غزل شمارهٔ ۸۵۳
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به تشبیه دریا و ماهی می‌پردازد. او می‌گوید که ماهی همیشه از دریا دوری می‌کند زیرا در مقایسه با عظمت دریا، خود را حقیر می‌داند. ماهی در دریایی مانند بحر قلزم در مقایسه با دیگر موجودات، در کثرت و عظمت قرار دارد. دریا مانند یک دایه است که ماهی را به مانند نوزادش پرورش می‌دهد.
هرچند با وجود این ارتباط، اگر بحر به ماهی رحمت کند، این کار از فضل و رحمت خداوند ناشی می‌شود. ماهی که نسبت به دریا آگاه است، بر خود می‌بالد و خود را بزرگ‌تر می‌بیند. شاعر به جنبه‌های عنایت و محبت الهی اشاره می‌کند و می‌گوید که دریا و ماهی هر یک نقش خاصی دارند.
در نهایت، شاعر از عشق و ارادت خود به شمس دین، که به عنوان یک شخصیت بزرگ و خداوندی توصیف شده، صحبت می‌کند و از لطافت و زیبایی او و تاثیرات مثبتش بر جهان می‌گوید. او ابراز می‌کند که حتی اگر انسان‌ها سختی‌های زندگی را ببینند، باید روی لطف و محبت او تمرکز کنند.
مر بحر را ز ماهی دایم گزیر باشدزیرا به پیش دریا ماهی حقیر باشد
هوش مصنوعی: چون دریا بسیار بزرگ و وسیع است، ماهی نمیتواند همیشه از آن دور بماند و باید به طور مرتب به آن سر بزند، چرا که در برابر عظمت دریا، خود را ناچیز و کوچک می‌بیند.
مانند بحر قلزم ماهی نیابی ای جاندر بحر قلزم حق ماهی کثیر باشد
هوش مصنوعی: ای جان، مانند دریای وسیع قلزم، در این دریای بزرگ حق نمیتوانی ماهی پیدا کنی، اما در این دریا، ماهیهای بسیار زیادی وجود دارد.
بحرست همچو دایه ماهی چو شیرخوارهپیوسته طفل مسکین گریان شیر باشد
هوش مصنوعی: دریا مانند دایهای است که بچهی شیرخوار به طور مداوم و با صدای بلند در طلب شیر گریه می‌کند.
با این همه فراغت گر بحر را به ماهیمیلی بود به رحمت فضل کبیر باشد
هوش مصنوعی: اگر با وجود این همه آرامش و آزادی، موجودی مثل دریا به ماهی نیاز داشته باشد، به رحمت و فضل بزرگ خداوند خواهد بود.
وان ماهیی که داند کان بحر طالب اوستپایش ز روی نخوت فوق اثیر باشد
هوش مصنوعی: آن ماهی که می‌داند دریایی که به دنبالش است، او را میخواهد، به خاطر تکبر و خودبینیاش بر روی آب میایستد.
آن ماهیی که دریا کار کسی نسازدالا که رای ماهی آن را مشیر باشد
هوش مصنوعی: هر موجودی که در دریا زندگی می‌کند، نمیتواند به تنهایی به سوی هدفی برود، مگر آنکه فکر و تدبیر خود ماهی را در این مسیر همراهی کند.
گویی ز بس عنایت آن ماهیست سلطانوان بحر بی‌نهایت او را وزیر باشد
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که آن ماه، به خاطر لطف و محبتش، همچون سلطانی است و این دریا که بیپایان است، از عنایت او به عنوان وزیر برگزیده شده است.
گر هیچ کس ز جرات ماهیش خواند او راهر قطره‌ای به قهرش مانند تیر باشد
هوش مصنوعی: اگر کسی از شجاعت او سخن بگوید، هر قطره‌ای از خشمش به مانند تیری خواهد بود.
تا چند رمز گویی رمزت تحیر آردروشنترک بیان کن تا دل بصیر باشد
هوش مصنوعی: چقدر باید به زبان رمز و راز صحبت کنی؟ کلامت را واضحتر بیان کن تا دلها بینا و آگاه شوند.
مخدوم شمس دینست هم سید و خداوندکز وی زمین تبریز مشک و عبیر باشد
هوش مصنوعی: شمس دین، محبوب و آقای بزرگواری است که زمین تبریز از وجود او به خوشبویی و عطر میآید.
گر خارهای عالم الطاف او ببیننددر نرمی و لطافت همچون حریر باشد
هوش مصنوعی: اگر خاری در این جهان، لطف و رحمت خدا را ببیند، در لطافت و نرمی همچون حریر خواهد بود.
جانم مباد هرگز گر جانم از شرابشوز مستی جمالش از خود خبیر باشد
هوش مصنوعی: هرگز دوست ندارم که جانم در نتیجه شراب او و زیباییاش آگاه باشد، زیرا این برای من ناپسند است.