قصیدهٔ شمارهٔ ۲۸۶ - در ستایش شاهزادهٔ آزاد شجاع السلطنه مرحوم حسنعلی میرزا طاب لله ثراه فرماید
هوش مصنوعی: این شعر به بیان احساسات شاعر نسبت به پسرعمو و رابطه پیچیده‌اش با او می‌پردازد. شاعر از یک سو دچار رنج و غم است و از سوی دیگر، پسرعمو را منبع شادی و خوشبختی می‌داند. او زندگی خود را با زندگی پسرعمو مقایسه کرده و به تضادهای موجود در احساساتشان اشاره می‌کند. شاعر خود را در موقعیتی ضعیف و ستمکش می‌بیند و پسرعمو را ستمگر و دارای قدرت. با وجود این مشکلات، شاعر نمی‌تواند از عشق و وابستگی‌اش به پسرعمو دست بکشد و به او احترام و محبت می‌ورزد. او خودش را در حالی وصف می‌کند که با وجود عزت و مقامش، در برابر پسرعمو خجالت‌زده و ناتوان است. در نهایت، اظهار می‌دارد که دعا برای خوشبختی پسرعمو، آرزوی قلبی اوست.
آوخ آوخ‌که شد پسرعم منمایهٔ رنج و محنت و غم من
هوش مصنوعی: متأسفانه، پسرعمویم باعث ایجاد درد و مشکلات زیادی برای من شده است.
من شده شادی مجرّد اواو شده غصهٔ مجسم من
هوش مصنوعی: من به شدت خوشحال و شاداب از او هستم و او به شکل واقعیتری از غم و اندوه نمایان شده است.
هم ز من عشرت پیاپی اوهم از و غصهٔ دمادم من
هوش مصنوعی: عشق او برای من زندگی پر از شادی و خوشی به ارمغان آورده، در حالی که غم و اندوه دائمی من هم به خاطر اوست.
هرچه از من به دیگرن بخشدشده از خرج‌کیسه حاتم من
هوش مصنوعی: هر چیزی که من به دیگران میبخشم، از دسترنج و ثروت من برمیآید.
من چو سهرابم اوفتادهٔ اوگشته او چیره دست رستم من
هوش مصنوعی: من مانند سهراب هستم که بر زمین افتاده و او (سهراب) در برابر رستم، یعنی من، شکست خورده است.
او ستمکار و من ستمکش اومن عزادار و او محرم من
هوش مصنوعی: او به من ظلم می‌کند و من در برابرش مظلوم هستم؛ من در اندوه و عزاداری هستم و او برای من در این موقعیت، کسی نزدیک و محرم است.
پای من ایستاده تا هرجاگر بسورست اگر به ماتم من
هوش مصنوعی: پای من برای هر جا آماده است، حتی اگر در آنجا سوگواری باشد.
شیوهٔ من خلاف شیوهٔ اوعالم او ورای عالم من
هوش مصنوعی: روش من با روش او متفاوت است و دانش او فراتر از فهم من است.
هر دم از باد او پریشانستیک جهان خاطر فراهم من
هوش مصنوعی: هر لحظه از وزش باد او، همه جا پر از هیجان و ناآرامی است، در حالی که من یک دنیا خاطرات و احساسات جمع کردهام.
لیک با این هه عزیزترستاز دل و دیدهٔ مکرم من
هوش مصنوعی: اما با این حال، او برای من از دل و چشمانم عزیزتر است.
دست ازو برنمی‌توانم داشتکاو بهر حال هست محرم من
هوش مصنوعی: من نمیتوانم از او جدا شوم، چون به هر حال او رازدار من است.
خجلم زانکه خدمتی نشدستبه وی از عزم نامصمّم من
هوش مصنوعی: برایم شرمآور است که نتوانستم به او خدمت کنم و این به خاطر نداشتن اراده و تصمیم قاطع من است.
چشم دارم که خوانمش سگ خویششاه دوران خدیو اعظم من
هوش مصنوعی: من چشمی دارم که به آن نگاه میکنم و به آن سگ خودم را میخوانم؛ سرباز وفادار من که پادشاه دوران و بزرگترین فرمانروای من است.
شیر اوژن حسن شه آنکه ازوستدرفشان نطق عیسوی دم من
هوش مصنوعی: شیر اوژن حسن، بهترین و برجستهترین کسی است که سخن او مانند سخن عیسی تأثیرگذار و دلنواز است.
آنکه گوید قضا نموده مدامفتح ونصرت قرین پرچم من
هوش مصنوعی: کسی که بگوید در همه حال، سرنوشت و کامیابی همیشه با پرچم من همراه است.
شاه سیاره در خوی خجلتاز چه از شرم رای محکم من
هوش مصنوعی: بیت به این معناست که چرا سیارهی شاه (که به خورشید اشاره دارد) از خجالت و شرم من که دارای اراده و تصمیم قوی هستم، خجالت میکشد. این نشاندهندهی قدرت و اعتماد به نفس شخصی است که احساس می‌کند حتی خورشید هم در برابر او شرمنده است.
عقل موسی و ذات من هرونجود عیسی و طبع مریم من
هوش مصنوعی: من دارای عقل و فهمی مانند موسی هستم، و از خصلت بخشندگی و سخاوت عیسی بهرهمندم، همچنین طبیعی چون مریم دارم.
گردن گردنان هفت اقلیمبستهٔ خم خام پرخم من
هوش مصنوعی: گردنهای بزرگ و بارز در هفت اقلیم تحت تأثیر و در چنگال خمیدهی من هستند.
چون سلیمان تمام روی زمینزیر خضرا نگین خاتم من
هوش مصنوعی: چون سلیمان، همهی زمین در دست من است و من همانند نگین بر روی این زمین میدرخشم.
آسمان زی حریم من پویدکعبه درگاه و لطف زمزم من
هوش مصنوعی: آسمان زیبا در حریم من میچرخد و کعبه به عنوان درگاه من و لطف و رحمت من همچون آب زمزم است.
نی خدایم ولی خداوندمملک دوران فضای عالم من
هوش مصنوعی: نی، من خدای خودم هستم، ولی در عین حال خداوندی دارم که ملک و فرمانروایی زمان و فضای جهان را در دست دارد.
نفخهٔ لطف من بهشت برینشعلهٔ قهر من جهنم من
هوش مصنوعی: لطف و محبت من به مانند بهشتی است، در حالی که خشم و غضب من مانند جهنم میسوزد.
قدرم حکم محکمست ولیتیغ هندی قضای مبرم من
هوش مصنوعی: قدرت من استوار و قوی است، اما سرنوشت و تقدیر من غیرقابل تغییر و قطعی است.
خسروا ایدر از ستایش توقاصر آمد بیان ابکم من
هوش مصنوعی: ستایش تو به قدری بزرگ و عظیم است که من، با زبان بیزبانم، قادر به بیان آن نیستم.
به که باشد دعای دولت توشیوهٔ خاطر مسلم من
هوش مصنوعی: بهتر است که دعا و خواستههای تو برآورده شود، زیرا این موضوع آرامش خاطر من را تأمین می‌کند.
باد یار تو تا به روز قیاملطف پروردگار اعلم من
هوش مصنوعی: بادِ یار تو تا روز قیامت که لطف خداوند برترین خواهد بود، در کنار توست.