخ و رای ترا خورشید و مه قایم مقام
هوش مصنوعی: ای دل و دست تو دریا است و من جانشین آن، ای چهره و اندیشه تو خورشید و ماه هستند که به جای هم قرار دارند.
هر جبینی راکه نبود داغ مهرت بر جبینباز زی پشت پدر برگردد از زهدان مام
هوش مصنوعی: هر کسی که بر پیشانیاش نشانی از محبت تو نباشد، در واقع به پشت پدرش برمیگردد و به اصل و نیاکانش برمیگردد.
گرمی مهر تو مور و مار را کردست صیدنرمی نطق تو وحش و طیر راکردست رام
هوش مصنوعی: محبت و گرمی وجود تو، باعث شده که مور و مار نیز در دام تو گرفتار شوند. زیبایی و لطافت کلام تو، وحش و پرندگان را نیز مطیع و آرام کرده است.
عاجزی از مالش موری اگرچه قادریکز دو تار مو نمایی بر سر شیران لجام
هوش مصنوعی: اگرچه میتوانی بر شیران زنجیر بزنی، اما عاجز از مال یک مورچه هستی.
برگها با نظم می‌رویند از اطراف شاخنوبهار عدلت از بس داده‌گیتی را نظام
هوش مصنوعی: برگها به شکل منظم و مرتب از دور و بر شاخهها می‌رویند، چرا که به خاطر عدالت بهاری، دنیا به نظم و ترتیب درآمده است.
مهر تو در هیچ دل نگذاشت جای آرزوبسکه شادی بر س شادی همی جست ازدحام
هوش مصنوعی: عشقت در دل هیچکس جایی برای آرزو نگذشته است، زیرا شادمانیهای بسیار زیاد، باعث میشود که شادیها هم در میان شلوغیها گم شوند.
زر ز جودت خوار شد چندانکه زال زر ز خشمزانزجار این لقب نفرین‌کند بر جان سام
هوش مصنوعی: زر به خاطر بخشندگیات در نظر دیگران کم ارزش شده، بهگونهای که زال (پدر رستم) از خشم و نفرت به تو این لقب نفرینآمیز را بر جان سام (پدر زال) می‌دهد.
صاحبا صدرا حدیثی طرفه دارم‌گوش‌کنزار و پژمان زال زر را دوش دیدم در منام
هوش مصنوعی: دوست من، من داستان جالبی برایت دارم. گوش کن! دیشب در خواب زال زر را دیدم، او بسیار نزار و پژمرده به نظر میرسید.
گفتمش زار از چه‌ای؟گفتا شنیدستم‌که زراز سخای خواجه شد چون خاک ره بی‌احترام
هوش مصنوعی: گفتم از چه چیز ناراحتی؟ گفت که شنیدم طلا از بخشش آقایان، مثل خاک جاده بی‌احترام شده است.
وینک اندر دخمهٔ تاری ز ننگ این لقبهر زمان از خشم نفرینها کنم بر جان سام
هوش مصنوعی: من در جایی تاریک و عمیق از ننگ این لقب به طور دائمی به خاطر خشم و نفرینهای دیگران بر جان سام، خنجر میزنم.
بر کمال قدرت یزدان بس این برهان توبر یکی مسندکنی جا با دو عالم احتشام
هوش مصنوعی: معنی این بیت این است که با توجه به عظمت و قدرت خداوند، دلیل کافی بر این موضوع وجود دارد که او میتواند در یک جایگاه قرار گیرد که با وجود دو جهان، هنوز به شکوه و عظمت خود ادامه دهد.
فقر را زافراط جودت بر گلو گیرد فواقخلق را از بوی خلقت در مشام افتد زکام
هوش مصنوعی: فقر به واسطه بخشش فراوانی که داری، بر گردن تو سنگینی می‌کند و بوی خلقت، در هوای مردم به مشامشان میرسد و باعث بیماری میشود.
تا حکیمان را حکایت از حدوثست و قدمتا فقیهان را روایت از حلالست و حرام
هوش مصنوعی: حکیمان درباره پیدایش و کهنگی چیزها سخن میگویند، در حالی که فقها به بیان مسائلی از حلال و حرام میپردازند.
ناصرت بادا شهنشه یاورت بادا خدایکشورت بادا به فرمان اخترت بادا به کام
هوش مصنوعی: اگر نصر و پیروزی نصیب تو باد، ای شاه. یار و همراه تو همیشه باشد. خداوند حفظت کند و بر اساس ستارهات، خوشبختی و خوشحالی برایت مقدر شود.