غزل شمارهٔ ۶۴۵
هوش مصنوعی: این شعر به بازگشت و تجدید حیات اشاره دارد. شاعر به تکرار آمدن یک حالت خاص و روحانی اشاره می‌کند که بار دیگر به وقوع پیوسته است. آب در دولاب، جان آتشین و آب، صورت پنهان عالم، و خورشید که از لطف می‌درخشد، همه نمادهایی از زندگی و روشنایی هستند. شاعر به بیداری انسان‌های خواب‌زده و آمدن قاضی حاجات اشاره می‌کند که مژده دهنده‌ی فتح و موفقیت است. همچنین به نقش پیامبر اسلام، محمد، اشاره می‌شود که درهای نجات و رسالت را باز می‌کند و از غیب به دنیا می‌آید. در نهایت، شاعر از روز خاصی یاد می‌کند که در آن هیچ سخنی جز سکوت و تماشا نیست و از ملت خواسته می‌شود تا خاطر جمع باشند زیرا حالتی خاص و مهم در حال وقوع است.
بار دگر آن آب به دولاب درآمدوآن چرخهٔ گردنده در اشتاب درآمد
هوش مصنوعی: یک بار دیگر آب به داخل چرخ آبکشی برگشت و آن چرخ در حال چرخش و گردش درآمد.
بار دگر آن جان، پر از آتش و از آبدر لرزه چو خورشید و چو سیماب درآمد
هوش مصنوعی: دوباره آن روح پرشور و پرهیجان مانند خورشید و نقره در حال تپش و لرزش است، پر از آتش و آب.
بار دگر آن صورتِ پنهانیِ عالماز روزن جان، دوش، چو مهتاب درآمد
هوش مصنوعی: دیگر بار، آن شکل پنهان عالم از درون جانم همچون ماه تابان بیرون آمد.
خورشید که می‌درَّد از او مشرق و مغرباز لطف بوَد گر به سطرلاب درآمد
هوش مصنوعی: خورشید که میدرد، یعنی وقتی که خورشید میتابد و روشنایی میبخشد، مشرق و مغرب تحت تأثیر آن قرار میگیرند و این نور و گرما نشانهای از لطف و رحمت است. اگر روزی این نور به زبانی دیگر و به شیوهای متفاوت بروز کند، زیبایی و جاذبهاش همچنان باقی خواهد ماند.
بار دگر آن صبح بخندید و بتابیدتا خفتهٔ صد ساله هم از خواب درآمد
هوش مصنوعی: یک بار دیگر آن صبح طلایی سر زد و نورش تابید، طوری که حتی کسی که صد سال خوابیده بود هم از خواب بیدار شد.
بار دگر آن قاضی حاجات ندا کرد«خیزید که آن فاتح ابواب درآمد»
هوش مصنوعی: مجدداً آن قاضی مشکلات و نیازها را اعلام کرد که بیدار شوید، زیرا آن پیروزمند درِ نیکیها و خواستهها وارد شده است.
بار دگر از قبله روان گشت رسالتدر گوش محمد چو به محراب درآمد
هوش مصنوعی: بار دیگر پیامبری به سوی قبله شروع شد و در گوش محمد وقتی که به محراب وارد شد، ندا داده شد.
چون رفت محمد به در خیبرِ ناسوتنقبی بزد از نصرت و نقاب درآمد
هوش مصنوعی: زمانی که محمد به دروازه خیبر رفت، با قدرت و نصرت الهی، خدایی را نشان داد و به مبارزه رفت.
از بیم مَلک، جمله فلک رخنه و در شدوز بیم مسبب، همه اسباب درآمد
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از سلطنت، تمامی آسمان دچار تغییر شد و به خاطر نگرانی از علت تمامی علل، همه چیز به وجود آمد.
آری لقبش بود سعادت بک عالمزآن پیش که اشخاص به القاب درآمد
هوش مصنوعی: آری، او را سعادت مینامیدند، زیرا قبل از آنکه افراد به لقبها و عناوین مختلف شناخته شوند، او از علم و معرفت برخوردار بود.
بگشاد محمد در خُم‌خانهٔ غیبیبسیار کسادی به میِ ناب درآمد
هوش مصنوعی: محمد در یک مکان نامرئی و مخفی را گشود، جایی که حال و هوای کسادی و بیحالی حاکم بود، و با نوشیدن می ناب، به شادابی و سرحالی دست یافت.
از بهر دل تشنه و تسکین چنین خونآن جام میِ لعل چو عناب درآمد
هوش مصنوعی: برای دل تشنه و آرامش، خون آن جام می لعل مانند عناب به وجود آمد.
خاموش کن امروز که این روز سخن نیستزحمت مده، آن ساقیِ اصحاب درآمد
هوش مصنوعی: امروز را از هر گونه حرف و سخنی خالی کن، زحمت نده به آن ساقی که دوستانش آمدهاند.