غزل شمارهٔ ۱۲۹۷
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع غم و فارغ بودن می‌پردازد. شاعر اشاره می‌کند که زمانی که انسان از کار و غم خود فارغ می‌شود، ممکن است غم‌های دیگر او را به سخره بگیرد. همچنین، قلندری که به نظر می‌رسد بی‌خیال است، در واقع از اسرار و واقعیت‌ها آگاه است و با مشکلات زیادی روبه‌روست. او مانند مورچه‌ای است که دانه‌ها را جمع می‌کند و در عین حال نیکوکار و سخاوتمند است. شاعر به ارتباط بین کار و بی‌کاری اشاره می‌کند و در نهایت به افرادی اشاره دارد که در زندگی خود در حیرت و سردرگمی هستند و از واقعیات غافل‌اند. آنها در حالت شک و تردید از دنیای اطراف خود فاصله گرفته‌اند.
مدارم یک زمان از کار فارغکه گردد آدمی غمخوار فارغ
هوش مصنوعی: یک مدت از کار و مشغلهها فاصله میگیرم تا ببینم آیا آدمی که به فکر دیگران است، میتواند از غم و نگرانی رها شود.
چو فارغ شد غم او را سخره گیردمبادا هیچ کس ای یار فارغ
هوش مصنوعی: وقتی که غم او برطرف شد، او را مسخره نکن، مبادا که هیچ کس، ای دوست، آزادی از غم را تجربه کند.
قلندر گرچه فارغ می‌نمایدولیکن نیست در اسرار فارغ
هوش مصنوعی: هرچند که شخص قلندر ظاهراً بیتوجه و بی‌خیال به نظر می‌رسد، اما در واقع از سرّ و حقیقتهای مهم و عمیق بیخبر نیست.
ز اول می‌کشد او خار بسیارهمه گل گشت و گشت از خار فارغ
هوش مصنوعی: از همان ابتدا، او (خطر یا مشکلات) خارهای زیادی را به وجود میآورد، اما در نهایت همه چیز به گل و زیبایی تبدیل می‌شود و از آن خارها رها می‌شود.
چو موری دانه‌ها انبار می‌کردسلیمان شد شد از انبار فارغ
هوش مصنوعی: مثل اینکه موری در حال جمعآوری دانه‌ها بود و وقتی سلیمان به او رسید، از کارش فارغ شد.
چو دریاییست او پرکار و بی‌کاراز او گیرند و او ز ایثار فارغ
هوش مصنوعی: او مانند دریا است؛ زمانی پرکار و زمانی بیکار. از او بهره میبرند و او از ایثار و بخشش خود بینیاز است.
قلندر هست در کشتی نشستهروان در را و از رفتار فارغ
هوش مصنوعی: یک عارف در حال سفر در کشتی است، بی‌خیال از هر چیزی و با آرامش در حال حرکت.
در این حیرت بسی بینی در این راهز کشتی و ز دریابار فارغ
هوش مصنوعی: در این سرگردانی، افراد زیادی را میبينی که در این مسیر، از کشتی و دریا بیخبرند و خود را رها کردهاند.
به یاد بحر مست از وهم کشتینشسته احمقی بسیار فارغ
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف فردی می‌پردازد که در حالت شادی و سرخوشی غرق شده و نسبت به مشکلات و چالشهای زندگی بیتوجه است. او مانند کشتینشینی است که از وجود دریا و خطرات آن بیخبر و آرام به نظر می‌رسد. زندگی او خالی از نگرانی است و به همین دلیل میتواند به راحتی از احساسات و تفکرات عمیقتر دور بماند.