غزل شمارهٔ ۴۶۳
این شعر مولانا بیانگر سیر عرفانی روح انسان است که از مبدأ الهی به عالم جسمانی آمده و اکنون مشتاق بازگشت به موطن اصلی خود، یعنی عالم ملکوت است. شاعر تأکید دارد که انسان از گوهر پاک الهی برخوردار است و منزلگاه حقیقی او فراتر از عالم ماده و حتی فرشتگان است. عشق الهی پیوسته انسان را به بازگشت و وصال دعوت می‌کند و راه این سلوک، فداکاری، گذشت از نفس و پیروی از پیامبر اکرم (ص) به عنوان راهبر این قافله است. نهایت این مسیر، رهایی از قالب جسمانی و رسیدن به دیدار و وصال حق است.
هر نفس آواز عشق می‌رسد از چپ و راستما به فلک می‌رویم عزم تماشا که راست
هر لحظه از همه جهات، صدای دعوت عشق به گوش جان می‌رسد. مولانا میگوید که ما در مسیر سلوک روحانی، هدفمان رسیدن به عالم بالا (فلک) است و عزم دیدار حق داریم.
ما به فلک بوده‌ایم یار ملک بوده‌ایمباز همان جا رویم جمله که آن شهر ماست
روح انسانی از اصل الهی و عالم قدس آمده است و ما غریبه این جهان خاکی نیستیم، بلکه وطن اصلیمان عالم معنا و ملکوت است و باید دوباره به آنجا بازگردیم.
خود ز فلک برتریم وز ملک افزونتریمزین دو چرا نگذریم منزل ما کبریاست
مولانا تأکید می‌کند که حقیقت انسان از افلاک و فرشتگان هم برتر است و جایگاه او عرش و مقام قرب الهی (کبریا) است، پس نباید به مراتب پایینتر قانع باشد.
گوهر پاک از کجا عالم خاک از کجابر چه فرود آمدیت بار کنید این چه جاست
روح انسان که گوهر پاک است، نباید در این دنیای خاکی ماندگار شود. مولانا این را به عنوان بیدارباشی برای انسانها بیان می‌کند که چرا روح خود را در این زندان جسم محدود کردهاند.
بخت جوان یار ما دادن جان کار ماقافله سالار ما فخر جهان مصطفاست
در این راه، خوشبختی همراه ماست و دادن جان (یعنی فنا فی الله شدن) وظیفه ماست، و در این قافله، راهبر ما پیامبر اسلام است که فخر عالم هستی است.
از مه او مه شکافت دیدن او برنتافتماه چنان بخت یافت او که کمینه گداست
نور جمال او چنان درخشنده است که حتی ماه آسمان از دیدن او تاب نمیآورد و شکافته میشود (اشاره به معجزه شقالقمر). حتی فقیرترین انسانها با نظر او صاحب بخت و سعادت میشوند.
بوی خوش این نسیم از شکن زلف اوستشعشعه این خیال زان رخ چون والضحاست
عطر خوش عالم از زلف محبوب است و این نور و شعشعهای که عالم را روشن کرده، از چهره اوست که مانند طلوع خورشید (والضحی) میدرخشد.
در دل ما درنگر هر دم شق قمرکز نظر آن نظر چشم تو آن سو چراست
مولانا میگوید در دل ما بنگر که هر لحظه شکافتن ماه رخ میدهد؛ چرا چشم دلت را به دنیای فانی دوختهای، وقتی که نظر ما به عالم معناست؟
خلق چو مرغابیان زاده ز دریای جانکی کند این جا مقام مرغ کز آن بحر خاست
خلق مانند مرغابیانی هستند که اصلشان از دریای جان است. این پرنده چرا باید در این دنیا (باتلاق جسم و ماده) ماندگار شود وقتی که خانهاش دریاست؟
بلک به دریا دریم جمله در او حاضریمور نه ز دریای دل موج پیاپی چراست
باید به دریا بازگردیم، چون ما متعلق به او هستیم. اگر چنین نبود، این موجهای عشق و اشتیاق از دل ما برنمیخاست
آمد موج الست کشتی قالب ببستباز چو کشتی شکست نوبت وصل و لقاست
وقتی که موج ازلی (الست بربکم) آمد، کشتی جسم ما را بست تا در این دنیا سیر کنیم. اما وقتی این کشتی جسم در هم بشکند (درک واقعی توحید در زندگی)، آن وقت نوبت دیدار و وصال معشوق فرا می‌رسد.