قصیدهٔ شمارهٔ ۲۴۸ - و له فی‌المدیحه
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به زیبایی‌ها و ویژگی‌های معشوق خود می‌پردازد و او را با صفاتی چون دلنواز، دلفریب، و آفرینش‌گر وصف می‌کند. شاعر از جذابیت چهره، زلف، و چشمان او سخن می‌گوید و عشقش را سرشار از شور و غم توصیف می‌کند. او همچنین به دشواری‌های عشق و تأثیر عواطف بر روح فرد اشاره می‌کند. شاعر در انتها به این نتیجه می‌رسد که عشق و زیبایی واقعی را باید با دل و جان درک کرد و از ظواهر دوری گزید.
به طور کلی، این شعر تجلی احساسات عمیق و عشق آتشین شاعر به معشوق خود است.
بارک‌الله بارک‌الله زان بت پیمان‌شکنشوخ‌کشمر شمع خلخ‌شاه چین‌ماه ختن
هوش مصنوعی: خدایا، خدای من، چه نیکو است اینکه آن معشوقه زیبا و فریبنده، که طناز و بیوفا است، همچون شمعی در دل شب میدرخشد و زیباییاش باشکوه و دلربا است.
بارک‌الله بارک‌الله زان حریف تندخوفتنهٔ دل آفت دین شور جان آشوب تن
هوش مصنوعی: خداوند متعال، رحمت و برکتش بر این حریف تندخو باد؛ زیرا او در دل فتنهای بهوجود میآورد که ایمان و دین را در تنگنای چالش قرار میدهد و جان آدمی را در آشفتگی و اضطراب فرو میبرد.
بارک‌الله بارک‌الله زان نگار نازنیندلنواز و دل‌گداز و دلفریب و دل‌شکن
هوش مصنوعی: خدا پربرکت کند آن دلبند زیبا و دلنواز که دل را شاد و گاهی هم میشکند.
بارک‌الله بارک‌الله زان بت عابدفریبماه‌چهر و سست‌مهرو مخت‌روی و راهزن
هوش مصنوعی: خداوند برکت دهد، خدایا برکت بده، به خاطر آن معشوق زیبا و فریبنده که چهرهای چون ماه دارد و به راحتی دلها را میرباید و در مسیر عشق، همچون راهزنی عمل می‌کند.
بارک‌الله زان بتی کز عکس موی و روی اوبوم و پر سنبلست و بام و در پر یاسمن
هوش مصنوعی: تقدیر و سپاس از آن معشوقی که زیبایی موی و چهرهاش، زمین را همچون باغی سرسبز و پر از گلهای خوشبو می‌کند و درب و پنجرهها را از عطر یاسمن پر میسازد.
چشم‌او یک چرخ‌بیدادست و یک گردون جفازلف‌او یک‌دهرآشوب‌است‌و یک گیتی فنن
هوش مصنوعی: چشم او مانند چرخش ظلم است و زلفش به گونهای است که میتواند دهر را به آشوب درآورد و جهانی را نابود کند.
گه قمر دزدد زگردون کاین مرا دلکش جمالگه سمن آرد ز بستان کاین مرا سیمین بدن
هوش مصنوعی: گاه قمر از آسمان به دامان من میافتد، چونکه زیباییاش دلنواز است. گاه نیز گلها از باغ میآیند و به خاطر زیبایی چهرهام به من هدیه میدهند.
آن قمر را نرم‌نرمک جا دهد زیرکلاهوان سمن را اندک اندک پوشد اندر پیرهن
هوش مصنوعی: آن ماه زیبا به آرامی زیر کلاه جا میگیرد و آن گل خوشبو به تدریج در لباس پنهان میشود.
گر به یک پا می خرامد سرو من عیبش مکنهم به یک پا می‌خرامد سروناز اندر چمن
هوش مصنوعی: اگر سرو زیبای من با یک پا راه میرود، عیبش را نگیر. حتی سروناز هم در باغ با یک پا به ناز راه میرود.
هرکجا زلفش همه تاب و خم و پیچ و شکنجهرکجا عشقش همه رنج و غم درد و محن
هوش مصنوعی: هر جا که زلف او به زیبایی و ناز است، عشقش همواره با خود رنج و درد و مشکل به دنبال دارد.
می‌کشید در پا سر زلفش از آن روگاهگاهپای او در راه می‌لغزد ز زلف پرشکن
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر از زیبایی و دلربایی معشوق خود سخن می‌گوید. او توصیف می‌کند که چگونه تارهای زلف معشوق به هر طرف میافتند و گاهی باعث میشوند که پای او در راه بلغزد. این تصویر نمادین نشاندهندهی جذابیت و فریبایی معشوق است که گویی بر زندگی و احساسات شاعر تاثیر میگذارد.
نی خطاگفتم ازان می‌لغزدش پا در خرامکاو بود مانند ما پابست زلف خویشتن
هوش مصنوعی: من به اشتباه گفتم که او از روی میچرخد، اما در واقع او مانند ما به زلف خود وابسته است و نمیتواند حرکت کند.
یا دل پر درد ما را کرده از بس پایمالگشته پای نازکش از درد دلها ممتحن
هوش مصنوعی: ای دل سختیکش ما، از شدت دردی که داریم، به خاطر نازکدلی او، مدام مورد آزمایش قرار گرفتهایم.
