غزل شمارهٔ ۷۸
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و هوای میخانه و عشق و وجدانی می‌پردازد. شاعر از ساقی می‌خواهد که شرابی الهی را برای سازندگی دل‌ها بیاورد. در این میخانه، صحبت از نان کم می‌شود و فقط آب را دارای اهمیت می‌دانند. عشق و زیبایی، زشتی‌های زندگی را به گلزار تبدیل می‌کند و موج عشق می‌تواند جسم خاکی را دگرگون سازد. همچنین به رابطه انسان با عالم معانی و با خدا اشاره می‌شود و این که در دنیای خواب و بی‌خبری، افراد الهی و آگاه متفاوت‌اند. در انتها، شاعر بر اهمیت گسستن از ظواهر و رسیدن به حقیقت تأکید می‌کند و از ناامیدی استنکار می‌کند.
ساقی ز شراب حق پر دار شرابی رادرده می ربّانی دل‌های کبابی را
هوش مصنوعی: ای ساقی، از می حق در جامم بریز و دل‌های سوخته و داغدار را تسکین ده.
کم گوی حدیث نان در مجلس مخمورانجز آب نمی‌سازد، مر مردم آبی را
هوش مصنوعی: در جمع افرادی که مست هستند، از صحبت درباره نان و معیشت کم بگو، زیرا در آنجا تنها آبی وجود دارد که برای آنها می‌تواند مناسب باشد.
از آب و خطاب تو، تن گشت خراب توآراسته دار ای جان، زین گنج خرابی را
هوش مصنوعی: به خاطر صحبت و محبت تو، جانم در حال و روزی خراب شده است. عزیزم، این ویرانی را با زیبایی خودت آرایش کن و به آن جلوهای تازه ببخش.
گلزار کند عشقت، آن شورهٔ خاکی رادُر بار کند موجت، این چشم سحابی را
هوش مصنوعی: عشق تو به باغی زیبا تبدیل می‌کند این دشت خشک و بیثمر را و امواجی که از تو برمیخیزد، این جسم مادی را مانند ابر سبک و زودگذر میسازد.
بفزای شراب ما، بربند تو خواب مااز شب چه خبر باشد؟ مر مردم خوابی را
هوش مصنوعی: بیشتر شراب بده و خواب ما را بربند، شب چه خبر از ما دارد وقتی که مردم در خوابند؟
هم‌کاسه مَلَک باشد، مهمان ِ خدایی راباده ز فلک آید مردان ثوابی را
هوش مصنوعی: اگر کسی از دستِ قدرتمندانی مثل پادشاهان و بزرگانی که در موقعیتی ویژه قرار دارند، پذیرایی کند، نعمت و برکت از آسمان به او میرسد و او به درستی و خوبی نزد خداوند خواهد رسید.
نوشد لب صدیقش ز اکواب و اباریقشدر خم تقی یابی آن بادهٔ نابی را
هوش مصنوعی: دوستش از جامها و ظرفهایش مینوشد و در گلیمی که دانی، آن شراب ناب را خواهی یافت.
هشیار کجا داند؟ بی‌هوشیِ مستان رابوجهل کجا داند؟ احوال صحابی را
هوش مصنوعی: آدم هشیار چه میداند حال کسانی را که بیخبر و مست هستند؟ چطور می‌تواند اوضاع و احوال دوستانش را درک کند؟
استاد خدا آمد، بی‌واسطه صوفی رااستاد کتاب آمد صابی و کتابی را
هوش مصنوعی: استاد اصلی و حقیقی آمد، بدون هیچ واسطهای. صوفی کسی را به عنوان استاد خود قبول کرده و کتابی را در دست دارد که به او آموخته است. اینجا تأکید بر اهمیت منبع اصلی دانش و دانشآموزی بدون واسطه است.
چون محرم حق گشتی، وز واسطه بگذشتیبربای نقاب از رخ، خوبانِ نقابی را
هوش مصنوعی: زمانی که به درک عمیق و نزدیکی به حقیقت رسیدی و از دنیای ظواهر فراتر رفتی، میتوانی پردهها را کنار بزنی و زیباییهای واقعی را مشاهده کنی.
منکر که ز نومیدی گوید که «نیابی این»بند ِ ره او سازد آن گفتِ نیابی را
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر ناامیدی میگوید که «نمیتوانی به این هدف برسی»، خود را به بیراهه میکشاند. او با چنین حرفهایی، راهی را برای دسترسی به اهدافش میبندد.
نی باز سپید‌ست او، نی بلبل خوش‌نغمهویرانهٔ دنیا به آن جغد غرابی را
هوش مصنوعی: این شاعر به زیبایی و نیکی در زندگی اشاره دارد و به تمایز میان نشانههای مثبت و منفی می‌پردازد. او از یک پرنده سفید به عنوان نماد خوشی و نشاط یاد می‌کند و در مقابل، جغدی را به عنوان نماد غم و نابودی در این دنیا مطرح می‌کند. این بیان نشاندهنده تضادهایی است که در زندگی وجود دارد؛ از زیباییها و امیدها تا افسردگی و ناامیدی.
خاموش و مگو دیگر مفزای تو شور و شرکز غیب خطاب آید جان‌های خطابی را
هوش مصنوعی: سکوت کن و دیگر چیزی نگو، زیرا که هیچ اندوختهای از شوری و هیجان نداشته باشی که از عالم غیب، نداهایی به جان‌های نداگوش منتقل می‌شود.