غزل شمارهٔ ۱۳۳۷
هوش مصنوعی: این شعر به دلتنگی و جستجوی حقیقت اشاره دارد. شاعر در ابتدا از حالتی ناامید و غمگین صحبت می‌کند که به دنبال زیبایی و خوشی است، اما متوجه می‌شود که این چیزها در حالتی از تصنع و دورویی پیدا نمی‌شود. او به خود می‌گوید که اگر در آینه کجی ببیند، باید خودش را راست کند و از درون به جستجوی حقیقت بپردازد.
شاعر به مقایسه‌ای میان خوشی و نفی می‌پردازد و می‌گوید که خوشی واقعی در درون انسان است و نه در جستجوی مادیات. همچنین اشاره به افرادی دارد که در آستانه گم‌گشتگی هستند و از خداوند می‌خواهد که او را در این مسیر کمک کند.
شعار در نهایت به شخصیت شمس تبریزی اشاره می‌کند و می‌گوید که او نه به مثابه یک خورشید زمینی، بلکه به عنوان حقیقتی فراتر از همه چیز باید در نظر گرفته شود. به طور کلی، شعر بیانگر جستجوی عمیق انسانی برای حقیقت و الهام از وجودی معنوی است.
الا ای رو ترش کرده که تا نبود مرا مدخلنبشته گرد روی خود صلا نعم الادام الخل
هوش مصنوعی: ای چهره عبوس که تا وقتی من اینجا نیستم، روی خود را به زیبایی نمایان نکردهای، خوش به حال آن کسی که با تو در ارتباط است و از نعمت خوشروییات بهرهمند می‌شود.
دو سه گام ار ز حرص و کین به حلم آیی عسل جوشیکه عالم‌ها کنی شیرین نمی‌آیی زهی کاهل
هوش مصنوعی: اگر چند قدم به جای حرص و کینه با صبوری پیش بروی، میتوانی به شیرینی عسل برسدی که میتواند جهانی را شیرین کند، اما تو همچنان تنبلی میکنی.
غلط دیدم غلط گفتم همیشه با غلط جفتمکه گر من دیدمی رویت نماندی چشم من احول
هوش مصنوعی: همیشه در اشتباه بودهام و به اشتباه حرف زدهام. اگر تو را میدیدم، چشمانم دیوانه نمیشدند و نمیتوانستم تو را نادیده بگیرم.
دلا خود را در آیینه چو کژ بینی هرآیینهتو کژ باشی نه آیینه تو خود را راست کن اول
هوش مصنوعی: ای دل، اگر خود را در آینه کج ببینی، بدان که خودت کج هستی نه آینه. اول خود را درست کن.
یکی می‌رفت در چاهی چو در چه دید او ماهیمه از گردون ندا کردش من این سویم تو لاتعجل
هوش مصنوعی: یک نفر در حین حرکت به سمت چاه، ماهی را در درون چاه دید. ماهی از آسمان به او گفت: "من این طرف هستم، اما تو عجله نکن."
مجو مه را در این پستی که نبود در عدم هستینروید نیشکر هرگز چو کارد آدمی حنظل
هوش مصنوعی: در این دنیای پایین، انتظار نداشته باش که انسان به خوبی و زیبایی دست پیدا کند؛ چرا که مانند نیشکر که در شرایط نامناسب نمیروید، انسان نیز اگر در محیطی نادرست باشد، نمیتواند کمال یابد و به خوبیها برسد.
خوشی در نفی تست ای جان تو در اثبات می‌جوییاز آن جا جو که می‌آید نگردد مشکل این جا حل
هوش مصنوعی: خوشی واقعی در نداشتن چیزهاست. ای جان، اگر میخواهی این را درک کنی، به جایی که خوشی می‌آید توجه کن و متوجه باش که اینجا هیچ مشکلی وجود ندارد که نیاز به حل داشته باشد.
تو آن بطی کز اشتابی ستاره جست در آبیتو آنی کز برای پا همی‌زد او رگ اکحل
هوش مصنوعی: تو همان پرندهای هستی که به خاطر بروز احساسات و شوق، در آسمان آبی پرواز می‌کند. تو همان کسی هستی که به خاطر عشق و روحیهات، در دل دیگران زندگی میکنی.
در این پایان در این ساران چو گم گشتند هشیارانچه سازم من که من در ره چنان مستم که لاتسأل
هوش مصنوعی: در این پایانگاه، وقتی آگاهان گم شدهاند، من چه کاری میتوانم انجام دهم؟ من در این راه به قدری مست و غرق در حال خودم هستم که دیگر نمیتوانم از کسی چیزی بپرسم.
خدایا دست مست خود بگیر ار نی در این مقصدز مستی آن کند با خود که در مستی کند منبل
هوش مصنوعی: ای خدا، دست من را در این سفر بگیر، چون اگر تو کمکم نکنی، ممکن است در حالی که مستام، به خطا بروم و به جای درست، به جایی نادرست برسم.
گرم زیر و زبر کردی به خود نزدیکتر کردیکه صحت آید از دردی چو افشرده شود دنبل
هوش مصنوعی: وقتی که او را به شدت تحت فشار قرار میدهی و به خود نزدیکتر میکنی، درد و رنج او باعث می‌شود که به حقیقت نزدیکتر شود، مانند حالتی که وقتی چیزی به شدت فشرده می‌شود، به حالت صحیح میرسد.
ز بعد این می و مستی چو کار من تو کرده‌ستیتوکل کرده‌ام بر تو صلا ای کاهلان تنبل
هوش مصنوعی: بعد از این که تو کار من را انجام دادی و من را در مستی و نوشیدن شراب قرار دادی، تنها به تو اعتماد کرده‌ام. ای کسانی که تنبلی میکنید و اهالی سستی هستید، به صدای من گوش دهید.
توی ای شمس تبریزی نه زین مشرق نه زین مغربنه آن شمسی که هر باری کسوف آید شود مختل
هوش مصنوعی: ای شمس تبریزی، تو نه ناشی از مشرقی و نه از مغربی، و نه تنها آن آفتابی هستی که هر بار کسوفی بروز می‌کند و به طور موقتی آشفتگی ایجاد می‌کند.