غزل شمارهٔ ۱۵۹۰
هوش مصنوعی: این شعر به بیان تجربه‌های معنوی و جستجوی جواهرات معانی در زندگی می‌پردازد. شاعر از برتری نور حقیقت (آفتاب) بر صورت‌ها صحبت می‌کند و اظهار می‌کند که در عالم معانی غرق شده و به زیبایی‌های آن دل بسته است. وی به توصیف حالاتی می‌پردازد که از دنیای مادی فاصله گرفته و به سرزمین صفات و معانی متعالی نزدیک شده است. شاعر خود را به مثل گلی روایت می‌کند که در باغ روحانیان می‌خرامد و از وجود مادی خود عبور کرده و به جنبه‌های معنوی و الهی نزدیک‌تر می‌شود. در نهایت، با اشاره به شمس تبریزی و مقام معنوی خود، به عظمت و بزرگی در مسیر درک معانی و حقیقت اشاره می‌کند.
چون ز صورت برتر آمد آفتاب و اخترماز معانی در معانی تا روم من خوشترم
هوش مصنوعی: زمانی که خورشید و ستارهها از ظاهر بالاتر جای میگیرند، من از درک معانی به سمت معانی زیباتر میروم و احساس خوشایندتری دارم.
در معانی گم شدستم همچنین شیرینتر استسوی صورت بازنایم در دو عالم ننگرم
هوش مصنوعی: من در دنیای معانی و مفهومها غرق شدهام و این برایم خوشایندتر است. به همین دلیل، به ظواهر و صورت‌ها توجه نمیکنم و در هیچیک از دنیاها به آنها نمینگرم.
در معانی می گدازم تا شوم همرنگ اوزانک معنی همچو آب و من در او چون شکرم
هوش مصنوعی: من در معناهای مختلف غوطهور میشوم تا به رنگ او درآیم، زیرا معنا مانند آب است و من در آن مانند شکر هستم.
دل نگیرد هیچ کس را از حیات جان خویشمن از این معنی ز صورت یاد نارم لاجرم
هوش مصنوعی: هیچ کس نباید از زندگی و جان خودش ناامید شود. من به همین دلیل از ظواهر و جنبه‌های سطحی زندگی دوری میکنم و به معنای عمیقتری میپردازم.
می خرامم من به باغ از باغ با روحانیانچون گل سرخ لطیف و تازه چون نیلوفرم
هوش مصنوعی: من به آرامی در باغ قدم میزنم و با روحانیان در ارتباط هستم، مانند گل سرخ لطیف و تازه و چون نیلوفر هستم.
کشتی تن را چو موجم تخته تخته بشکنمخویشتن را بسکلم چون خویشتن را لنگرم
هوش مصنوعی: به مانند موجی که کشتی را تکان میدهد، من هم جسم خود را به تکههای کوچک تقسیم میکنم. سپس خود را به آرامی در دریا رها میکنم، زیرا مانند یک لنگر به وجود خودم وابستهام.
ور من از سختی دل در کار خود سستی کنمزود از دریا برآید شعله‌های آذرم
هوش مصنوعی: اگر من به خاطر دشواریهای قلبیام در انجام کارهایم کسالت به خرج دهم، به زودی شعله‌های آتش درونم از دل دریا سربرمیآورد.
همچو زر خندان خوشم اندر میان آتششزانک گر ز آتش برآیم همچو زر من بفسرم
هوش مصنوعی: من همواره شاد و خوشحالم مانند طلا، حتی در میانه آتش. زیرا اگر از آتش بیرون بیایم، مانند طلا آب میشوم و از بین میروم.
من ز افسونی چو ماری سر نهادم بر خطشتا چه افتد ای برادر از خط او بر سرم
هوش مصنوعی: من به زیبایی و جذابیت خط او به شدت مجذوب شدهام و از برادرم میپرسم که نتیجه این جذبیت بر من چه خواهد بود.
من ز صورت سیر گشتم آمدم سوی صفاتهر صفت گوید درآ این جا که بحر اخضرم
هوش مصنوعی: من از ظاهر و شکل به سراب صفات و ویژگیها رفتم، هر صفتی به من میگوید که به اینجا بیا که در اینجا دریای سبز و سرسبز وجود دارد.
چون سکندر ملک دارم شمس تبریزی ز لطفسوی لشکرهای معنی لاجرم سرلشکرم
هوش مصنوعی: من همچون سکندر، که پادشاهی دارد، از نعمت شمس تبریزی بهرهمندم. بنابراین، به طور طبیعی رهبر و فرمانده لشکرهای معانی و مفاهیم هستم.