غزل شمارهٔ ۱۲۸۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف ویژگی‌های ویژه و خاص هدهد و نقش او در دنیای تفکر و دانش می‌پردازد. شاعر به صفات ملک سلیمان اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که هدهد از معرفت و بینش بالایی برخوردار است، به طوری که می‌تواند زبان تمام پرندگان را بفهمد. او همچنین به عشق و شراب عشق اشاره می‌کند و می‌گوید که عشق و شراب حقیقی، انسان را به حالت خمار نمی‌آورد. در پایان به شمس تبریز اشاره می‌کند که در هر لحظه دل و جانش در خدمت خداوند است. این شعر خلاصه‌ای از ارتباط میان عشق، معرفت و وجود انسانی است.
ز هدهدان تفکر چو دررسید نشانشمراست ملک سلیمان چو نقد گشت عیانش
هوش مصنوعی: وقتی به فکر و تعمق دربارهی هدهد پرداختم، نشانهای از آن به من رسید که شبیه به سلطنت سلیمان بود؛ زمانی که حقیقت و واقعیت آن روشن شد و برملا گشت.
پری و دیو نداند ز تختگاه بلندشکه تخت او نظرست و بصیرتست جهانش
هوش مصنوعی: زیبایی و نیکی درک نمیکنند که جایگاه برتر او چه والایی دارد؛ چرا که این جایگاه تنها به چشم و بینش او مربوط میشود و درک عمیق او از جهان را نشان میدهد.
زبان جمله مرغان بداند او به بصیرتکه هیچ مرغ نداند به وهم خویش زبانش
هوش مصنوعی: زبان تمام پرندگان را او میفهمد؛ زیرا به درک و شناخت عمیق دست یافته است، در حالی که هیچ پرندهای حتی به تصور خود نمیتواند زبان خودش را درک کند.
نشان سکه او بین به هر درست که نقدستولیک نقد نیابی که بو بری سوی کانش
هوش مصنوعی: نشان سکه او را ببین؛ به هر کس که درست است. اما تو نمیتوانی نقدی پیدا کنی که به سوی معادن او برود.
مگر که حلقه رندان بی‌نشان تو ببینیکه عشق پیش درآید درآورد به میانش
هوش مصنوعی: اگر حلقهی رندان بی‌نشان تو را ببینی، عشق خودش به میان خواهد آمد.
ز تیر او بود آن دل که برپرید از آن سووگر نه کیست ز مردان که او کشید کمانش
هوش مصنوعی: دل کسی که به عشق او پرواز کرده، از تیر محبت او به این حال درآمده است، وگرنه هیچ مردی نمیتواند با کمان خود دیگران را به عاشقی وادارد.
کسی که خورد شرابش ز دست ساقی عشقشهمان شراب مقدم تو پر کن و برسانش
هوش مصنوعی: کسی که از دست ساقی عشقش شراب نوشیده، از تو میخواهد که جلو بیایی و او را با شراب خود پر کنی و به او برسانی.
از آنک هیچ شرابی خمار او ننشانددغل میار تو ساقی مده از این و از آنش
هوش مصنوعی: از آنجا که هیچ شرابی مستی او را برطرف نکرد، ای ساقی، از این و آن چیزی به من نده.
ز شمس مفخر تبریز باده گشت وظیفهچگونه بنده نباشد به هر دمی دل و جانش
هوش مصنوعی: از شمس تبریز، به خاطر نوشیدن شراب، وظیفه چگونه بر من بنده باشد در هر لحظه دل و جانش.