قصیدهٔ شمارهٔ ۳۲۱ - در مدح شاهزاد‌ه حسنعلی میرزای شجاعالسلطنه فرماید
هوش مصنوعی: شعر درباره‌ی احترام و ستایش از بزرگانی است که در تاریخ سرزمین‌ها نقش مهمی ایفا کرده‌اند. در آن به زیبایی‌های طوس و خاوران و به ویژه اهمیت کابل، خوارزم، بخارا و هند اشاره شده است. شاعر از صفاتی چون شجاعت و عدالت و همچنین از نتیجه‌های پیروزی و افتخار سخن می‌گوید. او بر این باور است که با ظهور این بزرگواران، وضعیت کشورها متحول می‌شود و دشمنان به زانو در خواهند آمد. در نهایت، اشاره به بزرگی و اهمیت شاه و نقش او در راهنمایی و نجات مردم دارد و به همت و شخصیت‌های بزرگ در تاریخ می‌پردازد. شاعری این کار را به زیبایی و با زبان پر از تمجید و تشبیهات هنرمندانه انجام می‌دهد.
بناز ای طوس بر راز و ببال ای خاوران بر ریکه از ری زی تو کرد آهنگ‌زینت بخش تاج کی
هوش مصنوعی: ای طوس، به زیبایی‌های خود ببال و ای خاوران، به افتخاراتت افتخار کن، زیرا از ری، به خاطر تو، به دنبال زینت بخش تاج پادشاهی آمده است.
نک ای‌کابل خدا از کشور کابل برون‌کش پانک ای خوارزم‌شه از کشور خوارزم گم کن پی
هوش مصنوعی: ای مرد خدا از سرزمین کابل خارج شو و پای خود را در آنجا نگذار، ای شاه خوارزم، از سرزمین خوارزم دور شو و آثار خود را در آنجا مخفی کن.
نک ای میر بخارا ترک تاج و تخت فرماهاننک ای فرمان‌روای هند بدرود کُله کَن هی
هوش مصنوعی: ای فرمان‌روای بخارا، تاج و تخت را ترک کن و ای پادشاه هند، با کمال احترام خداحافظی کن.
رسدآنکو خروش چنگ در گو‌شش سرود چنگرسید آنکو نوای نای در هوشش نوای نی
هوش مصنوعی: کسی که صدای چنگ را میشنود، به سرعت درک میکند که موسیقی چه احساسی دارد. همچنین آنکه صدای نی را میشنود، به راحتی میتواند معنای آن نوا را درک کند.
رسید آنکو بمیرد زآب تیغش هرکه در عالمخلاف آنکه هم از آب باشدکل شئی حی
هوش مصنوعی: آن که با ظلم و ستم زندگی میکند، به زودی به سرنوشت خود میرسد. هر کسی در دنیای خود، ناتوانیهای خود را تجربه میکند و هیچ چیز نمیتواند از واقعیت فرار کند. زندگی همه موجودات به نوعی به آب و حیات وابسته است.
رسید آنکو سنان قهر آن شاخ الم را بنرسید آنکو بهار عدل آن کشت ستم را دی
هوش مصنوعی: آن کسی که با شمشیر خود، قهر و خشم را به پایان میرساند، همان کسی است که بهار عدالت را به سرزمین ستم میآورد.
حسن‌شاه غضنفر فر شجاعالسلطنه کز جانقضا مامور امر او قدر محکوم حکم وی
هوش مصنوعی: حسن‌شاه غضنفر، فرمان‌روای شجاع، که برای انجام وظیفهاش از طرف سرنوشت منصوب شده و قدر او بهطور حتمی تعیین شده است.
یمی از خون شود هامون اگر خونخواره تیغ اونمی‌از خون‌هردشمن‌که‌وقتی‌خورده‌ازد قی
هوش مصنوعی: اگر تیغ او خونآشام نباشد، هامون به یک دریا خون تبدیل می‌شود؛ چون وقتی دشمن را میزند، خونش را میمکد.
دوان‌اندر رکابش‌بخت‌و عون و فتح و فیروزیبه‌طیب و طوع و جان و دل به شوق و مهر و عرق و پی
هوش مصنوعی: در دویدن به دنبال او، بخت و یاری و پیروزی با خواست و عشق و دل و جان همراه است.