یا برای آنکه او از درد ما آگه شودپای‌بست‌درد ما کردشخدای‌ذوالمنن
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که خداوند به خاطر آگاه شدن از دردهای ما، خود را درگیر مشکلات ما کرده است. یعنی خداوند با محبت و رحمتش به ما نزدیک شده و در نگرانیهای ما شریک شده است.
یاکند تقلید سرو و نارون کاندر بهارهم به یک پا می‌چمند از ناز سرو و نارون
هوش مصنوعی: درخت سرو و نارون به خاطر زیبایی و ناز خود در بهار، حتی وقتی که یکی از پاهایشان را بلند کردهاند، همچنان با شکوه و زیبایی به رقص در میآیند.
یا سر پا می‌زند بر خاک یعنی کای زمینوجد کن کاندر تو دارد همچو من ماهی وطن
هوش مصنوعی: ای زمین، از شوق زنده شو و به وجد بیفت؛ زیرا در تو همچون من، جانی به نام وطن وجود دارد که باید از آن به شوق آمد.
لکنتش گر در سخن‌بینی‌مشو غمگین‌ازآنکدر دهان نوشش از تنگی نمی‌گنجد سخن
هوش مصنوعی: اگر در صحبت کردن او لکنتی دیدی، نگران نشو؛ زیرا که واژهها به دلیل پر بودن دهانش به راحتی نمیتوانند خارج شوند.
گوهر گفتار او از درج دل خیزد درستلیک صدجا بشکند چون می‌برآید از دهن
هوش مصنوعی: نکتههای بیان شده توسط او از عمق دل برمیخیزد و صادقانه است، اما گاهی به خاطر ناپایداری زبانش دچار کجفهمی میشود و مفهومش کاملاً انتقال نمییابد.
بسکه تنگست آن دهان بربسته راه‌گفتگولیک از وی گفتگوها خیزد از هر انجمن
هوش مصنوعی: این دهان که بسته است و گفت و گو در آن سخت است، اما با این حال از آن گفتگوها و مباحث متنوعی در هر جمعی به وجود میآید.
بارک‌الله از دو چشم اوکه تا دیدم به چشمچشم بر بستم ز هوش و فکرت و فهم و فطن
هوش مصنوعی: خداوند را شکر که آن دو چشم زیبا را دیدم، چون به آنها نگاه کردم، تمام هوش و فکر و درکم را از دست دادم.
مرحبا ابروی دلبندش که نتواند کشیدبا هزاران جهد آن مشکین‌کمان را تهمتن
هوش مصنوعی: خوش آمد به ابروی زیبای محبوبش که هیچکس به سختی نمیتواند آن کمان سیاه را بکشاند.
در تمیز قبله هر کس را بباید اجتهادو اندرین معنی نباید خلق را تقلید و ظن
هوش مصنوعی: هر کس باید در شناخت قبله خود تلاش کند و برای این موضوع نمیتوان به نظر دیگران اعتماد کرد یا صرفاً بر اساس گمان عمل کرد.
من نمودم جهدها تا یافتم کابروی اوقبلهٔ اهل دلست و سجده‌گاه مرد و زن
هوش مصنوعی: من تلاش زیادی کردم تا او را پیدا کنم؛ او مکان مقدس افرادی است که به دل مشغولند و جایگاه عبادت مردان و زنان به شمار میآید.
مسلمست آنکس که رو آرد به محراب ای شگفتکافرم من تا شدست آن ابروان محراب من
هوش مصنوعی: به وضوح مشخص است که کسی که به محراب میآید، مسلم است. اما برایم شگفتانگیز است که من کافر شدم، زمانی که آن ابروان به سمت محراب من آمدند.
شد دو روزی تا دلم را می‌کشد ابروی اووان اشارتها که در هر یک دوصد مکرست و فن
هوش مصنوعی: دو روزی است که ابروی او دلم را به خودش مشغول کرده و آن اشارهها که او می‌کند، هر کدام هزاران ترفند و حقه در خود دارند.
هرچه می گویم دلا بر جای خویش آرام گیرکان‌صنم عابدفریبست آن پری پبمان‌شکن
هوش مصنوعی: هر چیزی که میگویم، ای دل، در محل خودت آرام بگیر، زیرا آن معشوق فریبندهات، آن پری، همیشه حواسها را به هم می‌زند و دلها را میشکند.
راه بی‌حاصل مپوی و یار بی پروا مجویتخم در خارا میفشان خشت بر دریا مزن
هوش مصنوعی: در تلاش برای دستیابی به هدفهای بیفایده نباش و به دنبال دوست نترس و بیخیال نرو. مثل این است که در سنگها بذر بکشی یا آجر به دریا بیندازی؛ هیچ سودی نخواهد داشت.
دل مرا گوید برو قاآنی از من دست شویتخم بدنامی مکار و تار ناکامی متن
هوش مصنوعی: دل من به من می‌گوید که از اینجا برو، قاآنی. از من دور شو و تخم بدنامی و ناکامی را کنار بگذار.
گر دلی درکار داری رو به سیم و زر بخرور نداری سیم و زر بستان ز میر مؤتمن
هوش مصنوعی: اگر در دل خود خواستهای داری، به سمت مال و ثروت برو و بخر. اما اگر ثروت نداری، از آنچه که داری و معتبر است، بهرهمند شو.