قصیدهٔ شمارهٔ ۲۳۹ - در ستایش مرحوم میرزا تقی خان رحمه‌الله گوید
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به مدح و ستایش امیر نظام، اتابک اعظم، پرداخته شده است. شاعر با بیان فضائل و ویژگی‌های برجسته امیر، به مقام والای او اشاره می‌کند و برتری او را بر دیگران نشان می‌دهد. او همچنین به وصف زمانه و تأثیر مثبت امیر بر جهان و ملت پرداخته و از جلالت و عدالتش سخن می‌گوید. شاعر می‌خواهد بی‌نظیری امیر را به تصویر بکشد و بیان کند که در دوره زمامداری او، جامعه در آرامش و عدالت به سر می‌برد. این شعر نشان‌دهنده عشق و ارادت شاعر به امیر و امیدواری او به تداوم حکومت عادلانه و فضل امیر است.
هرآنچه هست مه و سال و هفته و ایامخجسته بادا چون عید بر امیر نظام
هوش مصنوعی: هر چیزی که وجود دارد، ماه و سال و هفته و روزها، همهشان باید به مانند عید برای فرمانروا خوشایند و مبارک باشند.
مهین اتابک اعظم خدایگان صدورقوام ملت بدر زمانه صدر انام
هوش مصنوعی: مهین اتابک اعظم، که فرمانروای قدرت و اقتدار ملت در زمانهای پربار و فرخنده است.
زهی رسیده به جایی که با جلالت توجهان و صد چو جهان را کسی نپرسد نام
هوش مصنوعی: شگفتا که به آن مقام والایی دست یافتهای که نه تنها جهان، بلکه حتی بیش از آن نیز هیچکس نام تو را نمیپرسد.
به عهد عدل تو آهو خیال لاله کنداگر به دشت نهد پا به دیدهٔ ضرغام
هوش مصنوعی: اگر آهو در دشت راه برود، به خیال لاله و زیبایی تو نگاه خواهد کرد، چرا که در زمان عدالت و انصاف تو، حتی موجوداتی مانند آهو نیز قدرت تصور و خیالپردازی دارند.
مگر که کلک تو مهدست و ملک طفل رضیعکه تا نجنبد این‌یک نگیردی آلام
هوش مصنوعی: مگر اینکه زیبایی و هنر تو همچون مهدی باشد که کودکی در آن آرام گیرد، چرا که تا زمانی که این کودک تکانی نخورد، دردها و مشکلاتش برطرف نمیشود.
ز بس حروف و معانی بهم سبق جویندبه وقت مدح وام لکنت اوفتد به کلام
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه کلمات و معانی در زمان تعریف و تمجید با هم درگیر میشوند، سخن گفتن برایم دشوار می‌شود و زبانم بند میآید.
هنوز بر شب و روز زمانه مشتبهستکه مهر و ماه کدامست و طلعت تو کدام
هوش مصنوعی: هنوز برای من مشخص نیست که کدام یک از مهر و ماه در آسمان وجود دارند و کدام یک چهره توست.
نهفته راز دو گیتی به چشم فکرت توبر آن صفت که دو مغز اندرون یک بادام
هوش مصنوعی: رازهای دو جهان در نظر تو نهفته است، مانند دو مغز که درون یک بادام قرار دارند.
به روز باد چسان پشه می‌شود عاجزبه‌گاه مدح تو آنگونه عاجزند اوهام
هوش مصنوعی: در روزی که باد میوزد، چطور ممکن است پشهای ناتوان شود؟ در زمان ستایش تو، چنین ناتوانی برای خیالها و تصورات نیز وجود دارد.
عروس ملک‌جهان چون به عقد دائم تستحلال بر تو و بر هر که غیر تست حرام
هوش مصنوعی: زمانی که عروس دنیا به عقد تو درآمده است، بودن او حلال و مجاز برای توست و هرکس دیگر به جز تو، به او دسترسی ندارد و حرام است.
ز اختیار خود آن‌دم زمانه دست بشستکه در کف تو نهاد آسمان زمام مهام
هوش مصنوعی: زمانی که تو از اختیار خود خارج شدی و تسلیم اوضاع و احوال گشتی، آن زمان آسمان تمام امور را در دست تو قرار داد.
مسلمست که انجم سپر بیندازندچو تیغ زرین خورشید برکشد ز نیام
هوش مصنوعی: به وضوح پیداست که ستارهها از آسمان کنار میروند، همانطور که خورشید با درخشندگی خود از غلاف برمیخیزد.
جهان اگر به توگیرد سبق ملول مشوکه هم ز پیشی صفرست بیشی ارقام
هوش مصنوعی: اگر دنیا از تو جلو بزند و تو را خسته کند، ناراحت نشو؛ زیرا در آغاز نیز، صفر در برابر ارقام دیگر وجود دارد.
تو چون در آخر دور زمانه خلق شدیهمی حسد برد آغاز دهر بر انجام
هوش مصنوعی: تو در زمانی به دنیا آمدی که دورهای از زندگی بشر به پایان میرسد، از اینرو آغاز زندگیات باعث حسادت دوران قبل از تو به پایان آن شده است.
نه هر که تیر و کمان برگرفت و گرز و کمندبه وقعه گردد زال و به حمله گردد سام
هوش مصنوعی: هر کسی که سلاح برمیدارد و آماده جنگ می‌شود، لزوماً نمیتواند مانند زال در میدان نبرد باشد یا مثل سام به حمله برود.