چنان جوشد ز بیم ناچخش خون در تن اعداکه اندر خمّ قیرآگین به خوان میگساران می
هوش مصنوعی: خون در بدن دشمنان آنچنان میجوشد که گویی در ظرفی پر از قیر در حال نوشیدن شراب هستند.
فنای هرچه لاشیئی از بقای ذات او ممکنبقای هرچه ممکن از فنای تیغ او لاشی‌ء
هوش مصنوعی: هر چیزی که وجود ندارد، به خاطر وجود او فنا می‌شود. و هر چیزی که ممکن است، به خاطر قدرت او از بین میرود.
جهاندارا تویی کز جود دست گوهرافشانتبه‌گیتی نام حاتم‌کرده ناموس عرب را طی
هوش مصنوعی: ای جهانآفرین، تو هستی که با بخششهای بینظیرت، در دنیا نام حاتم طایی را زنده کردهای و عزت و کرامت عرب را به نمایش گذاشتهای.
بجز اندر پی الّا نیاید در بیانت لابجز در عرصهٔ هیجا نگردد بر زبانت نی
هوش مصنوعی: جز در پیست عشق، بیان تو به جایی نمیرسد و خارج از دایرهی این هیجان، هیچ چیزی بر زبانت نمیآید.
به‌کافر دز، به کین بدکنش چون آاختی صارمچه صارم کز شرار ریختی از چهر آتش‌خوی
هوش مصنوعی: اگر به فردی ناپاک و بد کردار آسیب برسانی، مانند آتشفشانی میمانی که از چهرهاش آتش و شرار میریزند.
هزیمت در هزیمت خصم را از جام تا ملتانغنیمت در غنیمت مر ترا از خاوران تا خوی
هوش مصنوعی: در نبرد، شکست دشمن را از جایی تا جایی، فرصتی مناسب برای خودت محسوب کن و از این فرصت تا دیگر مناطق بهرهمند شو.
خیام آسمان با نسبت زرین خیام توچو والاخرگهی‌افراشه‌زاطلس‌به‌گردش حی
هوش مصنوعی: آسمان در مقایسه با کیفیت ناب زندگی تو به قدری ارزشمند و بالا است که مانند یک پارچهی گرانبهای آسمانی که در حال حرکت است، میدرخشد.
که یارد جز تو گمراهان دولت را نماید رهکه برهاند مضلین را بغیر از مصطفی از غی
هوش مصنوعی: هیچ کس جز تو نمیتواند راه را به گمراهان نشان دهد و آنها را نجات دهد به غیر از مصطفی.
شها زین پیش‌کز خاور سپردی راه اسپاهانفزودی رونق زاینده‌رود و اعتبار جی
هوش مصنوعی: ای معشوق، تو از دیار خاور به سمت اصفهان حرکت کردی و این باعث افزایش رونق زاینده‌رود و اعتبار شهر جی شد.
ولی اکنون که دیگر باره راندی باره زی خاورچو خاک افسرد آب آن و آب خاک این شد طی
هوش مصنوعی: اما اکنون که بار دیگر به سمت خاور رفتی، مانند خاکی که آبش را از دست داده، احساس میکنم که آب و خاک هر کدام به حال خود افتادهاند.
از ایدر خاوران با عرش اعظم داوری داردز یمن مقدمت ای شاه فرخ‌فال نیکوپی
هوش مصنوعی: از سمت خاور زمین تا عرش آسمان، تو پیوندی برای عدالت داری، ای شاه خوشبخت و نیکوکار، خوش آمدی از یمن.
ثنای شاه را قاآنیا پایان نه می‌جوییسخن بیهوده بر مقدار فهم خویشتن تاکی
هوش مصنوعی: مدح و ستایش پادشاه هرگز پایانی ندارد. در این راه، سخن گفتن بیهوده و خارج از درک و فهم خود را تا کی ادامه خواهی داد؟
الا تا کس نیابد آیت تکمیل در ناقصالا تا کس نجوید پرتو خورشید را از فی
هوش مصنوعی: تا زمانی که کسی نشود به کمال و کامل دست نیافته، هرگز نمیتواند نور خورشید را از وجود ناقص به دست آورد.
خزان نیکخواه از رشح ابر همّتت آریبهار بدسگال از برگریزان حسامت دی
هوش مصنوعی: خزان به خاطر مهربانی تو از باران سعی و تلاش تو به وجود آمده است، و بهار به خاطر دشمنی تو از ریختن برگها به وجود آمده است.