غزل شمارهٔ ۸۳۸
هوش مصنوعی: این شعر به تردید و پرسش‌های فلسفی و عرفانی اشاره دارد و از محبوبی می‌خواهد که به کمک و رحمتش بیاید تا زندگی و دل‌هایی که در هجران و دوری هستند، شاداب و زنده شوند. شاعر با استفاده از مثال‌های مختلف، به قدرت عشق و محبت اشاره می‌کند و از فرد محبوب می‌خواهد که با وجودش، دنیایی پر از زیبایی و طراوت بسازد. او همچنین به ستایش بزرگان گذشته مانند موسی و سلیمان اشاره می‌کند و می‌خواهد که با کمک محبوب، مشکلات و اندوه‌های زندگی کاهش یابد. در نهایت از دل می‌خواهد تا آرام باشد و از فریاد و پریشانی پرهیز کند.
گر نخسپی شبکی جان چه شودور نکوبی در هجران چه شود
هوش مصنوعی: اگر در حالتی که دلت شکسته و غمگینی، ناامید باشی، چه بر تو میگذرد؟ و اگر در دوری و جدایی کسی را نزنیم و به او آسیب نزنیم، چه اتفاقی میافتد؟
ور بیاری شبکی روز آریاز برای دل یاران چه شود
هوش مصنوعی: اگر شب در روز بیفتد، برای دل دوستان چه خواهد شد؟
ور دو دیده به تو روشن گرددکوری دیده شیطان چه شود
هوش مصنوعی: اگر دو چشم به روشنایی تو بینا شوند، در این صورت کوری چشم شیطان چه معنا دارد؟
گر برآری ز دل بحر غبارچون کف موسی عمران چه شود
هوش مصنوعی: اگر از دل خود غبار و کدورتها را برطرف کنی، مانند کف دریا که در زمان موسی (علیهالسلام) به وجود آمد، چه تغییرات شگرفی خواهد داشت.
ور سلیمان بر موران آیدتا شود مور سلیمان چه شود
هوش مصنوعی: اگر سلیمان بر روی مورچی بیفتد و بخواهد که آن مور را سلیمان کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور چو الیاس قلاووز شویتا لب چشمه حیوان چه شود
هوش مصنوعی: اگر مانند الیاس، قلاوز و کارشناس شوی، تا زمانی که به لب چشمه حیوان برسی، چه بر تو خواهد گذشت؟
ور بروید ز گل افشانی توهمه عالم گل و ریحان چه شود
هوش مصنوعی: اگر از گل افشانی تو گل و ریحان در همه عالم بروید، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
آب حیوان که در آن تاریکیستپر شود شهر و بیابان چه شود
هوش مصنوعی: اگر آب حیاتی که در آن تاریکی وجود دارد، پر شود، چه بر سر شهرها و بیابانها خواهد آمد؟
ور ز خوان کرم و نعمت توزنده گردد دو سه مهمان چه شود
هوش مصنوعی: اگر دو یا سه مهمان از سفره رحمت و نعمت تو بهرهمند شوند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور ز دلداری و جان بخشی توجان بیابد دو سه بی‌جان چه شود
هوش مصنوعی: اگر تو بتوانی دلها را آرام کنی و بخشی از جان خود را به دیگران ببخشی، حالا فکر کن که افراد بی‌جان و بیروح چه حالتی خواهند داشت.
ور سواره سوی میدان آییتا شود سینه چو میدان چه شود
هوش مصنوعی: اگر سوار بر اسب به میدان بیایی، سینهات چنان بزرگ و گسترده خواهد شد که گویی خود میدان است.
روی چون ماهت اگر بنماییتا رود زهره به میزان چه شود
هوش مصنوعی: اگر چهرهات را نشان دهی، زیباییات باعث میشود که زهره (سیاره) نیز از زیبایی تو حسرت بخورد و جایگاهش تغییر کند.
آستین کرم ار افشانیتا ندریم گریبان چه شود
هوش مصنوعی: اگر در آستین خود کرمها را پخش کنی، نمیدانیم که چه بلایی سر گریبانمان میآید.
ور بریزی قدحی مالامالبر سر وقت خماران چه شود
هوش مصنوعی: اگر جامی پر از می را در هنگامهی مستی بر سر کسی بریزی، چه تاثیری خواهد داشت؟
ور بپوشیم یکی خلعت نوما غلامان ز تو سلطان چه شود
هوش مصنوعی: اگر ما لباس نو بپوشیم، برای ما که غلامان تو هستیم، ای سلطان، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور چو موسی بپذیری چوبیتا شود چوب تو ثعبان چه شود
هوش مصنوعی: اگر مانند موسی چوبی را بپذیری، آن چوب تبدیل به یک مار خواهد شد. چه اتفاقی خواهد افتاد؟
رو به لطف آر و ز دشمن مشنوگر بجویی دل ایشان چه شود
هوش مصنوعی: اگر به لطف و مهربانی روی بیاوری و به حرفهای دشمنان گوش نکنی، وقتی دل آنها را بجویی، چه بر سرشان خواهد آمد؟
بس کن ای دل ز فغان جمع نشینگر نگویی تو پریشان چه شود
هوش مصنوعی: عزیزم، دیگر از غصه و ناله دست بردار و به آرامش بنشین. اگر تو از نگرانیها و دلشورههایت سخن نگویی، چه بر سر تو خواهد آمد؟