به زور مرد مبارز بُرنده گردد تیغبه شور بادهٔ گلرنگ مستی آرد جام
هوش مصنوعی: مردی که با قدرت و شجاعت به میدان میرود، میتواند شمشیرش را به خوبی به کار گیرد. اما در عین حال، زیباترین و مسحورکنندهترین نوشیدنی با رنگ گل، او را به حالتی سرمست و شاداب میآورد.
نشان بازوی شیر خدا ز مرحب پرسکزو بنالد نز ذوالفقار خون‌آشام
هوش مصنوعی: از نشان قدرت و شجاعت علی (ع)، به مرحب بگو که او از ضربههای بیرحمانهاش ناله کرده است، چرا که ذوالفقار، شمشیر قدرتمند و خون‌آشام علی (ع)، او را به شدت مجروح کرده است.
اگر نه قوت بازوی حیدری بودیز ذوالفقار بدی شهره‌تر هزار حسام
هوش مصنوعی: اگر نیروی بازوی علی (حیدر) را نداشتی، شمشیر ذوالفقار هم نمیتوانست تو را به شهرت هزار حسام (شمشیرهایی دیگر) برساند.
سپهر عالی خواهد چو خاک پست شودبدین امید که روزی ببوسدت اقدام
هوش مصنوعی: آسمان بلند زمانی خواهد شد که زمین خوب و بدش به فراموشی سپرده شود، به این امید که روزی تو را به گرمی در آغوش بگیرم.
که گفت کام تو می‌بخشد آسمان و زمینکه آسمان و زمین هر دو را تو بخشی‌کام
هوش مصنوعی: هر دو دنیا، آسمان و زمین، به تو هدیه میدهند و همه چیز را به خواسته تو میبخشند.
اگر نه مهر تو پیوند جان به تن دادیگسسته بودی جان را علاقه از اجسام
هوش مصنوعی: اگر عشق تو نبود، جان من از بدن جدا میشد و دیگر هیچ علاقهای به مادیات نداشت.
اگر فضایل حلمت به‌کوه برخوانندهمی ز شرم چو ابرش عرق چکد ز مسام
هوش مصنوعی: اگر ویژگی‌های صبر و بردباریات را مانند کوهی برشمارند، از شرم چنان عرقی بر بدنت میچکد که مانند باران بر ابر.
جهان و هرچه درو هست با جلالت توچو رود نزد محیطست و دود پیش غمام
هوش مصنوعی: جهان و تمام موجودات آن به عظمت و شکوه تو مانند جویباری هستند که در برابر دریا قرار دارد و مثل دودی است که در برابر ابرها وجود دارد.
ز همّت تو جمادات نیز در طربندجماد را نبود گرچه روح در اندام
هوش مصنوعی: ز تلاش و اراده تو، حتی موجودات بیجان نیز شاد و خوشحال هستند؛ چرا که هرچند روحی در بدنشان نیست، اما تأثیر تو آنها را به وجد آورده است.
چنانکه روح نباشد عظام را لیکنبه تن هم از اثر روح زنده‌اند عظام
هوش مصنوعی: بدون وجود روح، استخوانها مردهاند، اما به دلیل تأثیر روح، استخوانها هم زنده‌اند.
میان اینهمه رایات کفر در عالمتو برفراشتی اعلام دولت اسلام
هوش مصنوعی: در میان همه پرچمهای کفر در دنیا، تو پرچم دولت اسلام را برافراشتهای.
چو شیر غژمان تب داشتم مگیر آهوبرین قصیده‌که طبعم بدیهه کرد تمام
هوش مصنوعی: چون شیر بیتابی داشتم، از تو خواهش میکنم که این شعر را از دست ندهید؛ زیرا به طور ناگهانی و به آسانی از احساساتم سروده شده است.
منم پیمبر نظم و پیمبران را نیستبه فکرکردن حاجت چو دررسد الهام
هوش مصنوعی: من پیامآور شعر و نظم هستم و دیگر پیامآوران نیازی به فکر کردن ندارند، زیرا الهام به آنها در میرسد.
مرا بپرور کاین شعرها که می‌شنویبود چو عمر تو پاینده تا به روز قیام
هوش مصنوعی: مرا پرورش بده، چرا که این اشعاری که میشنوی، مانند عمر تو باید جاودانه بمانند تا روز قیامت.
همیشه تا که پری را ز آهنست گریزهماره تاکه عرض را به جوهرست قوام
هوش مصنوعی: همیشه تا زمانی که پری از آهن ساخته شده است، باید از او دوری جست، زیرا تا زمانی که وجود چیزها به ذات و جوهرشان استوار باشد، باید در جستجوی آنها بود.
به طلعت تو شود شام دوستان تو صبحبه هیبت تو بود صبح دشمنان تو شام
هوش مصنوعی: چهره تو شب دوستانت را به صبح تبدیل می‌کند و حضور تو صبح دشمنانت را به شب میآورد.
ترا خدای معین باد و پادشاه ناصرترا سعود قرین باد و روزگار غلام
هوش مصنوعی: خداوند یاور و حامی تو باشد و پادشاهی تو را امداد دهد. امیدوارم روزگار خوشی و سعادت در کنار تو باشد و روزهایت پر از کامیابی.