غزل شمارهٔ ۱۰۷۴
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از درون خود سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در جستجوی آزادی و حقیقت بود. او به مسأله جدا بودن و یکی شدن پرداخته و بیان می‌کند که هر کس فکر کند که وجودش دو بعد دارد، در واقع به قهر و جدایی دچار شده است. شاعر با زبانی زیبایی توصیف می‌کند که او در یک قفس زندگی می‌کند و می‌خواهد از این قفس رهایی یابد، به سوی وصال و حقیقت خود پرواز کند. تمام این‌ها در قالب تصویرهای زنده و حس‌برانگیز بیان شده‌اند، از قبیل زلفی که ظلمت‌زا است و یا پرواز به سوی آزادی. در نهایت، شاعر خود را در حالت مستی و شیدایی بیان می‌کند و از وجودش به عنوان طوطی، بلبل یا سوسن یاد می‌کند.
گرْم در گفتار آمد آن صنم اَین الفراربانگ خیزاخیز آمد در عدم این الفرار
هوش مصنوعی: اگر آن معشوق با کلماتش گرم صحبت کند، صداهایی از دور برمیخیزند که خبر از فرار میدهند و این صداها در حالت عدم و عدم وجود هم شنیده میشوند.
صد هزاران شعله بر در صد هزاران مشعلهکیست بر در؟ کیست بر در؟ هم منم این الفرار
هوش مصنوعی: شعلههای زیادی در درگاه وجود دارد و افراد زیادی در آنجا هستند. من هم همینجا هستم و در حال فرار از این وضعیت هستم.
از درون نی آن منم گویان که بر در کیست آنهم منم بر در که حلقه می‌زنم این الفرار
هوش مصنوعی: در باطن و روح من، نداهایی به گوش میرسد که می‌گوید من هسته اصلی وجودم هستم، و وقتی به در بر میخورم، آنجا هم من هستم که برای ورود به دنیای دیگر میکوبم. اینجا نشان از فرار از خود و ورود به فضای جدید است.
هر که پندارد دو نیمم پس دو نیمش کرد قهرور یکی ام پس هم آب و روغنم این الفرار
هوش مصنوعی: هر کسی که فکر کند که من دو بخش هستم، باید بداند که در واقع دو نیمهاش به هم زده شده است. اگر هم تنها یکی باشم، پس مانند آب و روغن، نمیتوانم با دیگری ترکیب شوم. من از این وضعیت فرار می‌کنم.
چون یکی باشم که زلفم صد هزاران ظلمتستچون دو باشم چونک ماه روشنم این الفرار
هوش مصنوعی: وقتی که تنها هستم، زلفهای من مانند تاریکیهای فراوان است، اما وقتی که دو نفر میشوم، مانند ماهی روشن جلوه می‌کنم. پس فرار از تنها بودن به چه معناست؟
گرد خانه چند جویی تو مرا چون کاله دزدبنگر این دزدی که شد بر روزنم این الفرار
هوش مصنوعی: به اطراف منزل نگاه کن و ببین که چگونه من را زیر نظر داری. مانند دزدی که در برابر روز روشن به دزدی مشغول است، این فرار من هم به همان اندازه نمایان شده است.
زین قفس سر را ز هر سوراخ بیرون می‌کنمسوی وصلت پرّ خود را می‌کنم این الفرار
هوش مصنوعی: از این قفس، سرم را از هر سوراخ بیرون میآورم و به سوی وصال تو پرواز می‌کنم. این فرار است.
در درون این قفس تن در سر سودا گداختوز قفس بیرون به هر دم گردنم این الفرار
هوش مصنوعی: درون این قفس تن، دل من پر از آرزو و فکر و خیال است و هر بار که میخواهم از این قفس خارج شوم، احساس می‌کنم که در حال فرار هستم.
بی‌می از شمس الحق تبریز مستِ گفتنمطوطیم یا بلبلم یا سوسنم این الفرار
هوش مصنوعی: من به خاطر عشق و محبت شمس تبریزی، سرمست و خوشحالم و این باعث شده که احساس کنم یا طوطیام، یا بلبل، یا سوسن. این خوشحالی و شوری که در من است، مانند فراری از دنیا است.